ŁZS a łuszczyca – to nie to samo. Jak je odróżnić?

• Łojotokowe zapalenie skóry głowy częściej powoduje cienkie, żółtawe lub tłuste łuski oraz słabiej odgraniczony rumień [1].
• Łuszczyca na skórze głowy zwykle tworzy grubsze, wyraźnie odgraniczone blaszki pokryte suchą, srebrzystobiałą łuską; zmiany mogą wychodzić poza linię włosów [2].
• ŁZS często obejmuje również brwi, fałdy nosowo-wargowe i okolice uszu; zajęta może być także klatka piersiowa. W łuszczycy zmiany mogą występować także na łokciach, kolanach, dolnej części pleców i paznokciach [1,2].
• Rozpoznanie opiera się głównie na badaniu skóry. Dermatoskopia, trichoskopia lub biopsja skóry są potrzebne w wybranych przypadkach [3].
• Ból, obrzęk i poranna sztywność stawów trwająca ponad 30 minut mogą wskazywać na łuszczycowe zapalenie stawów, a nie na łojotokowe zapalenie skóry [9].
• Leczenie ŁZS i leczenie łuszczycy różnią się, dlatego utrzymujące się objawy wymagają właściwej diagnozy [4,5].

Więcej o terapii zmian na owłosionej skórze głowy przeczytasz w artykule o postępowaniu terapeutycznym w przypadku łuszczycy skóry głowy. Inne materiały dotyczące diagnostyki i pielęgnacji zmian na skórze głowy znajdziesz w dziale problemy skórne.

• problemy skórne

Łojotokowe zapalenie skóry (ang. seborrheic dermatitis) to nawrotowe zapalenie skóry w okolicach bogatych w gruczoły łojowe. Szacuje się, że dotyczy około 1–3% populacji ogólnej. ŁZS najczęściej występuje na skórze głowy, ale może obejmować również twarz, okolice za uszami i górną część tułowia. U niemowląt łojotokowe zapalenie skóry może przyjmować postać ciemieniuchy, czyli nawarstwionych, zwykle żółtawych łusek na skórze głowy [1].

Na skórze głowy i twarzy gruczoły łojowe są szczególnie liczne. Przyczyny łojotokowego zapalenia skóry są złożone: znaczenie mają skład sebum, stan bariery naskórkowej, reakcja zapalna oraz drożdżaki rodzaju Malassezia. Choroby nie można sprowadzić wyłącznie do nadmiernej aktywności gruczołów łojowych, przetłuszczania się włosów ani do niewłaściwej higieny [1]. Więcej wyjaśnia artykuł Skąd się bierze łojotokowe zapalenie skóry.

Łuszczyca jest przewlekłą, immunologicznie uwarunkowaną chorobą zapalną. Przyspieszona odnowa naskórka prowadzi do powstawania wyraźnie odgraniczonych blaszek i łuski. Na rozwój choroby wpływają czynniki genetyczne, immunologiczne i środowiskowe; czynnik dziedziczny ma istotne znaczenie. Stres i niektóre infekcje, zwłaszcza paciorkowcowe zakażenie gardła, mogą wywołać pierwszy wysiew lub zaostrzenie zmian u osoby predysponowanej. Do innych możliwych czynników wyzwalających należą urazy skóry, określone leki, palenie tytoniu oraz nadmierne spożycie alkoholu [12]. Obie choroby mogą trwać całe życie z okresami poprawy i zaostrzeń [1,2].

Typowe objawy ŁZS to rumień, świąd, uczucie pieczenia i łuszczenie. W przypadku łojotokowego zapalenia skóry na skórze głowy widoczne są zwykle drobne lub płatowe, białawe albo żółtawe łuski. Tłuste łuski zwykle łatwiej oddzielają się od podłoża. Łojotokowe zapalenie skóry głowy może obejmować linię włosów, a poza skórą głowy także brwi, fałdy nosowo-wargowe i okolice uszu. Zmiany pojawiają się również nad mostkiem i w fałdach skórnych [1].

U osób z ciemniejszym fototypem zmiany mogą być widoczne w odcieniach różu, fioletu lub szarości, a barwa rumieniowatych plam może zbliżać się do koloru brunatnego. Różnice klimatyczne i sezonowe mogą wpływać na przebieg; zaostrzenia bywają częstsze zimą i jesienią. Gruczoły łojowe tworzą środowisko bogate w lipidy, z którego korzystają drożdżaki Malassezia, ale sama ilość sebum nie wyjaśnia wszystkich objawów ŁZS [1].

CechaŁojotokowe zapalenie skóryŁuszczycaŁuskaczęściej cienka, żółtawa i tłustaczęściej sucha, gruba i srebrzystobiałaGranice zmianzwykle słabiej odgraniczonezwykle wyraźnie odgraniczoneLokalizacja zmianskóra głowy, brwi, fałdy nosowo-wargowe, okolice uszu i mostekskóra głowy, łokcie, kolana, dolna część pleców i paznokcieLinia włosówzmiany częściej pozostają w obszarach łojotokowychblaszki mogą wychodzić poza linię włosówMechanizmzapalenie związane m.in. z barierą skóry, sebum i Malasseziachoroba immunologiczna z przyspieszoną odnową naskórkaPrzebiegnawrotowy, czasem sezonowyprzewlekły i nawrotowy

Zestawienie opiera się na typowym obrazie klinicznym [1,2]. Pomaga wstępnie porównać łojotokowe zapalenie skóry głowy a łuszczycę, lecz nie zastępuje badania dermatologicznego.

Dokładne rozpoznanie zmian skórnych zależy od ich wyglądu i rozmieszczenia. Liczą się też obecność zmian łuszczycowych poza skórą głowy, stan paznokci, wywiad rodzinny i odpowiedź na wcześniejsze leczenie. Dermatolog może obejrzeć zmiany na skórze głowy w dermatoskopie lub trichoskopie. Biopsję skóry wykonuje się rzadko, gdy obraz pozostaje niejednoznaczny; oba schorzenia wykazują odmienne cechy mikroskopowe [3]. Lokalizacja zmian na skórze głowy i poza nią jest ważnym elementem różnicowania.

Jeżeli na skórze głowy występują cechy wspólne obu chorób — bardziej wyraźne blaszki niż w typowym ŁZS, lecz z żółtawą łuską w okolicach łojotokowych — lekarz może rozpoznać sebopsoriasis. To nakładanie się obu chorób, a nie trzecia odrębna jednostka [6].

Przy łojotokowym zapaleniu skóry głowy stosuje się m.in.. szampony i preparaty miejscowe o działaniu przeciwgrzybiczym, np. z ketokonazolem lub cyklopiroksem. Niektóre produkty zawierają dwusiarczek selenu. Przy nasilonym zapaleniu lekarz może czasowo włączyć glikokortykosteroid, a na twarz lub fałdy rozważyć inhibitory kalcyneuryny. Postać preparatu i częstość użycia powinny uwzględniać lokalizację zmian, wiek i typ włosów [5].

Leczenie miejscowe zwykle opiera się na glikokortykosteroidach, analogach witaminy D lub ich połączeniach. Kwas salicylowy może ułatwiać usunięcie grubej łuski, lecz wymaga ostrożnego użycia. Przy bardziej rozległej chorobie lekarz może rozważyć fototerapię, leczenie ogólne lub leki biologiczne [4]. Osobne omówienie znajdziesz w materiale o terapii światłem w łuszczycy. W ciąży dobór terapii wymaga szczególnej ostrożności; pomocny jest artykuł Łuszczyca w ciąży – jak złagodzić jej objawy.

Pielęgnacja skóry głowy powinna być delikatna. Częste mycie nie jest automatycznie błędem, ale agresywne detergenty, gorąca woda, pocieranie i drapanie nasilają podrażnienie. Szampon leczniczy należy nanosić na skórę głowy i pozostawić na czas wskazany w ulotce. Łuski trzeba zmiękczać i usuwać bez szarpania włosów. W codziennej pielęgnacji skóry warto ograniczyć produkty perfumowane i stylizację powodującą pieczenie [5,7].

Konsultacja jest wskazana, gdy zmiany skórne na skórze głowy utrzymują się mimo pielęgnacji skóry, są rozległe, sączą się, pękają, tworzą strupy, powodują przerzedzenie włosów lub obniżają komfort życia i jakość życia. Oceny wymagają także uogólnione lub silnie zapalne zmiany u niemowlęcia [1,5].