Choroby autoimmunologiczne – objawy, diagnostyka i leczenie

Najpopularniejsze choroby autoimmunologiczne różnią się narządem docelowym, objawami i sposobem leczenia. Do dobrze opisanych jednostek należą m.in. reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty układowy (SLE), łuszczyca, twardzina układowa, choroba Sjögrena, bielactwo i łysienie plackowate [1].

W szerszej grupie schorzeń autoimmunologicznych i immunologicznie zależnych znajdują się również choroba Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa, cukrzyca typu 1, stwardnienie rozsiane, celiakia, łuszczycowe zapalenie stawów oraz nieswoiste zapalenia jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Istnieją także rzadkie choroby autoimmunologiczne, w tym autoimmunologiczny zespół niedoczynności wielogruczołowej.

Reumatoidalne zapalenie stawów i układowe choroby tkanki łącznej

Reumatoidalne zapalenie stawów jest przewlekłą chorobą zapalną, która dotyczy przede wszystkim stawów, ale może powodować także problemy poza układem ruchu [1]. Typowe znaczenie kliniczne mają utrzymujący się ból, obrzęk i sztywność stawów, szczególnie gdy objawy są symetryczne i nie ustępują.

Toczeń rumieniowaty układowy SLE należy do chorób o bardzo szerokim obrazie klinicznym. Może obejmować skórę, stawy, serce, płuca, nerki, komórki krwi i układ nerwowy [1]. Do układowych chorób tkanki łącznej zalicza się też m.in. twardzinę układową. Tak zróżnicowane objawy pokazują, dlaczego diagnostyka powinna być ukierunkowana na konkretny problem pacjenta.

Łuszczyca i łuszczycowe zapalenie stawów

Łuszczyca wiąże się z nadmiernie przyspieszonym namnażaniem komórek skóry, czego skutkiem są zapalne, łuszczące się zmiany [1]. U części osób współistnieje łuszczycowe zapalenie stawów. Objawy skórne i stawowe wymagają osobnej oceny, ponieważ obecność łuszczycy nie oznacza automatycznie zajęcia stawów.

Stwardnienie rozsiane i choroby układu nerwowego

Stwardnienie rozsiane jest przewlekłą chorobą ośrodkowego układu nerwowego o podłożu immunologicznym. Objawy zależą od miejsca uszkodzenia i mogą obejmować m.in. zaburzenia widzenia, czucia, siły mięśniowej, koordynacji lub równowagi. Nowe objawy neurologiczne, zwłaszcza nagłe, wymagają oceny lekarskiej, ponieważ podobny obraz może mieć wiele innych przyczyn.

Rozpoznanie choroby autoimmunologicznej zwykle nie kończy diagnostyki. W dalszej opiece lekarz ocenia, czy choroba pozostaje aktywna, czy leczenie przynosi oczekiwany efekt oraz czy nie pojawiają się działania niepożądane terapii lub objawy zajęcia kolejnych narządów. Zakres kontroli zależy od jednostki chorobowej i stosowanych leków [2].

U jednej osoby najważniejsze może być monitorowanie stawów i sprawności, u innej parametrów tarczycy, funkcji nerek, zmian skórnych albo objawów neurologicznych. Badania krwi i badania obrazowe wykonuje się więc z określonego powodu, a ich częstotliwość ustala lekarz. Nie ma jednego harmonogramu odpowiedniego dla wszystkich osób z autoimmunizacją.

Warto przed wizytą zanotować nowe dolegliwości, czas ich trwania, ewentualne zaostrzenia oraz listę przyjmowanych leków i suplementów. Pomaga to ocenić zmianę obrazu klinicznego, szczególnie gdy symptomy występują okresowo. Istotne jest również zgłaszanie infekcji, planowanych zabiegów, ciąży lub jej planowania oraz nowych leków włączonych przez innych specjalistów, ponieważ mogą mieć znaczenie dla dalszego postępowania.

Regularna opieka nie oznacza wykonywania jak największej liczby badań. Jej celem jest celowane monitorowanie choroby i bezpieczeństwa terapii. Poszerzenie diagnostyki ma sens wtedy, gdy wynika z nowych objawów, odchyleń w dotychczasowych wynikach albo specyfiki stosowanego leczenia [2].