Chlamydioza – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

[1].

Chlamydioza u kobiet może powodować zapalenie szyjki macicy, a nieleczona infekcja może szerzyć się do narządów miednicy mniejszej. U mężczyzn typowym problemem jest zapalenie cewki moczowej. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniach molekularnych, najczęściej testach NAAT, wykonywanych z moczu lub odpowiednio dobranego wymazu [2].

• Zakażenie Chlamydia trachomatis przenosi się głównie drogą płciową podczas kontaktów waginalnych, analnych i oralnych.
• Chlamydioza często przebiega bezobjawowo, dlatego nie można jej wykluczyć wyłącznie na podstawie braku dolegliwości.
• Objawy chlamydii mogą obejmować pieczenie przy oddawaniu moczu, wydzielinę z cewki moczowej lub pochwy, ból podbrzusza i krwawienia międzymiesiączkowe.
• Diagnostyka chlamydiozy najczęściej wykorzystuje testy NAAT. Materiałem może być pierwsza porcja moczu, wymaz z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, odbytnicy albo gardła.
• Leczenie chlamydiozy wymaga odpowiednio dobranego antybiotyku. O schemacie terapii decyduje lekarz, uwzględniając między innymi lokalizację zakażenia, ciążę i możliwość współistnienia innych infekcji.
• Nieleczona chlamydioza może prowadzić u kobiet do zapalenia narządów miednicy mniejszej, bliznowacenia jajowodów, ciąży pozamacicznej, przewlekłych bólów miednicy i niepłodności [3].

Więcej informacji o rozpowszechnieniu i znaczeniu tego zakażenia zawiera artykuł Chlamydioza. W przypadku niepokojących objawów, dodatniego wyniku albo ryzykownego kontaktu seksualnego problem można omówić podczas konsultacji z ginekologiem online.

Chlamydioza to grupa chorób zakaźnych wywołanych przez wewnątrzkomórkowe bakterie z rzędu Chlamydiales. Gatunkami chorobotwórczymi dla ludzi są między innymi Chlamydia trachomatis, Chlamydia pneumoniae i Chlamydia psittaci. Poszczególne gatunki wywołują jednak odmienne postacie choroby i przenoszą się innymi drogami.

Chlamydia trachomatis jest związana przede wszystkim z zakażeniami układu moczowo-płciowego, odbytnicy i spojówek. Niektóre szczepy powodują także jaglicę lub ziarnicę weneryczną pachwin. Zakażenie Chlamydia trachomatis należy do częstych bakteryjnych chorób przenoszonych drogą płciową na całym świecie [1].

Bakteria atakuje błony śluzowe. U kobiet miejscem zakażenia bywa kanał szyjki macicy, a u mężczyzn cewka moczowa. Zakażenie może wystąpić również w gardle lub odbytnicy, zależnie od rodzaju kontaktów seksualnych. Przebycie choroby nie daje trwałej odporności, dlatego możliwe jest ponowne zakażenie, zwłaszcza gdy partner seksualny nie został zbadany i leczony [2].

Do zakażenia Chlamydia trachomatis dochodzi przede wszystkim drogą płciową. Bakteria może zostać przeniesiona podczas stosunku dopochwowego, analnego lub oralnego bez odpowiedniego zabezpieczenia. Zakażenie jest możliwe również wtedy, gdy osoba zakażona nie ma objawów.

Główne czynniki ryzyka zakażenia obejmują:

• niestosowanie prezerwatyw,
• nowego partnera seksualnego,
• częstą zmianę partnerów seksualnych,
• przygodne kontakty seksualne,
• wcześniejsze rozpoznanie innych chorób przenoszonych drogą płciową,
• kontakt seksualny z osobą, u której stwierdzono chlamydiozę.

Bakteria może zakażać narządy płciowe, cewkę moczową, odbytnicę i gardło. Chlamydioza nie jest natomiast typową infekcją przenoszoną przez zwykły kontakt domowy, korzystanie ze wspólnych naczyń, sedesu czy basenu. Samo używanie wspólnych ręczników nie stanowi uznanej, typowej drogi szerzenia się zakażenia układu moczowo-płciowego.

W przypadku zakażonej matki bakteria może zostać przeniesiona na dziecko w czasie porodu. Zakażenia okołoporodowe mogą prowadzić między innymi do zapalenia spojówek oka noworodka lub zapalenia płuc [1].

Objawy zakażenia nie są na tyle charakterystyczne, aby na ich podstawie jednoznacznie potwierdzić chlamydiozę. Infekcja często przebiega bezobjawowo, a dolegliwości mogą być łagodne i okresowe. Z powodu częstego bezobjawowego przebiegu wiele przypadków chlamydiozy pozostaje niewykrytych [1].

W przypadku mężczyzn zakażenie Chlamydia trachomatis najczęściej powoduje nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej. Możliwe są:

• wodnista, biała albo ropna wydzielina z cewki moczowej,
• pieczenie i bolesne oddawanie moczu,
• świąd lub podrażnienie przy ujściu cewki moczowej,
• uczucie parcia na mocz,
• zaczerwienienie w okolicy ujścia cewki lub żołędzi prącia.

U części mężczyzn dochodzi do zapalenia najądrza. Ból jąder, jednostronny obrzęk jąder lub moszny oraz gorączka wymagają szybkiej oceny lekarskiej. Objawów tych nie należy przypisywać automatycznie chlamydiozie, ponieważ mogą mieć również inne przyczyny.

Po kontaktach analnych zakażenie może dotyczyć odbytnicy i powodować ból, wydzielinę albo krwawienie z okolicy odbytu. Zakażenie gardła po stosunkach oralnych często nie wywołuje dolegliwości, ale niekiedy może przypominać zapalenie gardła.

Przeniesienie zakażonej wydzieliny na oko może spowodować chlamydiowe zapalenie spojówek. Jego objawy to zaczerwienienie, podrażnienie spojówek, wydzielina oraz obrzęk powiek. Przewlekłe zapalenie spojówek wymaga diagnostyki okulistycznej i mikrobiologicznej.

Nie każda infekcja określana jako chlamydioza jest chorobą przenoszoną drogą płciową. Chlamydia pneumoniae, w starszej klasyfikacji określana jako Chlamydophila pneumoniae – dawniej Chlamydia pneumoniae – przenosi się głównie drogą kropelkową. Może powodować zakażenia górnych i dolnych dróg oddechowych, w tym zapalenie gardła, oskrzeli i zapalenie płuc. Możliwe objawy to kaszel, gorączka, ból głowy, ból w klatce piersiowej i przyspieszony oddech [4].

Chlamydia psittaci jest bakterią związaną przede wszystkim z ptakami. Człowiek może zakazić się przez wdychanie pyłu zawierającego wysuszone wydzieliny lub odchody zakażonych ptaków. Choroba, nazywana ornitozą lub papuzicą, może powodować gorączkę, ból głowy, bóle mięśniowe, suchy kaszel i zapalenie płuc [5].

Tych zakażeń nie należy utożsamiać z zakażeniem Chlamydia trachomatis układu moczowo-płciowego.

Diagnostyka chlamydiozy rozpoczyna się od badania podmiotowego, czyli wywiadu dotyczącego objawów, kontaktów seksualnych, stosowanego zabezpieczenia i możliwej ekspozycji. Zależnie od występujących objawów lekarz może wykonać badanie ginekologiczne, badanie fizykalne oraz ocenę cewki moczowej, jąder, odbytnicy, gardła lub spojówek.

Podstawową metodą potwierdzania zakażenia są testy amplifikacji kwasów nukleinowych, czyli NAAT. Są to badania molekularne wykrywające materiał genetyczny Chlamydia trachomatis. Do badania wykorzystuje się między innymi:

• wymaz z pochwy,
• wymaz z kanału szyjki macicy,
• pierwszą porcję moczu,
• wymaz z cewki moczowej,
• wymaz z odbytnicy lub gardła, jeżeli uzasadnia to rodzaj kontaktu seksualnego,
• materiał ze spojówki przy podejrzeniu zakażenia oka.

CDC wskazuje, że optymalnym materiałem do urogenitalnego badania NAAT jest wymaz z pochwy u kobiet oraz pierwsza porcja moczu u mężczyzn [2]. Badanie z moczu powinno być wykonane zgodnie z instrukcją laboratorium; zwykle nie jest to klasyczna środkowa próbka stosowana w badaniu ogólnym moczu.

Dodatni wynik testu PCR lub innego NAAT wskazuje na wykrycie materiału genetycznego bakterii. Wynik ujemny zmniejsza prawdopodobieństwo zakażenia, ale jego interpretacja zależy od czasu pobrania, lokalizacji zakażenia i jakości próbki. W przypadku niedawnej ekspozycji lub utrzymujących się objawów lekarz może zalecić powtórzenie badania albo pobranie materiału z innej lokalizacji.

Wymaz oceniany wyłącznie w badaniu mikroskopowym nie jest wystarczająco czułą metodą do wykluczenia zakażenia Chlamydia trachomatis. W celu przeprowadzenia pełnej diagnostyki lekarz może jednocześnie zlecić badania w kierunku rzeżączki, kiły, HIV lub innych infekcji. Objawy obu zakażeń mogą się częściowo nakładać, co wyjaśnia artykuł rzeżączka – objawy, przyczyny zakażenia, leczenie.

Leczenie chlamydiozy polega głównie na zastosowaniu antybiotyku aktywnego wobec Chlamydia trachomatis. W aktualnych zaleceniach CDC podstawowym schematem u młodzieży i dorosłych jest doksycyklina przyjmowana przez 7 dni. W określonych sytuacjach lekarz może rozważyć inny antybiotyk, na przykład azytromycynę lub lewofloksacynę [2]. Dobór leczenia zależy między innymi od ciąży, lokalizacji zakażenia, przeciwwskazań, interakcji lekowych i prawdopodobieństwa regularnego przyjmowania leku.

Antybiotyki doustne, tj. doksycyklina lub leki alternatywne, powinny być stosowane wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarza. Nie należy samodzielnie dobierać preparatu ani skracać terapii. Stwierdzenie, że leczenie chlamydiozy zawsze trwa od 7 do 14 dni, byłoby zbyt dużym uproszczeniem: czas zależy od postaci choroby, lokalizacji zakażenia i zastosowanego schematu.

Aby uniknąć dalszych zakażeń i ponownego przeniesienia bakterii:

• należy poinformować partnerów seksualnych o rozpoznaniu,
• partnerzy wymagają oceny, badania i – zgodnie z decyzją lekarza – leczenia,
• należy powstrzymać się od kontaktów seksualnych przez czas wskazany przez lekarza oraz do momentu zakończenia leczenia przez partnerów,
• nie należy podejmować kontaktów seksualnych tylko dlatego, że objawy ustąpiły.

Po zakończeniu leczenia nie u każdej osoby wykonuje się natychmiastowy test potwierdzający wyleczenie. Jest on zalecany między innymi w ciąży, zwykle około 4 tygodni po terapii. U pozostałych pacjentów CDC zaleca ponowne badanie mniej więcej po 3 miesiącach ze względu na ryzyko reinfekcji [2]. Wczesne wykonanie NAAT może wykryć pozostałości materiału genetycznego bakterii mimo zakończonej terapii.

Nieleczona chlamydioza u kobiet może szerzyć się z szyjki macicy do macicy i jajowodów, powodując zapalenie narządów miednicy mniejszej. W następstwie przewlekłego stanu zapalnego mogą powstać zrosty i zwłóknienia jajowodów. Zwiększa to ryzyko ciąży pozamacicznej, przewlekłych bólów miednicy oraz trudności z zajściem w ciążę [3].

W momencie wystąpienia powikłań dochodzi niekiedy do bólu w górnej części brzucha. Może on towarzyszyć zespołowi Fitz-Hugha-Curtisa, czyli zapaleniu tkanki okołowątrobowej związanemu z zapaleniem miednicy mniejszej.

U mężczyzn nieleczone zakażenie może prowadzić do zapalenia najądrza, a rzadziej do problemów z płodnością. Możliwe są również przewlekłe zapalenie cewki moczowej, reaktywne zapalenie stawów oraz nawracające dolegliwości ze strony układu moczowo-płciowego.

Chlamydioza w ciąży wiąże się z możliwością zakażenia noworodka w czasie porodu. Następstwem może być zapalenie spojówek lub zapalenie płuc u niemowlęcia [1].

Ryzyka zakażenia nie można wyeliminować całkowicie, ale można je istotnie ograniczyć. Znaczenie mają:

• prawidłowe używanie prezerwatywy podczas kontaktów waginalnych, analnych i oralnych,
• ograniczenie liczby partnerów seksualnych,
• unikanie kontaktów do czasu zakończenia leczenia przez obie osoby,
• regularne wykonywanie badań przesiewowych w grupach, dla których są one zalecane,
• wykonanie testów po informacji o zakażeniu partnera,
• stosowanie wszelkich środków ostrożności podczas używania wspólnych akcesoriów seksualnych.

USPSTF zaleca badania przesiewowe w kierunku chlamydii u aktywnych seksualnie kobiet do 24. roku życia oraz u kobiet w wieku 25 lat i starszych, jeżeli występuje zwiększone ryzyko zakażenia, na przykład nowy partner, wielu partnerów albo partner z rozpoznaną infekcją [6]. Zakres badań u mężczyzn i innych grup powinien być ustalany indywidualnie na podstawie ekspozycji i lokalnych rekomendacji.