Co obniża ciśnienie? Bezpieczne sposoby i leczenie

• Nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się na podstawie powtarzalnych pomiarów, a nie pojedynczego wyniku. Wartość gabinetowa 140/90 mm Hg lub wyższa wymaga dalszej oceny [1].
• Nie istnieje domowy sposób, który bezpiecznie i przewidywalnie obniży bardzo wysokie ciśnienie w 5 minut.
• Długofalowo ciśnienie obniżają przede wszystkim zmiany w stylu życia oraz, jeśli są wskazane, regularnie stosowane leki hipotensyjne [2]. Zdrowy styl życia i leczenie obniżają ciśnienie oraz wspierają kontrolowanie ciśnienia krwi. Najlepsze efekty daje konsekwencja, ponieważ wszystkie te działania obniżają ciśnienie stopniowo.
• Ciśnienie 180/120 mm Hg lub wyższe, któremu towarzyszą ból w klatce piersiowej, duszność, splątanie albo cechy uszkodzenia narządów, wymaga pilnej oceny medycznej [1].
• Nie należy samodzielnie zwiększać dawki leku, przyjmować cudzych preparatów ani stosować suplementów potasu w celu szybkiego obniżenia ciśnienia.

Warto wiedzieć, że wysokie ciśnienie krwi można skutecznie kontrolować, ale wymaga to regularności. Najbezpieczniejsze sposoby na obniżenie ciśnienia łączą zmianę nawyków, pomiary i leczenie dobrane do ryzyka pacjenta.

Więcej informacji o pomiarach, wynikach i diagnostyce znajdziesz w przewodniku ciśnienie krwi i nadciśnienie. Warto też wiedzieć, jakie powinno być prawidłowe tętno spoczynkowe, ponieważ wartości ciśnienia krwi i tętno opisują inne elementy pracy układu krążenia.

Ciśnienie tętnicze zapisuje się jako dwie wartości. Ciśnienie skurczowe to pierwsza, wyższa liczba, określająca nacisk krwi na naczynia krwionośne podczas skurczu serca. Ciśnienie rozkurczowe jest drugą liczbą i odnosi się do fazy rozkurczu serca. Obie wartości ciśnienia krwi są potrzebne do oceny ryzyka.

Zgodnie z europejskimi wytycznymi nadciśnienie tętnicze oznacza utrwalone ciśnienie tętnicze w gabinecie co najmniej 140/90 mm Hg. Wynik powinien zostać potwierdzony kolejnymi pomiarami ciśnienia krwi, najlepiej również poza gabinetem. Średnia wartość ciśnienia krwi co najmniej 135/85 mm Hg w pomiarach domowych albo w dziennym monitorowaniu ambulatoryjnym także przemawia za nadciśnieniem tętniczym [1]. Pojedynczy wyższy pomiar ciśnienia krwi może wynikać między innymi z wysiłku, bólu, zdenerwowania, kofeiny lub nieprawidłowej techniki.

Nadciśnienie tętnicze często przez długi czas nie powoduje objawów, dlatego bywa nazywane cichym zabójcą. Na całym świecie wiele osób nie wie, że ma nadciśnienie tętnicze, ponieważ regularne pomiary bywają jedynym sposobem jego wykrycia [5]. Nieleczone wysokie ciśnienie krwi zwiększa ryzyko udaru, zawału serca, niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek i uszkodzenia wzroku [5]. Zawał serca i udar to poważne schorzenia, którym sprzyja długotrwale wysokie ciśnienie krwi. Ból głowy lub zawroty głowy nie są wiarygodną metodą rozpoznawania nadciśnienia tętniczego, choć mogą wystąpić przy bardzo wysokich wartościach ciśnienia krwi.

Osoby pytające, jak zbić ciśnienie szybko, często oczekują produktu albo ćwiczenia działającego natychmiast. Bezpieczne szybkie obniżenie ciśnienia krwi nie powinno jednak polegać na eksperymentowaniu. Jeśli wynik ciśnienia krwi jest podwyższony, przerwij wysiłek, usiądź w wygodnej pozycji, oprzyj plecy, rozluźnij ubranie i odpocznij przez 5 minut. Następnie wykonaj dwa pomiary ciśnienia krwi w odstępie co najmniej minuty. Ramię powinno być podparte, a mankiet dobrany do jego obwodu [1].

W czasie odpoczynku można zastosować spokojne, głębokie oddychanie: bez zatrzymywania oddechu i bez forsowania bardzo długich wydechów. Z badań wynika, że ćwiczenia oddechowe mogą w niewielkim stopniu wspierać obniżenie ciśnienia krwi, ale wyniki badań są zróżnicowane. Nie ma gwarancji spadku o określoną liczbę mm Hg w krótkim czasie [6]. Głębokie oddychanie jest więc techniką wspierającą redukcję stresu, a nie leczeniem nagłego wzrostu ciśnienia krwi.

Nie przyjmuj dodatkowej dawki leku, chyba że lekarz wcześniej ustalił dla Ciebie dokładny schemat postępowania w takiej sytuacji. Nie próbuj znacząco obniżyć ciśnienia krwi czosnkiem, zimnym okładem, alkoholem, suplementem potasu, preparatem ziołowym ani cudzym lekiem. Takie domowe sposoby na obniżenie ciśnienia krwi są nieprzewidywalne, mogą wchodzić w interakcje z terapią i opóźnić właściwą pomoc. Należy pamiętać, że wysokie ciśnienie może wymagać oceny lekarskiej, a nie kolejnego domowego eksperymentu.

Jednym z najlepiej opisanych sposobów na obniżenie ciśnienia jest dieta DASH, czyli Dietary Approaches to Stop Hypertension. Opiera się na warzywach, owocach, nasionach roślin strączkowych i orzechach; pełnoziarniste produkty, ryby oraz niskotłuszczowy nabiał również mają w niej ważne miejsce. Dieta DASH ogranicza natomiast sól, żywność wysoko przetworzoną, słodycze, tłuszcze nasycone i nadmiar czerwonego mięsa. Taki sposób żywienia dostarcza błonnika, potasu, magnezu i wapnia, które wspierają regulację ciśnienia krwi i długofalowe obniżenie ciśnienia krwi [3].

Ograniczenie spożycia soli jest jednym z najskuteczniejszych sposobów żywieniowych na obniżenie ciśnienia krwi. Europejskie wytyczne zalecają mniej niż 2 g sodu dziennie, co odpowiada około 5 g soli, łącznie z solą obecną w gotowych produktach [2]. Nadmiar sodu sprzyja zatrzymywaniu płynów, przez co może zwiększać objętość krwi i wpływ na ciśnienie. Najwięcej sodu często dostarczają wędliny, pieczywo, sery, dania gotowe, sosy, przekąski i żywność typu fast food. W codziennej diecie warto więc częściej wybierać produkty nieprzetworzone, czytać etykiety i zastępować część soli ziołami oraz przyprawami. Dalsze ograniczenie spożycia soli warto uzgodnić indywidualnie. Dieta DASH obniża ciśnienie u wielu pacjentów, choć wielkość efektu jest różna. Właściwa dieta ma realny wpływ na kontrolę choroby.

Produkty bogate w potas — warzywa, owoce, rośliny strączkowe i ziemniaki — pomagają równoważyć wpływ sodu. Zielone warzywa liściaste są również źródłem magnezu. Większy udział tych produktów w ramach zbilansowanej diety może pomóc w obniżeniu ciśnienia krwi [2]. Pełnoziarniste produkty dodatkowo zwiększają udział błonnika. Nie oznacza to jednak, że należy przyjmować potas lub magnez w tabletkach. Suplementy potasu mogą być niebezpieczne u osób z chorobą nerek i podczas stosowania niektórych leków, a NICE nie zaleca suplementów wapnia, magnezu ani potasu jako metody obniżania ciśnienia krwi [1].

Czosnek, zielona herbata, kwasy omega-3 czy inne preparaty ziołowe nie powinny zastępować leczenia nadciśnienia tętniczego. Ich skuteczność zależy od produktu, dawki i sytuacji klinicznej, a suplementy mogą zmieniać działanie leków przeciwkrzepliwych lub hipotensyjnych. Przed regularnym stosowaniem skoncentrowanych preparatów warto omówić je z lekarzem lub farmaceutą. Konsultacja lekarska jest szczególnie ważna przy chorobie nerek i jednoczesnym stosowaniu kilku leków.

Naturalne sposoby wspierające prawidłowe wartości ciśnienia krwi nie kończą się na diecie i ruchu. Znaczenie mają regularny sen, leczenie bezdechu sennego, ograniczenie spożycia alkoholu, rzucenie palenia i redukcja nadmiernej masy ciała. Siedzący tryb życia i palenie papierosów zwiększają obciążenie serca. Unikanie używek oraz regularny ruch wspierają zdrowie układu sercowo-naczyniowego, nawet jeśli nie prowadzą do natychmiastowego obniżenia ciśnienia krwi [2].

Nadmiar kofeiny może przejściowo podwyższać ciśnienie krwi, zwłaszcza u osób pijących kawę sporadycznie. Reakcja jest indywidualna, dlatego przy wątpliwościach można porównać wynik ciśnienia krwi przed wypiciem kawy i po niej. Więcej informacji zawiera artykuł Kawa ﹘ szkodliwa używka czy super żywność?. Ograniczenie spożywania alkoholu jest zalecane, ponieważ nadmiar alkoholu utrudnia kontrolowanie ciśnienia krwi [1].

Techniki relaksacyjne mogą wspierać redukcję stresu, ale nie każda z nich ma równie dobrze udokumentowany wpływ na ciśnienie tętnicze. Pomocne może być spokojne oddychanie, regularne przerwy w pracy, krótki spacer lub progresywne rozluźnianie mięśni. Dobra wiadomość jest taka, że trwałe zmiany w stylu życia obniżają ciśnienie i wspierają także profil lipidowy. W ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego znaczenie może mieć również odpowiedź na pytanie, o czym świadczą podwyższone trójglicerydy.

Efekt zmian w stylu życia zależy od regularności. Ograniczenie spożycia soli, ruch i niepalenie obniżają ciśnienie oraz chronią naczynia krwionośne. Palenie papierosów warto zakończyć niezależnie od wyniku ciśnienia, ponieważ wspiera to zdrowie układu sercowo-naczyniowego [2].

Ciepła woda rozszerza naczynia krwionośne, dlatego po kąpieli może wystąpić przejściowy spadek ciśnienia krwi. Niewielkie badanie u osób z nadciśnieniem tętniczym wykazało obniżenie dobowego ciśnienia krwi po zanurzeniu w ciepłej i neutralnej termicznie wodzie, lecz nie dowodzi to, że kąpiel jest metodą leczenia ani sposobem na przełom nadciśnieniowy [7]. Bardzo gorąca kąpiel może wywołać zawroty głowy, osłabienie albo omdlenie. Przy niekontrolowanym nadciśnieniu tętniczym, arytmii lub niewydolności serca należy omówić bezpieczną temperaturę i czas kąpieli z lekarzem.

Podwyższone ciśnienie rozkurczowe oznacza, że druga wartość pomiaru ciśnienia krwi jest zbyt wysoka. Postępowanie nie polega na wybiórczym obniżaniu tylko jednego parametru. Potrzebne są prawidłowe pomiary ciśnienia krwi, ocena całego profilu ciśnienia tętniczego, wieku pacjenta, ryzyka sercowo-naczyniowego, stosowanych leków i możliwych przyczyn wtórnych. Utrwalone nadciśnienie tętnicze wymaga oceny obu wartości.

Jeśli wysokie ciśnienie rozkurczowe utrzymuje się w regularnych pomiarach ciśnienia krwi, należy skonsultować wyniki. Domowe sposoby obejmują te same niefarmakologiczne metody: ograniczenie soli, właściwą dietę, regularną aktywność fizyczną, ograniczenie alkoholu, rzucenie palenia i redukcję nadmiernej masy ciała. Te działania obniżają ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, lecz efekt nie jest natychmiastowy. Nie należy samodzielnie zwiększać dawki leków ani próbować obniżyć wysokiego ciśnienia rozkurczowego suplementami. Konsultacja lekarska pomaga ocenić, czy potrzebne jest leczenie nadciśnienia tętniczego.

Zmiana stylu życia ma ogromne znaczenie w leczeniu nadciśnienia tętniczego na każdym etapie, ale nie u każdego pozwala utrzymać ciśnienie krwi bez leków. Decyzja o rozpoczęciu leczenia farmakologicznego zależy od utrwalonych wartości ciśnienia krwi, wieku, chorób współistniejących, uszkodzenia narządowego i całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego. Przy utrwalonym nadciśnieniu tętniczym drugiego stopnia wytyczne zalecają leki wraz z modyfikacją stylu życia [1]. Leki i zdrowy styl życia obniżają ciśnienie różnymi mechanizmami.

Do leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego należą inhibitory ACE, sartany, antagoniści wapnia oraz leki moczopędne. Beta-blokery mają określone wskazania i nie są automatycznie właściwe dla każdego pacjenta. Dobór preparatu i dawki wymaga uwzględnienia między innymi funkcji nerek, stężenia elektrolitów, ciąży, innych chorób i możliwych interakcji [4]. W leczeniu nadciśnienia celem jest nie tylko obniżenie ciśnienia krwi, ale przede wszystkim zmniejszenie ryzyka poważnych chorób serca, mózgu i nerek.

Leki hipotensyjne należy przyjmować regularnie, także przy prawidłowych wynikach ciśnienia krwi, o ile lekarz nie zaleci inaczej. Regularność stosowania leków hipotensyjnych jest jednym z warunków kontroli choroby. Nagłe odstawienie niektórych preparatów może spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia krwi. Nadciśnienie oporne rozpoznaje się dopiero po potwierdzeniu wysokich wartości ciśnienia krwi poza gabinetem, sprawdzeniu stosowania leków i wykluczeniu innych przyczyn; w takiej sytuacji lekarz może zmodyfikować terapię lub skierować pacjenta do specjalisty [1].