Ostry ból gardła przy przełykaniu bez gorączki – przyczyny i postępowanie

Ból gardła przy przełykaniu najczęściej wiąże się z infekcją górnych dróg oddechowych albo podrażnieniem błony śluzowej. Brak gorączki nie wyklucza jednak zapalenia gardła, a bardzo silny, jednostronny lub przedłużający się ból wymaga oceny lekarskiej. Poniżej wyjaśniamy, co może powodować silny ból gardła bez gorączki, co na ból gardła można zastosować objawowo i jakie niepokojące objawy wymagają pilnej pomocy.

• Ostry ból gardła przy przełykaniu bez gorączki może wynikać z infekcji wirusowej, podrażnienia śluzówki, spływania wydzieliny, refluksu, urazu lub choroby przełyku.
• Ból przy przełykaniu to odynofagia. Uczucie zatrzymywania się pokarmu lub trudność w połykaniu określa się jako dysfagię.
• Przy niepowikłanym bólu gardła ulgę mogą przynieść płyny, odpoczynek, nawilżenie powietrza i odpowiednio dobrane leki przeciwbólowe [2].
• Nagła duszność, niemożność przełknięcia śliny, ślinotok, stridor albo szybko narastające objawy wymagają natychmiastowej pomocy medycznej [3].
• Antybiotyku nie należy przyjmować na wszelki wypadek. Leczenia wymaga potwierdzone bakteryjne zapalenie gardła, a lekiem pierwszego wyboru bywa penicylina lub amoksycylina [4].

Więcej praktycznych informacji o łagodzeniu dolegliwości znajdziesz w artykule co na bolące gardło. Powiązane treści porządkuje również dział gardło, zatoki i uszy.

• gardło, zatoki i uszy

Ostry ból gardła ma zwykle nagły początek i nasila się podczas przełykania śliny, napojów albo pokarmów. Może być odczuwany w tylnej ścianie gardła, w okolicy migdałków, w krtani lub niżej, za mostkiem. Charakter ostry nie wskazuje sam w sobie na konkretną chorobę. Ważne są lokalizacja, czas trwania, objawy towarzyszące oraz to, czy ból występuje po jednej stronie.

Ostry ból gardła przy przełykaniu bez gorączki może mieć łagodną przyczynę, ale mocny ból gardła nie powinien być oceniany wyłącznie na podstawie temperatury ciała. Warto zwrócić uwagę na kaszel, katar, chrypkę, ból głowy, bóle mięśni, nieprzyjemny zapach z ust, nalot na migdałkach podniebiennych, powiększenie węzłów chłonnych oraz trudności w oddychaniu.

W podręcznikach chorób wewnętrznych odynofagię różnicuje się z dysfagią. Ból podczas połykania wskazuje na podrażnienie, stan zapalny albo uszkodzenie tkanek, natomiast dysfagia oznacza problem z samym aktem połykania lub przechodzeniem treści przez przełyk [1]. Jeżeli pokarm się zatrzymuje, pojawia się krztuszenie albo ból jest odczuwany głęboko w klatce piersiowej, warto skonsultować to z lekarzem.

Ostry ból gardła przy przełykaniu może być wynikiem wysuszenia albo podrażnienia błony śluzowej. Sprzyjają temu suche powietrze, niska wilgotność w ogrzewanych pomieszczeniach, klimatyzacja, dym papierosowy, dym tytoniowy, alkohol, intensywne mówienie oraz kontakt ze środkami chemicznymi. Podrażnienie bywa odczuwane jako drapanie, pieczenie lub mocny ból gardła, szczególnie rano.

Inną przyczyną może być spływanie wydzieliny z nosa przy infekcji lub alergii. Wydzielina drażni tylną ścianę gardła, prowokuje chrząkanie i kaszel. Przewlekły stan zapalny błony śluzowej może z czasem prowadzić do nawracających dolegliwości.

Jednostronny ból gardła może towarzyszyć zapaleniu migdałków, ropniowi okołomigdałkowemu, urazowi lub bólowi promieniującemu z ucha. Gdy ból gardła i ucha występują równocześnie, pomocne może być omówienie różnych przyczyn opisanych w materiale Ból ucha i gardła.

Przewlekły ból gardła lub przewlekłe zapalenie gardła może wiązać się z refluksem, długotrwałym drażnieniem śluzówki, oddychaniem przez usta albo zmianą w obrębie gardła i krtani. Rzadko odynofagia ma onkologiczne podłoże. Ból utrzymujący się ponad dwa tygodnie, niezamierzona utrata masy ciała, guz na szyi, długotrwała chrypka lub owrzodzenie jamy ustnej wymagają badania lekarskiego [1].

W przypadku ostrego bólu gardła postępowanie zależy od jego przyczyny. Domowe sposoby i leki bez recepty mogą łagodzić objawy, ale nie zastąpią diagnostyki, jeśli silny ból narasta, jest jednostronny albo utrudnia przyjmowanie płynów.

Można:

• pić chłodne lub ciepłe płyny w temperaturze, która jest najlepiej tolerowana;
• regularnie nawadniać organizm i wybierać miękkie, niedrażniące pokarmy;
• płukać gardło ciepłym roztworem soli, o ile płukanie nie nasila bólu;
• zadbać o nawilżenie powietrza i odpoczynek;
• unikać dymu, alkoholu, bardzo gorących napojów i ostrych potraw;
• rozważyć paracetamol albo ibuprofen, jeżeli nie ma przeciwwskazań do ich stosowania [2].

Preparaty do ssania mogą zawierać substancje przeciwbólowe, miejscowo znieczulające, przeciwzapalne lub antyseptyczne. Ich działanie jest objawowe, a wybór powinien uwzględniać wiek, ciążę, choroby przewlekłe, alergie i inne przyjmowane leki. W ciąży nie należy zakładać, że każdy preparat miejscowy jest bezpieczny; warto skonsultować wybór z lekarzem lub farmaceutą [2].

Jeżeli potwierdzono paciorkowcowe zapalenie gardła, potrzebne jest odpowiednie leczenie antybiotykiem. Penicylina lub amoksycylina należą do leków pierwszego wyboru, ale decyzję, preparat i dawkowanie ustala lekarz [4]. Antybiotyk nie leczy wirusowego zapalenia gardła i nie powinien być przyjmowany z pozostałości po wcześniejszej terapii. Warto pamiętać, że leczenie zapalenia gardła dobiera się do ustalonej przyczyny.

Niepokojące objawy obejmują niemożność przełykania, ślinotok, trudności w oddychaniu, głośny świst przy wdechu, szybko narastający obrzęk oraz gwałtowne pogorszenie stanu. W takiej sytuacji należy zgłosić się po pilną pomoc medyczną [3].

Pilnej oceny wymaga także silny jednostronny ból z gorączką, szczękościsk, stłumiony głos, wyraźna asymetria gardła i migdałków albo uwypuklenie okolicy migdałka, ponieważ mogą wskazywać na ropień. Do lekarza należy zgłosić się również wtedy, gdy ostry ból uniemożliwia picie, pojawiają się oznaki odwodnienia, wysoka gorączka, krew w ślinie lub osłabienie odporności.

Warto skonsultować ból gardła przy przełykaniu także wtedy, gdy:

• utrzymuje się około tygodnia bez poprawy lub nawraca;
• ból pozostaje wyraźnie po jednej stronie;
• występuje guz na szyi, przewlekła chrypka lub owrzodzenie w jamie ustnej;
• pojawia się ból za mostkiem, zatrzymywanie pokarmu albo trudność w połykaniu;
• objaw rozpoczął się po połknięciu ości lub innego ciała obcego.

Brak gorączki nie powinien opóźniać konsultacji, jeżeli obecne są inne objawy alarmowe. Gdy stan się pogarsza, trzeba zgłosić się do lekarza niezależnie od wyniku pomiaru temperatury.