Ból gardła i ucha bez gorączki – co oznacza i jak postępować?

Kłujący ból ucha i gardła może mieć łagodną przyczynę, ale jednostronny ból gardła i ucha, który narasta lub utrzymuje się przez dłuższy czas, wymaga oceny lekarskiej. Warto zwrócić uwagę na objawy towarzyszące: pogorszenie słuchu, wyciek z ucha, trudności w połykaniu, szczękościsk, powiększenie węzłów chłonnych lub duszność.

• Co na bardzo silny ból gardła przy przełykaniu?
• zdrowie uszu, nosa i gardła
• O czym świadczy kłujący ból ucha?
• ile trwa angina?
• herpangina – przyczyny, objawy i leczenie. Ile trwa?

Współwystępowanie bólu gardła i ucha wynika między innymi ze wspólnego unerwienia oraz połączenia nosogardła z uchem środkowym przez trąbkę Eustachiusza, czyli trąbkę słuchową. Obrzęk błony śluzowej nosa i gardła może zaburzyć jej drożność, wywołując uczucie zatkania, rozpieranie albo kłujący ból ucha. Nie oznacza to jednak, że infekcja zawsze przechodzi bezpośrednio z gardła do ucha.

Ostre zapalenie gardła jest najczęściej związane z infekcją wirusową górnych dróg oddechowych i zwykle ustępuje samoistnie w ciągu około tygodnia. Antybiotyk nie skraca przebiegu infekcji wirusowej. Przy podejrzeniu paciorkowcowego ostrego zapalenia gardła lekarz ocenia objawy i może wykonać szybki test antygenowy lub posiew [1].

Ból gardła i ucha bez gorączki może też wystąpić przy alergicznym nieżycie nosa. Obrzęk nosa, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła i świąd mogą podrażniać gardło oraz wpływać na wentylację ucha środkowego [2]. Podobne dolegliwości mogą powodować dym tytoniowy, suche powietrze i zanieczyszczenia powietrza.

Zapalenie ucha środkowego rozwija się, gdy za błoną bębenkową gromadzi się płyn i dochodzi do stanu zapalnego. Może poprzedzać je infekcja górnych dróg oddechowych. Typowe są ból ucha, uczucie zatkania, przejściowe pogorszenie słuchu, a czasem wydzielina z ucha. Gorączka może wystąpić, ale nie jest obowiązkowa [3].

Zapalenie ucha środkowego może zatem powodować ból ucha i gardła bez wysokiej temperatury. Szczególnie u dzieci zapalenie ucha środkowego może objawiać się rozdrażnieniem, gorszym snem, pociąganiem za ucho i słabszym reagowaniem na dźwięki.

Zapalenie ucha zewnętrznego częściej powoduje ból nasilający się przy dotykaniu małżowiny albo ucisku okolicy wejścia do przewodu słuchowego. Szczegóły opisuje materiał zapalenie ucha zewnętrznego – objawy, ile trwa, leczenie. Przy bólu ucha w ciąży dobór leków warto omówić indywidualnie; pomocny jest artykuł co na ból ucha w ciąży?.

Lekarz pyta o czas trwania dolegliwości, ich stronę, nasilenie, kontakt z osobami chorymi oraz objawy towarzyszące. Ocenia gardło, migdałki, jamę ustną, węzły chłonne i ucho za pomocą otoskopu. W praktyce medycznej sam opis bólu nie wystarcza do odróżnienia wszystkich przyczyn.

Przy podejrzeniu infekcji paciorkowcowej lekarz może zlecić test antygenowy lub posiew. Gdy występuje pogorszenie słuchu, potrzebne może być badanie słuchu lub tympanometria. Dodatkowe badania obrazowe wykonuje się tylko przy określonych wskazaniach, na przykład podejrzeniu ropnia, powikłania lub zmiany nowotworowej.

W przypadku bólu i obrzęku za uchem, odstawania małżowiny, wycieku oraz gorączki należy pilnie wykluczyć zapalenie wyrostka sutkowego. Objawy omawia artykuł jakie są objawy zapalenia wyrostka sutkowego?.

Leczenie bólu gardła i ucha zależy od przyczyny dolegliwości. W łagodnej infekcji wirusowej pomocne bywają odpoczynek, odpowiednia ilość płynów, unikanie dymu tytoniowego i utrzymywanie odpowiedniej wilgotności powietrza. Płukanie gardła ciepłym roztworem soli może krótkotrwale łagodzić dyskomfort. Domowe sposoby nie powinny jednak opóźniać diagnostyki, gdy objawy się nasilają.

Leki przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen, należy stosować zgodnie z ulotką i z uwzględnieniem przeciwwskazań [7]. Leczenie bólu gardła u dziecka wymaga dobrania preparatu i dawki do wieku oraz masy ciała. Nie należy podawać dziecku leków przeznaczonych dla osoby dorosłej.

Antybiotyk stosuje się przy potwierdzonej lub wysoce prawdopodobnej infekcji bakteryjnej, zgodnie z oceną lekarza. Nie należy używać pozostałości antybiotyku ani kropli do uszu przeznaczonych dla innej osoby. Preparatów do oczu, w tym Tobradexu, nie powinno się wkraplać do ucha bez jednoznacznego zalecenia lekarza. Dobór kropli zależy między innymi od rozpoznania i stanu błony bębenkowej.

Domowe sposoby mogą zmniejszać objawy, ale nie zastępują badania, gdy występuje silny ból, wyciek, pogorszenie słuchu lub jednostronny ból utrzymujący się dłużej. Nowoczesne rozwiązania, takie jak telemedycyna, mogą pomóc w zebraniu wywiadu i ocenie potrzeby wizyty stacjonarnej. Podczas e-wizyty u lekarza można omówić objawy, czas ich trwania i dotychczas stosowane leki. Otoskopia i część badań wymagają jednak bezpośredniego badania.