Zdrowie intymne – infekcje, profilaktyka i bezpieczna diagnostyka

Pojęcia infekcje intymne, choroby przenoszone drogą płciową i choroby weneryczne nie są synonimami. W szczególności bakteryjna waginoza i kandydoza sromu i pochwy nie są klasyfikowane jako typowe STI.

Bakteryjna waginoza (BV) wiąże się z zaburzeniem równowagi mikrobioty pochwy. Może powodować zmianę wydzieliny i charakterystyczny zapach. Jej występowanie może pozostawać w związku z aktywnością seksualną, ale BV nie jest traktowana tak samo jak zakażenia przenoszone bezpośrednio drogą płciową.

Kandydoza sromu i pochwy jest związana z nadmiernym namnażaniem drożdżaków Candida. Może powodować świąd, pieczenie, zaczerwienienie, bolesność i zmianę wydzieliny. Zazwyczaj nie jest zakażeniem nabytym w następstwie stosunku seksualnego, a rutynowe leczenie bezobjawowych partnerów nie jest standardowym postępowaniem.

Rzęsistkowica jest natomiast STI. Powoduje ją Trichomonas vaginalis i może być przenoszona podczas kontaktów seksualnych. Rozpoznanie ma znaczenie również dla oceny i leczenia partnerów zgodnie z aktualnymi zaleceniami.

Najczęstsze objawy mogą obejmować:

• zmianę ilości, koloru albo konsystencji wydzieliny z pochwy lub cewki moczowej,

• nieprzyjemny lub nietypowy zapach,

• świąd, pieczenie, zaczerwienienie i obrzęk,

• ból podczas oddawania moczu,

• ból podczas stosunku,

• ból podbrzusza lub miednicy,

• wydzielinę z cewki moczowej i zapalenie cewki moczowej,

• pęcherzyki, nadżerki, owrzodzenia lub brodawkowate zmiany na narządach płciowych,

• nietypowe plamienia lub krwawienia.

Niektóre zakażenia powodują dodatkowe symptomy. W przypadku kiły możliwe są owrzodzenia, wysypka czy powiększenie węzłów chłonnych. Opryszczkę narządów płciowych może powodować wirus HSV, a jej pierwsze objawy mogą obejmować ból, pieczenie i pęcherzykowe zmiany skórne.

Zakażenie HPV często pozostaje bezobjawowe. Niektóre typy wirusa brodawczaka ludzkiego mogą powodować kłykciny kończyste, a inne są związane z rozwojem zmian przedrakowych i nowotworowych, w tym dotyczących szyjki macicy.

Jednocześnie wiele STI nie powoduje żadnych widocznych objawów. Brak wydzieliny, bólu czy zmian skórnych nie oznacza więc, że zakażenia nie ma.

Zakres diagnostyki zależy od podejrzewanego zakażenia, rodzaju ekspozycji i lokalizacji możliwej infekcji. Nie istnieje jedno badanie, które wykrywa wszystkie STI.

W zależności od sytuacji wykorzystuje się między innymi:

• wymaz lub samodzielnie pobrany materiał z pochwy oraz wymazy z szyjki macicy, cewki moczowej, gardła lub odbytnicy,

• próbkę moczu, m.in. w diagnostyce części zakażeń bakteryjnych,

• badania krwi, np. w diagnostyce kiły czy HIV,

• ocenę wydzieliny i inne badania pozwalające różnicować przyczyny zapalenia pochwy.

Rodzaj materiału powinien odpowiadać rodzajowi kontaktu. Po kontakcie oralnym lub analnym samo badanie moczu może nie wykryć zakażenia zlokalizowanego w gardle lub odbytnicy.

Ważny jest również czas od ekspozycji. Poszczególne testy mają różny okres, po którym mogą wiarygodnie wykryć zakażenie. Zbyt wczesny wynik ujemny nie zawsze pozwala zakończyć diagnostykę. Lekarz może w określonych sytuacjach zalecić powtórzenie badania. Podobnie wynik dodatni wymaga interpretacji w odniesieniu do rodzaju testu, objawów i sytuacji klinicznej.

Wczesne wykrycie zakażenia umożliwia zaplanowanie leczenia, ocenę ryzyka powikłań i dalsze postępowanie wobec partnerów, jeżeli jest ono wskazane.

Przy potwierdzonym STI lekarz może zalecić poinformowanie obecnych lub niedawnych partnerów, wykonanie u nich odpowiednich badań albo leczenie zgodne z rekomendacjami dla konkretnego zakażenia.

Nie należy traktować rozpoznania STI jako podstawy do oceniania osoby lub jej relacji. Zakażenie może przez długi czas przebiegać bez objawów, dlatego moment jego wykrycia nie musi wskazywać, kiedy dokładnie doszło do transmisji.

Zasady dotyczące partnerów różnią się zależnie od rozpoznania. Nie powinno się automatycznie przenosić ich na BV czy kandydozę, które nie są typowymi STI.

Nowa wydzielina, pieczenie, świąd, owrzodzenia, wydzielina z cewki moczowej, kłykciny kończyste, ból podczas oddawania moczu, objawy po kontakcie seksualnym lub rozpoznanie STI u partnera są wskazaniami do konsultacji i ustalenia potrzeby badań.

Gorączka z silnym bólem podbrzusza, nasilone krwawienie, omdlenie albo ciężki stan ogólny wymagają pilnej pomocy stacjonarnej. W takich sytuacjach nie należy ograniczać postępowania do telekonsultacji.