Jakie są objawy zapalenia wyrostka sutkowatego?

• Zapalenie wyrostka sutkowatego zwykle jest powikłaniem zapalenia ucha środkowego, a nie samodzielną, łagodną infekcją.
• Ból i obrzęk za uchem, gorączka, wyciek z przewodu słuchowego oraz odstawanie małżowiny są objawami alarmowymi [2].
• Rozpoznanie opiera się na badaniu laryngologicznym; w wybranych przypadkach potrzebna jest tomografia komputerowa kości skroniowej lub rezonans magnetyczny [4].
• Leczenie zapalenia wyrostka sutkowatego najczęściej odbywa się w szpitalu i obejmuje antybiotyki dożylne, a niekiedy także drenaż ucha środkowego lub zabieg chirurgiczny [1].

Gdy dominują inne objawy infekcji górnych dróg oddechowych, pomocne mogą być materiały: zapalenie gardła – kiedy udać się do lekarza oraz zapalenie zatok – sprawdź, jak walczyć z tym schorzeniem.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Górne drogi oddechowe.

Wyrostek sutkowaty, łac. processus mastoideus, jest częścią kości skroniowej położoną bezpośrednio za małżowiną uszną. W jego wnętrzu znajdują się przestrzenie powietrzne połączone z jamą bębenkową, dlatego proces zapalny ucha środkowego może przejść na komórki powietrzne tej części kości. Ostre zapalenie wyrostka sutkowatego może prowadzić do niszczenia cienkich przegród kostnych między komórkami i powstawania zbiornika ropy [1].

Wyrostek sutkowaty jest wyczuwalny jako twarda wyniosłość za uchem i stanowi miejsce przyczepu kilku mięśni szyi [7]. Sam ucisk tej okolicy nie pozwala jednak rozpoznać zapalenia wyrostka sutkowatego. Znaczenie ma połączenie objawów, badania ucha, otoskopii i oceny stanu ogólnego pacjenta. Zapalenie wyrostka sutkowatego może wystąpić także bez wyraźnego wycieku z ucha [5].

Najbardziej charakterystyczne sygnały choroby to:

• silny lub narastający ból ucha i ból za małżowiną uszną,
• tkliwość, obrzęk i zaczerwienienie skóry w okolicy za uchem,
• gorączka i pogorszenie samopoczucia,
• ropny wyciek z przewodu słuchowego,
• zaburzenia słyszenia,
• widoczne odchylenie małżowiny usznej na zewnątrz lub ku dołowi [1].

Zapalenie wyrostka sutkowatego u dorosłych może powodować również silne bóle głowy. Zapalenie wyrostka sutkowatego u dzieci może rozwijać się szybko i początkowo objawiać się głównie rozdrażnieniem. Zestaw objawów zapalenia może różnić się między dziećmi i dorosłymi, a ich nasilenie nie zawsze odpowiada rozległości zmian w kości. U dzieci częstsze bywają rozdrażnienie, senność, niechęć do jedzenia i dotykanie chorego ucha [5]. Obraz błony bębenkowej może wskazywać na ostre zapalenie ucha środkowego, perforację lub zaleganie ropy, ale prawidłowy wygląd błony bębenkowej nie wyklucza całkowicie choroby [5].

Leczenie zapalenia wyrostka sutkowatego wymaga pilnej konsultacji laryngologicznej i zwykle hospitalizacji. Podstawą leczenia zapalenia wyrostka są antybiotyki podawane dożylnie, dobierane do wieku, ciężkości przebiegu, wcześniejszego leczenia, lokalnej oporności drobnoustrojów i danych mikrobiologicznych [1]. Ich działanie i dobór zależą od wrażliwości drobnoustrojów oraz sytuacji klinicznej. Nie istnieje jeden antybiotyk właściwy dla każdego pacjenta, dlatego pytanie o to, jaki antybiotyk stosuje się przy zapaleniu wyrostka sutkowatego, nie powinno prowadzić do samodzielnego leczenia.

Zapalenie wyrostka sutkowatego wymaga regularnej oceny odpowiedzi na terapię, ponieważ stan pacjenta może się szybko zmienić [5]. W niektórych przypadkach laryngolog wykonuje nacięcie błony bębenkowej lub zakłada dren wentylacyjny, aby odbarczyć ucho środkowe i pobrać materiał do badania. Gdy występuje ropień podokostnowy, niszczenie kości, powikłania wewnątrzczaszkowe albo brak poprawy stanu zapalnego, może być potrzebna interwencja chirurgiczna, w tym mastoidektomia [1]. Przeglądy systematyczne wskazują, że sposób leczenia zapalenia wyrostka sutkowatego powinien zależeć od obrazu klinicznego i obecności powikłań; nie ma jednego schematu odpowiedniego dla wszystkich chorych [6].

Nieleczone zapalenie wyrostka sutkowatego może doprowadzić do powstania ropnia za uchem, przewlekłego uszkodzenia słuchu, porażenia nerwu twarzowego, zapalenia błędnika, zakrzepowego zapalenia zatoki esowatej, ropnia mózgu albo zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych [5]. Są to poważne powikłania wymagające leczenia szpitalnego. Szybkie szerzenie stanu zapalnego może zagrażać strukturom wewnątrzczaszkowym.

Zapalenie wyrostka sutkowatego z objawami neurologicznymi jest stanem nagłym. Pilnej pomocy wymagają: szybko narastający obrzęk za uchem, odstawanie małżowiny, wysoka gorączka, silny ból, sztywność karku, wymioty, zaburzenia świadomości, drgawki, osłabienie mięśni twarzy lub wyraźne pogorszenie słuchu. W takiej sytuacji konsultacja zdalna nie zastępuje badania w szpitalu. Gdy nie ma objawów alarmowych, ale ból ucha lub wyciek utrzymują się mimo leczenia, lekarz online może pomóc ocenić pilność dalszego postępowania i wskazać, czy potrzebne jest badanie stacjonarne.