Ciśnienie krwi i nadciśnienie

Normy ciśnienia krwi zależą od tego, czy pomiar wykonuje się w gabinecie lekarskim, w domu czy przy całodobowym monitorowaniu. Według wytycznych ESC 2024 u osób dorosłych ciśnienie krwi w gabinecie poniżej 120/70 mm Hg jest traktowane jako niepodwyższone, wartości 120–139 mm Hg skurczowo lub 70–89 mm Hg rozkurczowo mieszczą się w kategorii ciśnienia podwyższonego, a nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się przy potwierdzonych wartościach od 140/90 mm Hg [1].

Prawidłowe ciśnienie krwi nie oznacza jednej idealnej liczby dla każdego. U jednej osoby wynik 110/70 mm Hg będzie bardzo dobry, a u innej może wiązać się z zawrotami głowy, bladością skóry, osłabieniem lub omdleniami. U dzieci i młodzieży normy zależą od wieku, płci i wzrostu, dlatego małe dzieci oraz osoby w wieku szkolnym ocenia się inaczej niż dorosłych. U kobiet w ciąży interpretacja wyniku również wymaga osobnych zasad i kontaktu z lekarzem, jeśli pojawiają się niepokojące objawy.

Pomiar ciśnienia powinien być wykonany spokojnie i powtarzalnie. Przed pomiarem odpocznij przez kilka minut, nie rozmawiaj, nie pij kawy, nie pal papierosów i nie wykonuj intensywnego wysiłku. Usiądź wygodnie, oprzyj plecy, stopy postaw płasko na podłodze, nie krzyżuj nóg. Ramię powinno być podparte, a mankiet założony na wysokości serca.

Najczęściej zaleca się aparaty naramienne z odpowiednio dobranym mankietem. Pomiar nadgarstkowy może być mniej wiarygodny, jeśli ręka nie znajduje się dokładnie na poziomie serca. Jeżeli chcesz prawidłowo mierzyć ciśnienie krwi w domu, wykonuj pomiary o podobnych porach, zapisuj wynik, tętno, godzinę i okoliczności, np. stres, wysiłek, ból, kawę lub przyjęcie leków. Pojedynczy pomiar ciśnienia nie zawsze wystarcza do oceny sytuacji.

W praktyce lekarz często analizuje serię wyników, a nie jedną wartość. Przy nieprawidłowych pomiarach warto wykonać co najmniej kilka pomiarów w ciągu kilku dni, zgodnie z zaleceniami, a wynik omówić z lekarzem. W niektórych sytuacjach przydatny jest holter ciśnieniowy, czyli całodobowe monitorowanie ciśnienia tętniczego. Holter ciśnieniowy pomaga ocenić jego wartości w ciągu dnia i w nocy, wykryć nadciśnienie białego fartucha, nadciśnienie maskowane albo brak prawidłowego nocnego spadku ciśnienia [2].

Zdrowy styl życia ma bezpośredni wpływ na ryzyko rozwoju nadciśnienia i chorób sercowo-naczyniowych. Ważne są: utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie soli, unikanie używek, rzucenie palenia, odpowiednia ilość snu i skuteczne radzenie sobie ze stresem. U osób z nadciśnieniem styl życia nie zawsze wystarcza zamiast leków, ale jest ważnym elementem leczenia i profilaktyki.

Regularna aktywność fizyczna pomaga obniżyć ciśnienie tętnicze, poprawia kondycję naczyń i wspiera kontrolę masy ciała. Zwykle zaleca się co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo, jeśli nie ma przeciwwskazań. Może to być szybki marsz, rower, pływanie, spokojny trening siłowy lub inne formy ruchu dobrane do wieku i stanu zdrowia. U osób zawodowo uprawiających sport lub po przebytych chorobach serca plan wysiłku powinien być indywidualny.

Dieta DASH, czyli Dietary Approaches to Stop Hypertension, jest jednym z najlepiej opisanych modeli żywienia wspierających kontrolę ciśnienia. Opiera się na warzywach, owocach, pełnoziarnistych produktach zbożowych, nabiale o niższej zawartości tłuszczu, orzechach, roślinach strączkowych, rybach, potasie, wapniu i magnezie. Dieta DASH zwykle łączy się z ograniczeniem soli. W praktyce jedna płaska łyżeczka soli to około 5 g, a do dziennego spożycia wlicza się także sól ukrytą w pieczywie, serach, wędlinach, gotowych daniach i przekąskach [1]. Kwasy omega-3 z tłustych ryb morskich mogą być elementem diety korzystnej dla serca, ale zasada jest taka, że suplementy nie powinny zastępować leczenia.

Do lekarza warto zgłosić się, jeśli pomiary często przekraczają zakres uznawany za prawidłowe ciśnienie, jeśli pojawia się wyraźnie nieprawidłowe ciśnienie, jeśli wartości ciśnienia tętniczego są bardzo zmienne albo jeśli wynikom towarzyszą objawy: ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenia, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, silny ból głowy, obrzęki nóg, osłabienie lub kołatanie serca. Serię pomiarów można omówić także w ramach konsultacji lekarskiej online.

Pilnej pomocy wymagają objawy mogące wskazywać na udar, zawał serca, niewydolność serca, przełom nadciśnieniowy albo inne ostre problemy zdrowotne. Jeśli wysokiemu ciśnieniu towarzyszy kłucie w sercu, ucisk w klatce piersiowej, duszność, osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy lub nagłe zaburzenia widzenia, nie należy czekać na zwykłą konsultację.

Ciśnienie tętnicze krwi może zmieniać się także w upały. Odwodnienie, rozszerzenie naczyń krwionośnych, leki moczopędne i wysoka temperatura mogą zwiększać ryzyko zawrotów głowy, spadku ciśnienia lub przegrzania.