Zapalenie ucha zewnętrznego – objawy, ile trwa i jak przebiega leczenie?

Osoby pytające, ile trwa zapalenie ucha zewnętrznego, powinny wiedzieć, że czas poprawy zależy od nasilenia zmian, drobnoustroju, drożności przewodu słuchowego, prawidłowego stosowania leków i chorób współistniejących. Leczenie miejscowe trwa często około 7–10 dni, ale poprawa powinna być zauważalna wcześniej. Brak poprawy po 48–72 godzinach wymaga ponownej oceny rozpoznania i sposobu leczenia [1][2].

• Głównymi objawami zapalenia ucha zewnętrznego są ból, świąd, obrzęk przewodu słuchowego, zaczerwienienie i wydzielina.
• Ból nasila się zazwyczaj podczas dotykania ucha, uciskania skrawka, poruszania małżowiną uszną lub żucia.
• Zapalenie ucha zewnętrznego może wystąpić w każdym wieku, szczególnie po częstym kontakcie uszu z wodą.
• W leczeniu ostrego, niepowikłanego zapalenia najczęściej wykorzystuje się odpowiednio dobrane krople do uszu.
• Ucho należy chronić przed wodą i nie wolno wkładać do przewodu słuchowego patyczków ani innych przedmiotów.
• Silny ból ucha, gorączka, obrzęk małżowiny, objawy neurologiczne lub brak poprawy wymagają konsultacji.

Zaleganie wilgoci może sprzyjać rozwojowi infekcji, dlatego warto wiedzieć, jak usunąć wodę z ucha bez wkładania przedmiotów do przewodu słuchowego. Więcej materiałów dotyczących zdrowia uszu, nosa i gardła znajduje się w powiązanym dziale tematycznym.

• zdrowia uszu, nosa i gardła
• Herpangina – przyczyny, objawy i leczenie. Ile trwa?

Przewód słuchowy zewnętrzny biegnie od małżowiny usznej do błony bębenkowej. Pokrywająca go skóra oraz woskowina odgrywają ważną rolę ochronną: ograniczają utrzymywanie się wilgoci, urazy naskórka i namnażanie drobnoustrojów. Wkładanie patyczków, intensywne drapanie, długotrwałe zaleganie wody lub podrażnienie kosmetykami mogą naruszać tę barierę.

Zapalenie ucha zewnętrznego obejmuje zewnętrzną część narządu słuchu, a nie przestrzeń położoną za błoną bębenkową. Jest więc innym schorzeniem niż zapalenie ucha środkowego. W zapaleniu ucha środkowego objawy często pojawiają się po infekcji dróg oddechowych, natomiast w zapaleniu zewnętrznym charakterystyczna jest bolesność przy dotykaniu małżowiny lub skrawka.

Przyczyną zapalenia bywa uszkodzenie skóry przewodu słuchowego zewnętrznego połączone z wilgocią. Szczególnie narażone są osoby często pływające, korzystające ze słuchawek dousznych lub aparatów słuchowych, a także pacjenci z egzemą, łuszczycą, cukrzycą albo zaburzeniami odporności [2][3].

Ostre zapalenie ucha zewnętrznego rozpoczyna się szybko i trwa nie dłużej niż trzy tygodnie. Najczęstszą postacią jest ostre rozlane zapalenie obejmujące większą część przewodu słuchowego zewnętrznego. Dominują w nim silny ból ucha, rozlany obrzęk, zaczerwienienie i niekiedy wydzielina [1][4].

Bakteryjne zapalenie jest najczęściej związane z bakteriami Pseudomonas aeruginosa, czyli pałeczką ropy błękitnej, oraz Staphylococcus aureus, czyli gronkowcem złocistym [4]. Miejscowe guzkowate uwypuklenie z wyraźną bolesnością może odpowiadać czyrakowi, czyli ograniczonemu zakażeniu mieszka włosowego w zewnętrznej części przewodu.

Grzybicze zapalenie, nazywane otomikozą, może powodować silny świąd, uczucie pełności, wydzielinę oraz widoczne złogi w przewodzie słuchowym. Rozpoznania nie należy jednak ustalać wyłącznie na podstawie wyglądu wydzieliny. Preparaty przeciwgrzybicze stosuje się po ocenie ucha i potwierdzeniu prawdopodobnego podłoża zmian.

Rzadką wirusową przyczyną dolegliwości w obrębie ucha zewnętrznego jest półpasiec uszny wywołany wirusem varicella-zoster. Pęcherzykowym zmianom może towarzyszyć niedowład lub porażenie nerwu twarzowego, zawroty głowy i pogorszenie słuchu. Taki obraz wymaga pilnego badania i może być wskazaniem do leków przeciwwirusowych.

Przewlekłe zapalenie ucha zewnętrznego utrzymuje się ponad trzy miesiące. W przebiegu przewlekłego zapalenia dominują zwykle świąd, łuszczenie, okresowe sączenie oraz pogrubienie skóry przewodu słuchowego, a nie gwałtownie narastający ból [3].

Aby rozpoznać zapalenie ucha, lekarz ocenia charakter objawów, czynniki ryzyka oraz wygląd przewodu słuchowego i błony bębenkowej za pomocą otoskopu. Typowa jest bolesność przy poruszaniu małżowiną uszną lub uciskaniu skrawka, a także obrzęk i zaczerwienienie skóry przewodu słuchowego [1].

Ważne jest odróżnienie zapalenia ucha zewnętrznego od zapalenia ucha środkowego, zmian skórnych, ciała obcego, urazu błony bębenkowej czy półpaśca usznego. Niedrożność przewodu słuchowego może utrudniać pełną ocenę ucha.

Dodatkowe testy nie są rutynowo potrzebne w niepowikłanej infekcji. Wymaz można rozważyć, gdy objawy utrzymują się mimo leczenia, zapalenie nawraca, występuje rozległa infekcja albo pacjent ma zaburzenia odporności. Badanie słuchu może być potrzebne przy utrzymującym się niedosłuchu lub podejrzeniu zajęcia innych części ucha.

Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego zależy od przyczyny, nasilenia stanu zapalnego, drożności przewodu oraz stanu błony bębenkowej. W ostrym, niepowikłanym zapaleniu podstawą jest zwykle leczenie miejscowe kroplami zawierającymi substancję przeciwbakteryjną, niekiedy w połączeniu z glikokortykosteroidem zmniejszającym obrzęk i świąd [1].

Nie każdy preparat można bezpiecznie zastosować przy perforacji błony bębenkowej lub drenażu wentylacyjnym. Z tego powodu nie należy wkraplać do ucha przypadkowych środków ani preparatów pozostałych po wcześniejszej infekcji.

Jeżeli obrzęk przewodu słuchowego uniemożliwia dotarcie kropli do zmienionej skóry, lekarz może oczyścić przewód pomocą ssaka albo założyć sączek nasączony lekiem. Stosowanie kropli powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami dotyczącymi częstotliwości i długości terapii. Przerwanie leczenia tylko dlatego, że ból ucha zmniejszył się po kilku dniach, może sprzyjać nawrotowi.

Antybiotyki doustne nie są rutynowym leczeniem niepowikłanego ostrego zapalenia przewodu słuchowego zewnętrznego. Mogą być rozważane, gdy zakażenie wykracza poza przewód, występuje obrzęk małżowiny usznej albo pacjent należy do grupy zwiększonego ryzyka powikłań [1][5].

Leczenie przeciwbólowe może obejmować dostępne bez recepty leki przeciwbólowe, jeżeli pacjent nie ma przeciwwskazań do ich stosowania. Dawkowanie należy sprawdzić w ulotce lub omówić z farmaceutą albo lekarzem. W przypadku wątpliwości dotyczących objawów, bezpieczeństwa leków i dalszego postępowania pomocna może być konsultacja z lekarzem. Teleporada nie zastępuje jednak badania otoskopowego, gdy przewód jest niedrożny, pojawia się wyciek, znaczny obrzęk lub podejrzenie uszkodzenia błony bębenkowej.

Domowe sposoby nie leczą przyczyny infekcji i nie zastępują konsultacji. Mogą jedynie wspierać leczenie objawowe oraz chronić skórę przewodu słuchowego przed dalszym drażnieniem.

W czasie infekcji należy:

• zabezpieczać ucho przed wodą podczas kąpieli;
• zrezygnować z pływania do czasu ustąpienia zmian;
• nie wkładać do ucha patyczków, chusteczek ani innych przedmiotów;
• ograniczyć używanie słuchawek dousznych i aparatu słuchowego, jeżeli nasilają podrażnienie;
• nie usuwać samodzielnie wydzieliny ani złogów z głębi przewodu;
• nie stosować alkoholu, octu, olejków ani innych domowych mieszanek bez konsultacji.

Ciepłe okłady przykładane wyłącznie na zewnętrzną okolicę ucha mogą u części osób działać kojąco, ale nie powinny być gorące ani prowadzić do zawilgocenia przewodu. Jeżeli silny ból ucha narasta, domowe metody są niewystarczające.

W profilaktyce ważne jest dokładne osuszanie małżowiny po pływaniu lub prysznicu. CDC zaleca przechylenie głowy, umożliwienie wypłynięcia wody oraz osuszenie zewnętrznej części ucha ręcznikiem. Jeżeli woda pozostaje w uchu, można użyć suszarki ustawionej na najniższą temperaturę i nawiew, trzymając ją w bezpiecznej odległości. Kropli osuszających nie należy stosować przy drenażach, perforacji błony bębenkowej, aktywnym zapaleniu ani wycieku [6].