Kiedy z bólem gardła do lekarza? Objawy, których nie należy ignorować

Warto udać się na konsultację, gdy silny ból utrudnia picie lub przełykanie, stan chorego się pogarsza, występują białe naloty, znaczny obrzęk migdałków albo wysoka gorączka. Natychmiastowej pomocy wymagają trudności w oddychaniu, niemożność połykania śliny, ślinotok, stridor lub szybko narastający obrzęk szyi [1]. Domowe sposoby i domowe metody mogą łagodzić chore gardło, lecz nie zastępują badania, gdy pojawiają się niepokojące objawy.

• Większość przypadków ostrego zapalenia gardła ma samoograniczający przebieg; dolegliwości mogą utrzymywać się około tygodnia [2].
• Ostry ból, który powoduje trudności w przełykaniu płynów lub śliny, duszność, ślinotok albo szybkie pogorszenie, wymaga pilnej pomocy [1].
• Białe naloty lub migdałki pokryte ropnym nalotem mogą występować przy zakażeniu paciorkowcowym, ale sam wygląd gardła nie wystarcza do rozpoznania [3].
• Kaszel, katar, chrypka i zapalenie spojówek częściej przemawiają za podłożem wirusowym; przy braku wyraźnych objawów wirusowych lekarz może rozważyć test antygenowy lub posiew [3].
• Ból gardła u dziecka wymaga niższego progu konsultacji, zwłaszcza przy odmowie picia, ślinieniu, odwodnieniu, trudnościach w oddychaniu lub wyraźnym osłabieniu [4].

Więcej o objawach i postępowaniu opisuje artykuł Bakteryjne zapalenie gardła. Gdy potrzebna jest ocena przebiegu dolegliwości bez objawów alarmowych, można rozważyć e-wizytę u lekarza.

1. Czym może być ból gardła?
2. Infekcja wirusowa a zakażenie bakteryjne
3. Kiedy zgłosić się do lekarza?
4. Ostry i mocny ból gardła
5. Diagnostyka chorego gardła
6. Domowe sposoby i domowe metody
7. Ból gardła u dziecka i w grupach ryzyka
8. Najczęstsze pytania

Ból gardła oznacza pieczenie, drapanie lub bolesność w obrębie gardła, często nasilające się podczas połykania i mówienia. Dolegliwości gardła często wynikają z zapalenia gardła, ale mogą też mieć charakter niezakaźny. Stan zapalny może obejmować błonę śluzową gardła oraz migdałków podniebiennych. Objawy zapalenia gardła zależą od przyczyny i stopnia podrażnienia błony śluzowej. Suchość błony śluzowej gardła i przewlekłe drażnienie błony śluzowej mogą podtrzymywać stan zapalny bez aktywnego zakażenia. W okresie jesienno-zimowym chorego gardła często dotyczą zakażenia przenoszone drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z wydzielinami chorej osoby.

Wirusowe zapalenie gardła bywa częścią przeziębienia albo grypy i jest częstą przyczyną zapalenia gardła. Dodatkowo pojawia się wtedy katar, zatkany nos, kaszel suchy, chrypka lub podrażnienie błony śluzowej nosa. Inne przyczyny to suche powietrze, dym papierosowy, nadużywanie alkoholu, alergie, przeciążenie głosu oraz refluks żołądkowo-przełykowy. Przewlekłe zapalenie gardła lub ból nawracający wymaga poszukiwania czynnika drażniącego albo innej choroby, zamiast wielokrotnego leczenia wyłącznie objawów [5].

Warto zwrócić uwagę nie tylko na to, ile trwa zapalenie gardła, ale przede wszystkim na możliwość oddychania, połykania i przyjmowania płynów. Pilnej oceny wymagają:

• duszność, głośny świst przy wdechu lub uczucie zamykania się dróg oddechowych;
• niemożność przełknięcia śliny, ślinotok albo nasilone trudności w przełykaniu;
• szybko narastający obrzęk szyi, języka, jamy ustnej lub gardła;
• bardzo silny ból, szybkie pogorszenie stanu ogólnego, zaburzenia świadomości lub oznaki odwodnienia;
• jednostronny silny ból gardła, szczękościsk, stłumiony głos albo przemieszczenie języczka, które mogą sugerować ropień okołomigdałkowy [1][6].

Jeżeli mocny ból gardła nie pozwala pić, nie należy czekać kilku dni na efekt domowych metod. Konsultacja jest także zasadna, gdy po kilku dniach stan zapalny i ból nie słabną, a po kolejnych kilku dniach wyraźnie się nasilają. Podobnie warto udać się do lekarza, gdy po początkowej poprawie następuje ponowne wyraźne pogorszenie, utrzymuje się wysoka gorączka, występuje powiększenie węzłów chłonnych albo nalot na migdałkach. Sama temperatura powyżej 38°C nie potwierdza jednak bakteryjnego podłoża.

Gdy objawy zapalenia gardła i ostry ból gardła utrzymują się około tygodnia bez poprawy, nawracają lub stale się nasilają, wskazana jest konsultacja [2]. Długotrwały ból z guzkiem szyi, utrwaloną chrypką, krwią w ślinie albo utrudnionym połykaniem wymaga oceny stacjonarnej, ponieważ przyczyny mogą wykraczać poza ostre zapalenie gardła [5].

Lekarz od gardła to najczęściej lekarz rodzinny, pediatra lub laryngolog. W pierwszej kolejności oceniane są: czas trwania, nasilenie bólu, gorączka, kaszel, katar, możliwość połykania, nawodnienie, wygląd błony śluzowej gardła i migdałków oraz węzłów chłonnych. Medycyna praktyczna nie opiera rozpoznania zakażenia bakteryjnego wyłącznie na jednym objawie.

Do jakiego lekarza z bólem gardła udać się najpierw? W typowym ostrym przebiegu zapalenia gardła wystarczy lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub pediatra. Laryngolog jest szczególnie przydatny przy częstych zapaleniach, asymetrii migdałków, przewlekłym bólu, podejrzeniu ropnia, zaburzeniach głosu lub potrzebie badania krtani. Laryngolog może obejrzeć gardło i krtań endoskopem, natomiast diagnostyka przełyku zwykle należy do gastroenterologa. Koszt badania endoskopowego gardła zależy od placówki i zakresu procedury, dlatego nie ma jednej wiarygodnej kwoty.

W większości przypadków infekcji wirusowej domowe postępowanie w przebiegu zapalenia gardła obejmuje odpoczynek, regularne picie chłodnych lub ciepłych napojów, unikanie dymu oraz nawilżanie powietrza. Domowe sposoby mogą przynieść ulgę w zapaleniu gardła, ale nie skracają każdego zakażenia i nie powinny opóźniać konsultacji przy objawach alarmowych.

Płukanie gardła ciepłym roztworem soli można wykonywać kilka razy dziennie u osób, które potrafią bezpiecznie płukać i wypluwać płyn. Pastylki do ssania i miejscowe preparaty o działaniu przeciwbólowym na błonę śluzową należy dobierać do wieku, przeciwwskazań i ulotki. Leki przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen, powinny być stosowane zgodnie z informacją o produkcie, z uwzględnieniem chorób współistniejących i innych przyjmowanych leków [2]. Praktyczne wskazówki, co na bolące gardło, nie zastępują diagnozy, gdy stan zapalny się nasila.