Bakteryjne zapalenie gardła bez gorączki – przyczyny, objawy i leczenie

Najczęstszą bakterią wywołującą zapalenie gardła jest Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A. Wirusy odpowiadają jednak za większość przypadków ostrego zapalenia gardła, dlatego sam silny ból gardła albo obecność białych nalotów nie przesądzają o infekcji bakteryjnej. Do potwierdzenia zakażenia może być potrzebny szybki test antygenowy lub posiew wymazu z gardła [1].

• Bakteryjne zapalenie gardła może przebiegać bez wysokiej gorączki, dlatego należy oceniać cały obraz choroby.
• Typowe objawy bakteryjnego zapalenia gardła to nagły i silny ból gardła, trudności w przełykaniu, zaczerwienienie i obrzęk migdałków oraz bolesne węzły chłonne szyi.
• Kaszel, katar, chrypka i zapalenie spojówek częściej przemawiają za infekcją wirusową.
• Wygląd gardła nie wystarcza do pewnego rozpoznania zakażenia paciorkowcem.
• W diagnostyce wykorzystuje się skalę Centora lub McIsaaca, szybki test antygenowy i posiew wymazu.
• Antybiotyki stosuje się przy potwierdzonym lub odpowiednio ocenionym przez lekarza zakażeniu bakteryjnym, a nie przy każdym bólu gardła.
• Domowe sposoby i leczenie objawowe mogą łagodzić dolegliwości, ale nie zastępują oceny lekarskiej ani zaleconej antybiotykoterapii.

Więcej informacji o charakterystycznych objawach zakażenia zawiera artykuł Paciorkowiec w gardle. Inne materiały o infekcjach górnych dróg oddechowych znajdziesz w dziale choroby gardła i zatok.

• choroby gardła i zatok

Bakteryjne zapalenie gardła jest ostrym stanem zapalnym błony śluzowej gardła, niekiedy obejmującym także migdałki podniebienne. Najczęstszą przyczyną jest Streptococcus pyogenes. To paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A, określany również skrótem GAS.

Bakteryjne zapalenie gardła występuje znacznie rzadziej niż zapalenie o podłożu wirusowym. Paciorkowce grupy A odpowiadają za około 20–30% zapaleń gardła u dzieci i 5–15% u dorosłych [1].

Inne bakterie mogące sporadycznie powodować infekcję gardła to paciorkowce grup C i G, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae oraz, w określonych sytuacjach klinicznych, Neisseria gonorrhoeae. Ich obecności nie należy jednak zakładać wyłącznie na podstawie objawów. Wymaga to odpowiednio ukierunkowanego wywiadu i badań.

Paciorkowce przenoszą się głównie drogą kropelkową oraz przez bezpośredni kontakt z wydzieliną chorej osoby. Ryzyko zwiększa bliski kontakt w gospodarstwie domowym, szkole lub przedszkolu. Zachorowania są częstsze późną jesienią, zimą i wczesną wiosną [2].

Objawy bakteryjnego zapalenia gardła mogą rozpocząć się dość gwałtownie. Typowy jest intensywny ból gardła, który nasila się podczas przełykania śliny i pokarmów. W badaniu można stwierdzić:

• zaczerwienienie i obrzęk gardła oraz migdałków podniebiennych,
• ropne nacieki, białe naloty lub pasma wysięku na migdałkach,
• powiększone i bolesne węzły chłonne podżuchwowe albo przednie szyjne,
• gorączkę lub stan podgorączkowy,
• ból głowy i ogólne osłabienie,
• brak kaszlu i kataru.

W przypadku dzieci mogą występować także bóle brzucha, nudności i wymioty [1]. Sam obrzęk migdałków, zaczerwienienie tylnej ściany gardła czy obecność białych nalotów nie pozwalają jednak pewnie ustalić, czy przyczyną są bakterie [1].

Objawy wymagają pilniejszej oceny, gdy ból jest jednostronny, szybko się nasila albo towarzyszą mu trudności w otwieraniu ust, ślinotok, stłumiony głos lub problemy z oddychaniem. Mogą one wskazywać między innymi na ropień okołomigdałkowy albo ropień zagardłowy.

Odróżnienie infekcji wirusowej od bakteryjnej tylko na podstawie wyglądu gardła bywa trudne. Wirusowe zapalenie gardła częściej współistnieje z katarem, kaszlem, chrypką, zapaleniem spojówek lub owrzodzeniami w jamie ustnej. W takim obrazie testowanie w kierunku paciorkowca zwykle nie jest potrzebne [1].

Za infekcją paciorkowcową częściej przemawiają:

• nagłe ostre zapalenie gardła,
• temperatura powyżej 38°C,
• silny ból gardła i trudności w przełykaniu,
• brak kaszlu,
• bolesne węzły chłonne szyi,
• obrzęk migdałków lub nalot włóknikowy.

Są to jednak cechy zwiększające prawdopodobieństwo, a nie podstawa do samodzielnego rozpoznania. Skala Centora, McIsaaca lub FeverPAIN pomaga ustalić, u kogo warto wykonać test na paciorkowce, ale nie zastępuje wyniku badania mikrobiologicznego [3].

Leczenie bakteryjnego zapalenia gardła zależy od wyniku badania i oceny lekarza. Potwierdzone zakażenie paciorkowcem grupy A leczy się antybiotykiem. Lekami pierwszego wyboru pozostają penicylina lub amoksycylina, natomiast przy alergii wybór preparatu zależy między innymi od rodzaju wcześniejszej reakcji uczuleniowej [1].

Antybiotykoterapia może skrócić czas utrzymywania się objawów, zmniejszyć zakaźność i ograniczyć ryzyko części powikłań. Nie należy jej jednak rozpoczynać samodzielnie ani wykorzystywać antybiotyków pozostałych po wcześniejszym leczeniu. Wirusowe zapalenie nie jest wskazaniem do ich stosowania [1].

Lek należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza i nie przerywać kuracji tylko dlatego, że ból gardła ustąpił. Sposób leczenia, dawka oraz czas terapii zależą od wieku, masy ciała, rozpoznania, chorób współistniejących i zastosowanego antybiotyku.

Więcej o zakażeniu paciorkowcowym oraz jego następstwach przeczytasz w materiale Angina paciorkowcowa i jej powikłania.

Leczenie objawowe ma łagodzić ból, gorączkę i podrażnienie błony śluzowej. Przydatne mogą być leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe dobrane do wieku oraz stanu zdrowia, odpowiednie nawodnienie, odpoczynek, pastylki do ssania oraz miejscowe preparaty na gardło.

Domowe sposoby obejmują między innymi:

• picie chłodnych lub ciepłych płynów, zależnie od indywidualnej reakcji,
• płukanie gardła roztworem soli przez dorosłych i starsze dzieci, które potrafią bezpiecznie wykonać płukanie,
• nawilżanie powietrza w pomieszczeniu,
• unikanie dymu papierosowego i alkoholu,
• napoje z dodatkiem miodu u osób powyżej 1. roku życia.

Napary z szałwii, rumianku lub tymianku mogą być stosowane jako wsparcie, jeśli nie ma przeciwwskazań lub alergii, ale nie eliminują paciorkowców. Domowe sposoby nie zastępują diagnostyki ani skutecznego leczenia zaleconego w potwierdzonej infekcji bakteryjnej.

Ostry ból gardła zwykle utrzymuje się około tygodnia, choć czas trwania choroby zależy od przyczyny i przebiegu. Brak poprawy po kilku dniach, pogorszenie stanu lub utrzymywanie się dolegliwości przez około 10 dni wymaga ponownej oceny [4].

Powikłania paciorkowcowego zapalenia gardła występują rzadko. Zakażenie może szerzyć się do sąsiednich tkanek i prowadzić do ropnia okołomigdałkowego, ropnia zagardłowego, zapalenia węzłów chłonnych, ucha środkowego lub zatok przynosowych [1].

Do następstw immunologicznych należą gorączka reumatyczna i ostre popaciorkowcowe kłębuszkowe zapalenie nerek. Gorączka reumatyczna jest reakcją zapalną, która może rozwinąć się po zakażeniu Streptococcus pyogenes i uszkodzić zastawki serca [5].

W sezonie infekcyjnym warto często myć ręce, zakrywać usta i nos podczas kaszlu lub kichania oraz nie dzielić się naczyniami z chorą osobą. Znaczenie ma również unikanie bliskiego kontaktu z osobami zakażonymi. Paciorkowce mogą rozprzestrzeniać się w gospodarstwach domowych, szkołach i innych zatłoczonych miejscach [2].

Powikłaniem infekcji górnych dróg oddechowych może być również zapalenie ucha środkowego. Utrzymujące się dolegliwości ze strony zatok opisano w materiale bakteryjne zapalenie zatok: co musisz wiedzieć.