Górne drogi oddechowe – poradniki

Artykuły dotyczące gardła, zatok i uszu:

Pokaż wszystkie artykuły (24)

Górne drogi oddechowe – dlaczego gardło, zatoki i uszy są ze sobą powiązane?

Jama nosa, gardło i ucho środkowe pozostają ze sobą anatomicznie połączone. Obrzęk błony śluzowej podczas infekcji może więc powodować nie tylko katar i ból gardła, ale także uczucie zatkania ucha, zmianę ciśnienia czy pogorszenie słuchu. Wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła może nasilać kaszel, chrząkanie i podrażnienie.

Dolegliwości warto oceniać łącznie: ważne są czas trwania, dynamika objawów, gorączka, obecność kaszlu i kataru, trudności w połykaniu, charakter bólu głowy, wydzielina z nosa lub ucha oraz stan ogólny. Ten sam symptom może występować przy różnych chorobach, dlatego diagnostyka nie powinna opierać się wyłącznie na wyglądzie gardła, kolorze kataru czy lokalizacji bólu.

Aplikacja Medicept

Pierwsza konsultacja w aplikacji 15 zł taniej

Pobierz aplikację Medicept i umów pierwszą konsultację w niższej cenie. Później łatwo wrócisz do kolejnych usług i swoich dokumentów.

15 zł mniej za pierwszą konsultację w aplikacji
szybki dostęp do kolejnych konsultacji
dokumenty w jednym miejscu

Kod QR do pobrania aplikacji Medicept na Android

Pobierz aplikację

Ostre zapalenie gardła i migdałków

Konsultacja online: Górne drogi oddechowe

Ostre zapalenie gardła najczęściej ma związek z zakażeniem wirusowym i zwykle ustępuje bez antybiotyku. Typowe mogą być ból lub drapanie w gardle, dyskomfort przy przełykaniu, gorączka, kaszel, katar, chrypka, ból głowy i bóle mięśni. Wirusy są najczęstszą przyczyną zapalenia gardła we wszystkich grupach wiekowych [2].

Bakteryjne zapalenie gardła jest rzadsze. Najważniejszą bakteryjną przyczyną ostrego zapalenia gardła jest Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowiec grupy A [2]. Przy braku wyraźnych cech wirusowej infekcji samo badanie kliniczne może nie odróżnić zakażenia paciorkowcowego od wirusowego. Lekarz może wykorzystać skalę oceny ryzyka i zdecydować, czy potrzebny jest szybki test antygenowy lub posiew [2][3].

Antybiotyki nie leczą zakażeń wirusowych. W przypadku potwierdzonego lub odpowiednio prawdopodobnego zakażenia bakteryjnego decyzję o antybiotykoterapii podejmuje lekarz, uwzględniając obraz kliniczny, wyniki badań, wiek i ryzyko powikłań [1][2]. Sam nalot na migdałkach, zaczerwienienie gardła czy wysoka gorączka nie są wystarczającą podstawą do samodzielnego rozpoczęcia leczenia.

Mononukleoza i inne przyczyny bólu gardła

Silny ból gardła może pojawić się także w mononukleozie zakaźnej, najczęściej związanej z wirusem Epsteina-Barr. Charakterystyczne objawy obejmują m.in. gorączkę, nasilone zmęczenie, powiększenie węzłów chłonnych oraz ból gardła [4]. Utrzymujące się lub nietypowe dolegliwości wymagają oceny lekarza, zwłaszcza gdy objawy utrudniają normalne funkcjonowanie.

Przewlekłe zapalenie gardła, chrypka i podrażnienie

Laryngolog bada dorosłemu pacjentowi ucho otoskopem.

Przewlekłe zapalenie gardła nie musi oznaczać przedłużającej się infekcji. Długotrwałe podrażnienie może wiązać się z dymem papierosowym, suchym powietrzem, oddychaniem przez usta, alergią, przeciążeniem głosu albo innymi czynnikami drażniącymi. Możliwą przyczyną objawów pozaprzełykowych jest również refluks, ale nie powinno się przypisywać mu przewlekłego bólu gardła lub chrypki bez rozważenia innych przyczyn [7].

Długotrwała, niewyjaśniona chrypka wymaga diagnostyki. Ocena krtani jest szczególnie istotna, gdy objawy utrzymują się, nawracają lub współistnieją z innymi niepokojącymi cechami [5]. NICE zaleca pilniejszą ścieżkę diagnostyczną m.in. u osób od 45. roku życia z utrzymującą się niewyjaśnioną chrypką lub niewyjaśnionym guzem szyi [6].

Zatoki przynosowe – objawy chorych zatok

Zatoki przynosowe to przestrzenie w obrębie kości czaszki połączone z jamą nosa. Należą do nich m.in. zatoki szczękowe, czołowe, klinowe i zatoki sitowe. Obrzęk błony śluzowej nosa może utrudniać odpływ wydzieliny i prowadzić do uczucia rozpierania, niedrożności nosa, osłabienia węchu oraz bólu twarzy lub głowy.

Objawy chorych zatok mogą pojawić się podczas wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych. Żółta lub zielona wydzielina sama w sobie nie przesądza o podłożu bakteryjnym. W przypadku infekcji bakteryjnej lekarz bierze pod uwagę cały przebieg choroby, nasilenie objawów i czas ich trwania. Antybiotyk nie jest potrzebny przy każdym zapaleniu zatok.

Przewlekłe zapalenie zatok i alergiczne zapalenie

Przewlekłe zapalenie zatok ma długotrwały charakter i wymaga innego podejścia niż ostre zapalenie. Może współistnieć z polipami nosa, astmą lub alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa. Diagnostyka bywa rozszerzana o ocenę laryngologiczną, endoskopię lub badania obrazowe, zależnie od obrazu klinicznego. Leczenie dobiera się do przyczyny; w niektórych przypadkach rozważa się także zabiegi chirurgiczne.

Nieleczone zapalenie zatok rzadko może prowadzić do poważnych powikłań oczodołowych lub wewnątrzczaszkowych. Pilnej pomocy wymagają m.in. szybko narastający obrzęk okolicy oka, zaburzenia widzenia, bardzo silny ból głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości lub gwałtowne pogorszenie stanu. Takie objawy mogą towarzyszyć ciężkim powikłaniom, takim jak zapalenie opon mózgowych czy ropień mózgu.

Choroby uszu – ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne

Dorosła kobieta wykonuje domową inhalację parową.

Ból ucha może mieć wiele przyczyn. Może wynikać z zapalenia przewodu słuchowego, ucha środkowego, urazu, ciała obcego, problemów stomatologicznych albo bólu promieniującego z gardła czy stawu skroniowo-żuchwowego.

Zapalenie ucha zewnętrznego, potocznie określane jako ucho pływaka, może pojawić się m.in. po długotrwałym przebywaniu w wodzie. W zapaleniu ucha środkowego proces zapalny i płyn znajdują się za błoną bębenkową. Zapalenie ucha może mieć związek z zakażeniem wirusowym lub bakteryjnym, a skuteczne leczenie zależy od wieku, stanu ogólnego i wyniku badania.

Ucho wewnętrzne odpowiada za słuch i równowagę. Zapalenie błędnika jest rzadkim schorzeniem, a same zawroty głowy nie pozwalają go rozpoznać. Nagła utrata słuchu, całkowita głuchota, silne zawroty z objawami neurologicznymi albo wyciek z ucha po urazie wymagają pilnej oceny.

Szumy uszne i niedosłuch

Szumy uszne mogą być odbierane jako pisk, szelest, buczenie lub pulsowanie bez zewnętrznego źródła dźwięku. Ich przyczyny są różne: od woskowiny i ekspozycji na hałas po choroby narządu słuchu lub działanie niektórych leków. Jednostronny albo pulsujący szum, nagły niedosłuch lub objawy neurologiczne powinny skłonić do szybszej konsultacji.

Diagnostyka: jak lekarz ocenia gardło, zatoki i uszy?

Podstawą jest wywiad i badanie. Lekarz pyta o czas trwania dolegliwości, gorączkę, kaszel, katar, charakter bólu, trudności w połykaniu, kontakt z osobą chorą, choroby współistniejące i przyjmowane leki. Może ocenić tylną ścianę gardła, migdałki, węzły chłonne, nos, uszy, szyję i krtań.

Nie każdy pacjent potrzebuje CRP, posiewu, testu na paciorkowca czy badań obrazowych. Zakres diagnostyki zależy od najbardziej prawdopodobnej przyczyny oraz od tego, czy występują objawy alarmowe. W razie podejrzenia choroby ucha badanie otoskopowe pozwala ocenić przewód słuchowy i błonę bębenkową.

Leczenie i łagodzenie objawów

Lekarz dyskretnie bada gardło dorosłego pacjenta.

Leczenie zależy od przyczyny. Przy niepowikłanej infekcji wirusowej postępowanie jest zwykle objawowe: odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, unikanie dymu papierosowego i innych czynników drażniących oraz leczenie bólu lub gorączki preparatami odpowiednimi dla danej osoby [1]. W przypadku leków trzeba uwzględnić wiek, ciążę, choroby współistniejące, przeciwwskazania i inne stosowane preparaty.

W dolegliwościach nosa i zatok płukanie nosa roztworem soli może wspierać komfort i usuwanie wydzieliny. Nie należy natomiast wkładać do ucha patyczków ani stosować przypadkowych kropli, zwłaszcza gdy nie wiadomo, czy błona bębenkowa jest nieuszkodzona. Antybiotykoterapia jest przeznaczona dla określonych zakażeń bakteryjnych i powinna wynikać z decyzji lekarza [1][2].

Kiedy skontaktować się z lekarzem i jakie są objawy alarmowe?

Konsultacji wymaga ból gardła, zatok lub ucha, który jest silny, nawraca, wyraźnie się nasila albo nie poprawia się zgodnie z typowym przebiegiem infekcji. Warto zgłosić się także przy utrzymującej się chrypce, jednostronnych dolegliwościach, pogorszeniu słuchu, wycieku z ucha lub przewlekłej niedrożności nosa.

Pilnej pomocy stacjonarnej wymagają trudności w oddychaniu, niemożność połykania śliny, ślinienie się, szybko narastający jednostronny obrzęk gardła, szczękościsk, ciężki stan ogólny albo podejrzenie ropnia okołomigdałkowego czy głębokiego zakażenia szyi [1]. Pilnie należy ocenić także nagły niedosłuch, nowe objawy neurologiczne, uraz z wyciekiem z ucha oraz ciężkie objawy oczodołowe lub neurologiczne przy zapaleniu zatok.

Jeśli stan na to pozwala, konsultacja z lekarzem online może służyć wstępnej ocenie dolegliwości, omówieniu objawów, chorób współistniejących, stosowanych leków i wyników badań. Lekarz może wskazać, czy potrzebne jest badanie stacjonarne, test mikrobiologiczny lub konsultacja laryngologiczna. E-recepta może zostać wystawiona tylko wtedy, gdy po konsultacji lekarz uzna ją za medycznie zasadną.

Jak ograniczać ryzyko infekcji i podrażnienia?

Ryzyko przenoszenia części infekcji ograniczają higiena rąk, zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu i kichania oraz niedzielenie się naczyniami z osobą chorą [2][4]. Dla błon śluzowych korzystne jest również unikanie dymu papierosowego i nadmiernego przesuszenia powietrza. Odpowiednie nawodnienie może poprawiać komfort, ale nie zastępuje diagnostyki ani leczenia przy nasilonych lub przewlekłych dolegliwościach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy żółty katar oznacza infekcję bakteryjną?

Nie. Kolor wydzieliny nie wystarcza do rozpoznania infekcji bakteryjnej. Znaczenie ma cały przebieg choroby, czas trwania i nasilenie objawów.

Czy antybiotyk pomaga na ból gardła?

Tylko wtedy, gdy istnieją odpowiednie wskazania do leczenia zakażenia bakteryjnego. Antybiotyki nie leczą wirusowego zapalenia gardła [1][2].

Czy ból ucha może pochodzić od gardła?

Tak. Ból może promieniować do ucha z gardła, zębów lub stawu skroniowo-żuchwowego. Dlatego prawidłowe rozpoznanie wymaga oceny źródła dolegliwości.

Kiedy chrypka wymaga konsultacji?

Jeżeli jest długotrwała, niewyjaśniona, nawraca albo towarzyszy jej guz szyi, zaburzenia połykania lub inne niepokojące objawy, powinna zostać oceniona przez lekarza [5][6].

Czy chore zatoki zawsze wymagają antybiotyku?

Nie. Ostre zapalenie zatok często towarzyszy infekcji wirusowej. O podłożu bakteryjnym i potrzebie antybiotykoterapii decyduje lekarz na podstawie przebiegu i badania, a nie wyłącznie koloru wydzieliny.