Męskie zdrowie – profilaktyka, hormony i najczęstsze problemy

Choroby przewlekłe mogą wpływać jednocześnie na ogólną kondycję, gospodarkę hormonalną, płodność i sprawność seksualną. W praktyce oznacza to, że problemu z erekcją, libido czy energią nie warto rozpatrywać wyłącznie w kategoriach męskich hormonów.

Serce, naczynia i metabolizm

Choroby układu krążenia należą do najważniejszych obszarów profilaktyki zdrowotnej u dorosłych mężczyzn. Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego uwzględnia nie jeden parametr, lecz cały profil pacjenta, w tym wiek, ciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, stężenia lipidów, cukrzycę i inne czynniki kliniczne. Europejskie zalecenia kładą nacisk na indywidualną ocenę ryzyka oraz wspólne podejmowanie decyzji dotyczących profilaktyki i leczenia [5].

Znaczenie mają także masa ciała, odżywianie, sen i aktywność. Przyrost tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w przebiegu otyłości metabolicznej, może współistnieć z pogorszeniem parametrów metabolicznych oraz zmianami stężenia testosteronu. Nie oznacza to jednak, że każdy mężczyzna z nadwagą ma niedobór testosteronu ani że sama redukcja masy ciała rozwiąże wszystkie problemy hormonalne.

Choroby nerek i choroby tarczycy

Funkcja nerek i tarczycy również może wpływać na samopoczucie, ciśnienie, tolerancję wysiłku i funkcje seksualne. Objawy takie jak przewlekłe zmęczenie, obniżony nastrój, wahania masy ciała czy spadek libido są nieswoiste. Mogą towarzyszyć zaburzeniom hormonalnym, ale również niedokrwistości, chorobom nerek, chorobom tarczycy, zaburzeniom snu, przewlekłemu stresowi lub działaniom niepożądanym leków.

Dlatego badania krwi powinny odpowiadać na konkretne pytanie kliniczne. Oznaczanie hormonów tarczycy, testosteronu czy innych parametrów bez wskazań może prowadzić do przypadkowych odchyleń, które wymagają późniejszej interpretacji, ale nie muszą oznaczać choroby.

Zaburzenia erekcji to powtarzająca się trudność w uzyskaniu lub utrzymaniu wzwodu umożliwiającego odbycie satysfakcjonującego stosunku seksualnego. Pojedynczy epizod po stresującym dniu, niewyspaniu czy alkoholu nie wystarcza do rozpoznania zaburzenia. Jeśli problem się powtarza, warto ocenić zarówno czynniki fizyczne, jak i psychiczne.

Wzwód wymaga prawidłowego dopływu krwi do ciał jamistych prącia, sprawnego układu nerwowego, odpowiedniej reakcji hormonalnej oraz pobudzenia seksualnego. Zaburzenia wzwodu mogą więc współistnieć z cukrzycą, chorobami układu krążenia, chorobami neurologicznymi, obniżeniem poziomu testosteronu, depresją, lękiem, przewlekłym stresem lub działaniem niektórych leków. Istotne są także palenie tytoniu, alkohol oraz problemy w relacji.

Jeżeli przyczyną problemów jest skrzywienie prącia, ból podczas erekcji lub zmiana jego kształtu, potrzebna może być ocena urologiczna. Takie dolegliwości nie powinny być leczone na własną rękę preparatami na potencję.

Leczenie zaburzeń erekcji – leczenie farmakologiczne i inne metody

Postępowanie zależy od przyczyny problemów, chorób współistniejących i preferencji pacjenta. Może obejmować modyfikację czynników ryzyka, leczenie choroby podstawowej, wsparcie psychologiczne lub seksuologiczne, a w odpowiednich sytuacjach leczenie farmakologiczne. Nie każdy lek jest bezpieczny dla każdego pacjenta, dlatego znaczenie mają m.in. choroby sercowo-naczyniowe i przyjmowane leki.

U części pacjentów rozważa się również inne metody, w tym urządzenia podciśnieniowe, leczenie iniekcyjne czy leczenie chirurgiczne. Dobór metody następuje po ocenie medycznej. Celem leczenia nie jest samo uzyskanie wzwodu, ale poprawa funkcji seksualnej w sposób możliwie bezpieczny i dopasowany do sytuacji pacjenta. Ważne jest także ustalenie, czy problem dotyczy wyłącznie erekcji, czy towarzyszą mu spadek libido, przedwczesny wytrysk, ból, trudność z odbyciem satysfakcjonującego stosunku płciowego albo napięcie związane z aktywnością seksualną. Takie rozróżnienie pomaga dobrać dalszą diagnostykę i nie sprowadzać wszystkich problemów seksualnych do jednego mechanizmu.

Zaburzenia płodności u mężczyzn mogą mieć przyczyny hormonalne, anatomiczne, genetyczne, infekcyjne lub związane z jakością nasienia. Ocena zwykle zaczyna się od dokładnego wywiadu i właściwie wykonanego badania nasienia, a dalsza diagnostyka zależy od wyniku i sytuacji pary. Znaczenie mają także choroby przewlekłe, wcześniejsze operacje, urazy, leki i stosowanie androgenów.

Infekcje przenoszone drogą płciową mogą przebiegać bezobjawowo albo powodować pieczenie cewki moczowej, wydzielinę, owrzodzenia, ból jąder, zmiany skórne czy dolegliwości podczas oddawania moczu. Dobór testu zależy od rodzaju kontaktu seksualnego, czasu od ekspozycji i objawów. Leczenie powinno być dostosowane do rozpoznanego zakażenia; antybiotyki stosuje się w zakażeniach bakteryjnych zgodnie z decyzją lekarza i nie leczą infekcji wirusowych.

Zmiany na narządach płciowych nie zawsze oznaczają infekcję przenoszoną drogą płciową. Mogą mieć podłoże dermatologiczne, grzybicze, zapalne lub urazowe, dlatego samodzielne leczenie na próbę może opóźnić właściwe rozpoznanie.

Niektóre sytuacje wymagają pilnej oceny stacjonarnej. Dotyczy to zwłaszcza:

• bólu lub ucisku w klatce piersiowej, nagłej duszności, omdlenia albo objawów sugerujących udar;

• nagłego, silnego bólu jądra lub szybko narastającego obrzęku moszny;

• niemożności oddania moczu;

• widocznej krwi w moczu połączonej z pogorszeniem stanu ogólnego, silnym bólem albo skrzepami;

• długotrwałego, bolesnego wzwodu, który nie ustępuje;

• gwałtownego pogorszenia stanu psychicznego, zwłaszcza jeśli pojawia się ryzyko samouszkodzenia lub zagrożenia życia.

W takich przypadkach profilaktyczne badania krwi ani konsultacja planowa nie powinny opóźniać uzyskania odpowiedniej pomocy.