Woda w uchu – jak ją bezpiecznie usunąć?

Jeżeli pojawia się ból ucha, wyciek, gorączka, obrzęk, nasilone zawroty głowy lub nowe pogorszenie słyszenia, nie próbuj na siłę pozbyć się wody. Takie objawy mogą wskazywać na stan zapalny albo inną przyczynę zatkanego ucha i wymagają oceny medycznej [1]. Poznaj sposoby, które pozwalają bezpiecznie usunąć wodę z ucha i pozbyć się wody bez podrażniania skóry, oraz sytuacje, w których domowe sposoby nie są właściwe.

• gardło, zatoki i uszy
• O czym świadczy kłujący ból ucha

Woda w uchu zwykle dotyczy ucha zewnętrznego. Ucho zewnętrzne obejmuje małżowinę oraz przewód słuchowy zakończony błoną bębenkową. Woda po kąpieli najczęściej pozostaje właśnie w kanale słuchowym, czyli w przewodzie słuchowym, a nie w jamie bębenkowej. Woda w uchu może utrzymywać się dłużej, gdy kształt kanału, obrzęk skóry lub czop woskowinowy utrudniają jej wypłynięcie. Błona bębenkowa oddziela ucho zewnętrzne od ucha środkowego, dlatego przy nieuszkodzonej błonie woda z basenu nie przedostaje się swobodnie do ucha środkowego [2].

Wysiękowe zapalenie ucha środkowego oznacza obecność płynu za błoną bębenkową, zwykle bez ostrego zakażenia. W takim przypadku nie da się pozbyć się wody ani usunąć wody z ucha przez przechylanie głowy ani technikę odsysania; rozpoznanie wymaga obejrzenia błony bębenkowej otoskopem [3].

Woda w uchu daje zwykle łagodne i krótkotrwałe dolegliwości. W kanale słuchowym może pozostać niewielka ilość płynu. Typowe objawy wody zatrzymanej w kanale słuchowym to uczucie wody, pełności lub rozpierania, przytłumione dźwięki, bulgotanie i przejściowe uczucie zatkanego ucha. W kanale słuchowym woda może zmieniać przewodzenie dźwięku. Objawy wody zwykle pojawiają się bez wyraźnej przyczyny chorobowej bezpośrednio po kąpieli albo w trakcie pływania.

Jeżeli woda w uchu zaczyna boleć, trzeba rozważyć inną przyczynę. Jeśli w kanale słuchowym rozwija się stan zapalny, mogą pojawić się objawy zapalenia ucha. Silny ból ucha nie jest typowym skutkiem samej niewielkiej ilości wody. Ból przy pociąganiu małżowiny, swędzenie, zaczerwienienie, obrzęk lub wydzielina należą do objawów zapalenia ucha zewnętrznego, nazywanego także uchem pływaka. Długotrwała obecność wody w uchu tworzy wilgotne środowisko w kanale słuchowym, co osłabia warstwę ochronną skóry i sprzyja rozwojowi infekcji [1]. Jego objawy należy odróżnić od zwykłego uczucia zatkania.

Uczucie zalegania wody w uchu może naśladować czop woskowinowy. Może on odpowiadać za pogorszenie słuchu, szumy uszne, zawroty głowy i wrażenie blokady [4]. Informacje o tym, kiedy szumy uszne mogą niepokoić, pomagają ocenić, czy objaw wymaga dalszej diagnostyki.

Poniższe domowe sposoby pomagają pozbyć się wody z ucha zewnętrznego. Są przeznaczone dla osoby, która po kontakcie z wodą odczuwa lekkie zatkanie, ale nie ma silnego bólu, wycieku, drenu wentylacyjnego ani znanego uszkodzenia błony bębenkowej. Niektóre osoby próbują kilku metod kolejno; nie należy jednak wykonywać ich gwałtownie.

Jeżeli woda w uchu nadal pozostaje i nie udało się pozbyć się wody zmianą pozycji, możliwe jest ostrożne odparowanie wody. Ustaw suszarkę na najniższą temperaturę oraz najniższy nawiew, trzymaj ją co najmniej 30 cm od ucha i kieruj powietrze w stronę przewodu, poruszając urządzeniem. Woda w uchu nie wymaga użycia gorącego powietrza. Zaleca się najniższe ustawienie i odległość co najmniej 1 stopy, czyli około 30 cm [7].

Technika suszarki nie powinna powodować uczucia gorąca. Zakończ ją natychmiast, jeżeli pojawia się pieczenie, ból lub zawroty głowy. Odparowanie wody nie wymaga gorącego powietrza. Samo ciepło gorącego prysznica nie usuwa wody z ucha. Para z gorącego prysznica nie jest sprawdzoną metodą usuwania wody z przewodu słuchowego, a kolejny kontakt z wodą może utrzymać wilgoć.

Ciepły kompres przyłożony zewnętrznie może łagodzić dyskomfort, ale nie usuwa mechanicznie wody z ucha. Nie powinien być gorący. Po kilku minutach przechyl głowę i sprawdź, czy płyn odpływa.

Jeśli problemem nie jest woda w uchu, lecz ciśnienie, ziewanie i żucie gumy pomagają wyrównać ciśnienie w uchu poprzez ruchy trąbki słuchowej, co bywa szczególnie przydatne po zmianach ciśnienia, na przykład podczas lotu samolotem. Technika Valsalvy polega na delikatnej próbie wydmuchu przy zamkniętych ustach: zatkaj nos, zamknij usta i bardzo lekko zwiększ ciśnienie. Manewr Valsalvy może pomóc w wyrównaniu ciśnienia, ale nie usuwa wody z kanału słuchowego. Nie wykonuj go mocno, przy bólu, infekcji ani po zabiegu ucha.

Jeżeli podstawowe metody nie pomagają pozbyć się wody, w aptekach dostępny jest szeroki wybór preparatów osuszających, w tym krople do uszu na bazie alkoholu. Krople osuszające mogą wspierać odparowanie wody i odpływ wody z ucha po pływaniu, ale nie są odpowiednie dla każdego. Przed użyciem warto skonsultować ich skład i zastosowanie z farmaceutą lub lekarzem rodzinnym.

Nie używaj kropli do uszu, jeżeli masz dren wentylacyjny, rozpoznaną albo podejrzewaną perforację błony bębenkowej, wyciek z ucha lub objawy ucha pływaka. Przy nieciągłości błony bębenkowej lekarz powinien dobrać preparat, który nie jest ototoksyczny [5]. Nie stosuj samodzielnie mieszanek z alkoholem, octem, nadtlenkiem wodoru ani oliwą, jeśli nie wiesz, czy błona bębenkowa jest prawidłowa.

Jeśli ucho zatkane wodą boli albo odetkanie zatkanego ucha nie następuje, trzeba uwzględnić zapalenie ucha; krople nie zastępują badania. Stan zapalny, czop woskowinowy lub wysiękowe zapalenie ucha wymagają odmiennego postępowania. Wysiękowe zapalenie ucha środkowego dotyczy płynu za błoną bębenkową, dlatego preparat wlany do przewodu słuchowego nie dociera do jamy bębenkowej [3].

Aby bezpiecznie pozbyć się wody i nie utrudnić usunięcia wody z ucha, należy uważać na działania, które zwiększają ryzyko podrażnienia:

• nie wkładaj do ucha palców, patyczków higienicznych ani innych przedmiotów;
• nie próbuj mechanicznie usuwać woskowiny, ponieważ pełni ona funkcję ochronną;
• nie kieruj gorącego strumienia suszarki bezpośrednio do kanału;
• nie wykonuj techniki Valsalvy z dużą siłą;
• nie wlewaj kropli, olejów ani domowych mieszanek przy bólu, wycieku lub podejrzeniu perforacji;
• nie próbuj usuwać płynu z ucha środkowego metodami przeznaczonymi dla ucha zewnętrznego.

Patyczek nie pomaga pozbyć się wody. Może wepchnąć czop woskowinowy i wodę głębiej oraz uszkodzić skórę przewodu. Zwiększa to podatność na miejscowy stan zapalny [1,4]. Powyższe metody należy przerwać, jeśli nasilają dolegliwości.

Woda w uchu często pojawia się po pływaniu. Podczas pływania zatyczki do uszu, indywidualne wkładki pływackie lub dobrze dopasowany czepek mogą zapobiec przedostawaniu się wody do ucha. Aby ograniczyć dostawanie się wody do ucha, po każdej kąpieli warto ułatwić odpływ wody z ucha: przechyl głowę w obie strony, delikatnie poruszaj płatkiem ucha i osusz małżowinę ręcznikiem. CDC zaleca utrzymywanie uszu w suchości oraz dokładne osuszanie po pływaniu i prysznicu [1].

Nie jest potrzebny nawyk dokładnego czyszczenia uszu w głębi kanału. Bezpieczny sposób czyszczenia uszu powinien oznaczać mycie i osuszanie wyłącznie części zewnętrznej. Woskowina chroni skórę przewodu słuchowego; jej samodzielne usuwanie może mieć wpływ na naturalną barierę przeciw wilgoci i infekcji [1].

Woda w uchu po kąpieli zazwyczaj pozostaje w przewodzie słuchowym. Aby odetkać ucho i pozbyć się wody, zacznij od przechylenia głowy, delikatnego poruszania małżowiną i leżenia na boku. Ostrożna technika suszarki może wspierać odparowanie wody, natomiast ciepły kompres służy przede wszystkim poprawie komfortu. Krople do uszu wymagają ostrożności, szczególnie przy uszkodzeniu błony bębenkowej, drenach, bólu lub wycieku.

Nie wkładaj do ucha przedmiotów, ponieważ nie pomagają usunąć wody z ucha. Nie próbuj też na siłę pozbyć się wody. Jeżeli ucho pływaka, wysiękowe zapalenie, czop woskowinowy albo inna przyczyna zatkania są możliwe, właściwym krokiem jest badanie ucha.