Postępowanie terapeutyczne w przypadku łuszczycy skóry głowy

Aby leczyć łuszczycę skóry głowy, uwzględnia się grubość łuski, nasilenie zapalenia, wiek i wcześniejszą odpowiedź na terapię. Podstawą leczenia łuszczycy skóry głowy są preparaty miejscowe; fototerapię lub leczenie ogólne rozważa się przy zmianach opornych albo rozległych [1].

• Łuszczyca skóry głowy nie jest chorobą zakaźną. Wynika z nieprawidłowej aktywacji układu odpornościowego oraz współdziałania czynników genetycznych i środowiskowych [3].
• Łuszczyca skóry głowy tworzy zwykle rumieniowe zmiany skórne, dobrze odgraniczone blaszki, charakterystyczne łuszczenie i świąd. Pierwsze objawy łuszczycy skóry głowy mogą przypominać łupież lub łojotokowe zapalenie skóry.
• Łuszczyca skóry głowy najczęściej wymaga preparatów miejscowych. Leczenie łuszczycy skóry głowy dobiera się do wieku pacjenta, nasilenia choroby i tolerancji produktu [1].
• Gdy łuszczyca skóry głowy tworzy grubą łuskę, usunięcie nawarstwionych srebrzystych łusek bywa pierwszym krokiem. Kwas salicylowy lub mocznik mogą ułatwić zmiękczenie łuski; u dzieci wymagają szczególnej ostrożności [2].
• W ciężkich przypadkach łuszczyca skóry głowy może wymagać fototerapii, leków doustnych lub leków biologicznych. Leczenie ogólne wymaga monitorowania [5].

Szersze informacje o odmianach i przebiegu choroby zawiera artykuł Łuszczyca. Inne powiązane choroby skóry opisano w dziale tematycznym Medicept.

• powiązane choroby skóry

Łuszczyca skóry głowy jest odmianą lokalizacyjną choroby immunologicznej. Łuszczyca skóry może zajmować także inne okolice. Określenie łuszczyca głowy odnosi się do tej samej lokalizacji. Nadmierna aktywność układu odpornościowego powoduje nadmierne tempo namnażania komórek naskórka. W efekcie dochodzi do stanu zapalnego w obrębie naskórka i powstawania zmian łuszczycowych: czerwonych lub ciemniejszych blaszek pokrytych białawą albo srebrzystą łuską [4].

Łuszczyca skóry głowy, określana także jako łuszczyca skóry owłosionej głowy, należy do najczęstszych lokalizacji choroby. Według National Psoriasis Foundation zmian na skórze głowy doświadczało 52–80% osób z łuszczycą [6]. Łuszczyca skóry głowy może rozpocząć się w każdym wieku i nawracać przez całe życie.

Objawy łuszczycy skóry głowy to dobrze odgraniczone zmiany skórne, zaczerwienienie, suchość skóry, świąd, pieczenie oraz obecność srebrzystych, charakterystycznych łusek. Nawet niewielkie zmiany na owłosionej skórze głowy mogą w dużym stopniu pogarszać komfort i powodować uporczywy świąd. W łuszczycy skóry głowy blaszki mogą przekraczać linię włosów i występować również na łokciach, kolanach lub w dolnej części pleców [4].

W łuszczycy skóry głowy po delikatnym zdrapaniu powierzchni blaszki może być widoczny objaw świecy stearynowej, czyli nasilenie białawego łuszczenia. Objaw świecy stearynowej ma znaczenie opisowe, ale nie powinien być prowokowany w domu. Nie należy samodzielnie usuwać zmian paznokciami, ponieważ uszkodzenia mechaniczne naskórka mogą wywołać nowe wykwity i zwiększyć liczbę zmian łuszczycowych. Jest to objaw Köbnera — pojawianie się zmian łuszczycowych w miejscu urazu [4].

Łuszczyca skóry głowy jest zazwyczaj rozpoznawana klinicznie. Dermatolog ocenia zmiany, paznokcie i inne części ciała. Trichoskopia owłosionej skóry głowy w dużym powiększeniu może wspomóc różnicowanie, ponieważ kamera pozwala ocenić naczynia. Biopsję lub badanie mykologiczne wykonuje się tylko w wybranych przypadkach; rozpoznanie nie opiera się na laboratoryjnej ocenie próbek włosów [4].

Łuszczyca skóry głowy nie ma jednej uchwytnej przyczyny. Dotychczasowe badania wskazują, że jej przyczyny obejmują czynniki genetyczne, mechanizmy immunologiczne oraz czynniki środowiskowe. Genetyka wpływa na ryzyko zachorowania, ale obecność łuszczycy skóry głowy w rodzinie nie oznacza, że objawy muszą się pojawić [3].

Czynniki wyzwalające lub nasilające przebieg łuszczycy to między innymi stres, infekcje, urazy skóry i stosowanie niektórych leków. Silne emocje mogą prowadzić do pogorszenia stanu skóry. Palenie papierosów, oraz nadmierne spożywanie alkoholu wiążą się z gorszą kontrolą choroby. Zmiany hormonalne towarzyszące ciąży, połogowi lub menopauzie także mogą modyfikować przebieg łuszczycy skóry głowy [4].

Aby leczyć łuszczycę skóry głowy, lekarz uwzględnia nasilenie zmian, grubość łuski, wcześniejsze terapie i choroby współistniejące. Odpowiednie leczenie wymaga też akceptowalnej postaci preparatu; na owłosionej skórze głowy zwykle wygodniejsze są płyny, żele, pianki, spraye lub szampony niż tłuste maści [4].

Gdy łuszczyca skóry głowy przebiega z grubą łuską, pierwszym etapem bywa jej zmiękczenie. Leczenie łuszczycy zaczyna się od przygotowania powierzchni zmiany, nie od odrywania łuski. Preparaty z kwasem salicylowym, mocznikiem lub emolientem są środkami o działaniu keratolitycznym; ich celem jest usunięcie łuski bez urazu i ułatwienie przenikania leku. Preparat nakłada się na owłosioną skórę, pozostawia przez zalecony czas, a następnie zmywa bez tarcia. Kwas salicylowy może podrażniać i nie powinien być używany u dzieci bez zalecenia lekarza [2]. Zaleca się stosowanie szamponów leczniczych z substancjami aktywnymi.

Wytyczne NICE wskazują, że początkowe leczenie łuszczycy skóry głowy zwykle obejmuje silny glikokortykosteroid stosowany raz dziennie przez okres do czterech tygodni. Jeśli odpowiedź jest niewystarczająca, lekarz może zmienić postać preparatu, zalecić wcześniejsze usunięcie łuski albo rozważyć połączenie glikokortykosteroidu z analogiem witaminy D. Analogi witaminy D, należące do miejscowych pochodnych witaminy D, mogą być stosowane samodzielnie w łagodnej lub umiarkowanej chorobie, gdy steroid nie jest odpowiedni [1].

W łuszczycy głowy leczenie miejscowe ma wygasić zapalenie i ograniczyć łuszczenie elementów naskórka. Leczenie łuszczycy w tej lokalizacji wymaga regularnego stosowania preparatu. Glikokortykosteroidów nie należy stosować przez długi czas bez kontroli; ważne są zalecone przerwy. Warunkiem skutecznego leczenia jest prawidłowe używanie produktu. Preparaty gotowe dostępne w aptece oraz leki recepturowe dobiera się do wieku, powierzchni zmian i ryzyka działań niepożądanych.

Szampon na łuszczycę może stanowić leczenie wspomagające, ale zwykle nie wystarcza do opanowania grubych blaszek. Odpowiednie szampony ułatwiają pielęgnację skóry; w łuszczycy skóry głowy produkty przeciwgrzybicze mają znaczenie głównie wtedy, gdy współistnieje łojotokowe zapalenie skóry. Zaleca się stosowanie szamponów nawilżających do codziennej pielęgnacji.

Jeżeli łuszczyca skóry głowy nie odpowiada na leczenie miejscowe, kolejnym etapem leczenia może być fototerapia pod nadzorem dermatologicznym. W leczeniu łuszczycy wykorzystuje się UVB, a w ograniczonych zmianach także urządzenia umożliwiające naświetlanie owłosionej skóry głowy. Terapia laserem ekscymerowym 308 nm kieruje światło na obszary, na których występuje łuszczyca skóry głowy, lecz może powodować rumień lub dolegliwości podobne do oparzenia słonecznego [2]. Więcej o metodzie opisuje artykuł Terapia światłem w łuszczycy.

W przypadku łuszczycy głowy leczenie ogólne rozważa się przy ciężkim zaawansowaniu choroby, dużym wpływie na jakość życia, zajęciu innych części ciała albo nieskuteczności leczenia miejscowego i fototerapii. W ciężkich przypadkach łuszczyca skóry głowy może uzasadniać terapię systemową nawet przy niewielkiej powierzchni zmian, ponieważ ta lokalizacja ma duże znaczenie funkcjonalne i psychospołeczne.

Leczenie łuszczycy o charakterze ogólnym może obejmować leki doustne — między innymi metotreksat, cyklosporynę, retinoidy, fumarany, apremilast lub deucravacitinib — oraz leki biologiczne. Dobór uwzględnia choroby współistniejące, plany prokreacyjne, ryzyko infekcji i wcześniejsze terapie. Leczenie łuszczycy metodami systemowymi wymaga kwalifikacji i monitorowania bezpieczeństwa [5].

Łuszczyca skóry głowy wymaga prawidłowej pielęgnacji owłosionej skóry głowy. Leczenie łuszczycy pozostaje podstawą, a pielęgnacja ogranicza podrażnienie i wspiera profilaktykę nawrotów. Na owłosionej skórze głowy należy unikać drapania i szorowania. Owłosioną skórę głowy myje się letnią wodą, a owłosioną skórę chroni przed tarciem; podczas zaostrzenia warto ograniczyć farbowanie, rozjaśnianie, gorące suszenie i ciasne fryzury.

Łuszczyca skóry głowy wymaga profilaktyki nawrotów i unikania czynników wyzwalających. Warto zapamiętać, że odpowiednia pielęgnacja obejmuje dobór specjalistycznych kosmetyków, regularne nawilżanie i ochronę przed podrażnieniem. Przy takich zmianach skórnych nie należy odrywać srebrzystych łusek ani przerywać leku po pierwszej poprawie. Preparaty powinny być stosowane zgodnie z planem ustalonym z lekarzem dermatologiem. Rozpoznanie czynników zaostrzających i techniki relaksacyjne mogą wspierać profilaktykę nawrotów, ale nie zastępują leczenia.