Zatkane ucho w ciąży – przyczyny, ból ucha i bezpieczne sposoby postępowania

Z artykułu dowiesz się, jakie są najczęstsze przyczyny bólu ucha, jak bezpiecznie postępować, gdy pojawiają się zatkane uszy w ciąży, oraz kiedy domowe sposoby nie wystarczą. W okresie ciąży nie należy samodzielnie stosować leków ani kropli do uszu bez sprawdzenia ich składu i ustalenia przyczyny dolegliwości.

• Zmiany zachodzące w ciąży mogą powodować obrzęk błony śluzowej nosa i utrudniać drożność trąbki słuchowej, czego skutkiem bywają zatkane uszy i przytłumienie słuchu [1].
• Ból ucha może być związany z zapaleniem ucha środkowego lub zewnętrznego, woskowiną, wodą w przewodzie słuchowym, infekcją gardła, chorobą zębów albo stawu skroniowo-żuchwowego.
• Paracetamol jest lekiem pierwszego wyboru w łagodzeniu bólu i gorączki w ciąży, ale należy przyjmować go zgodnie z ulotką i zaleceniami lekarza lub farmaceuty [2].
• Ibuprofen i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne nie powinny być stosowane w ciąży na własną rękę, szczególnie od 20. tygodnia i w trzecim trymestrze [3].
• Silny ból ucha, gorączka, wyciek, nagłe pogorszenie słuchu, zawroty głowy lub obrzęk za uchem wymagają konsultacji lekarskiej.
• Ciepłe okłady mogą czasowo złagodzić ból, ale domowe sposoby nie leczą infekcji ucha i nie zastępują badania.

Więcej o objawach, które może powodować zakażenie ucha środkowego, przeczytasz w materiale: zapalenie ucha środkowego – objawy, przyczyny i leczenie.

W trakcie ciąży zwiększa się ukrwienie błon śluzowych dróg oddechowych. Mogą one stać się obrzęknięte, dlatego nos bywa zatkany nawet bez infekcji. Obrzęk może objąć również okolice ujścia trąbki słuchowej, nazywanej także trąbką Eustachiusza. Jest to przewód łączący ucho środkowe z nosogardłem i odpowiadający za wyrównywanie ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej [1].

Gdy drożność trąbki słuchowej jest ograniczona, w uchu środkowym powstaje ujemne ciśnienie. Pojawia się uczucie zatkania uszu, trzaski podczas przełykania, pogorszenie słuchu, a niekiedy wysięk za błoną bębenkową [4]. Zatykanie uszu w ciąży może nasilać się podczas kataru, alergii, infekcji górnych dróg oddechowych, podróży samolotem lub szybkiej zmiany wysokości.

Zatkane ucho w ciąży nie zawsze oznacza infekcję. Objaw może być przejściowy i niekiedy ustępuje po zmniejszeniu obrzęku błon śluzowych. Jeżeli jednak utrzymuje się jednostronnie, nawraca, powoduje ból albo wyraźne pogorszenie słuchu, wymaga oceny lekarskiej.

Ból ucha może mieć różne przyczyny i nie zawsze pochodzi bezpośrednio z ucha. Do najczęstszych należą:

• dysfunkcja trąbki słuchowej – zwykle towarzyszą jej zatkane uszy, uczucie ciśnienia i przytłumienie słuchu;
• ostre zapalenie ucha środkowego – może rozwinąć się po infekcji górnych dróg oddechowych i powodować nasilony, pulsujący lub kłujący ból ucha;
• wysiękowe zapalenie ucha środkowego – płyn za błoną bębenkową częściej powoduje zatkanie i niedosłuch niż silne dolegliwości bólowe;
• zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego – typowa jest bolesność przy dotykaniu małżowiny, świąd, obrzęk przewodu słuchowego lub wyciek;
• czop woskowinowy – może powodować jednostronne zatkanie, szumy i stopniowe pogorszenie słuchu;
• woda zalegająca w uchu – objawy pojawiają się często po kąpieli; bezpieczne postępowanie opisuje artykuł jak usunąć wodę z ucha;
• ból rzutowany – może promieniować z gardła, zębów, żuchwy, szyi lub stawu skroniowo-żuchwowego.

Ból gardła połączony z bólem ucha może wynikać z unerwienia wspólnego dla kilku obszarów głowy i szyi. Szerzej wyjaśnia to materiał ból ucha i gardła – co oznacza i jak leczyć.

Pierwszym krokiem jest ustalenie przyczyny. Inaczej należy leczyć ból ucha spowodowany czopem woskowinowym, inaczej zapalenie przewodu słuchowego, a jeszcze inaczej zapalenie ucha środkowego. Preparat zastosowany bez rozpoznania może podrażnić ucho lub utrudnić późniejsze badanie.

Ibuprofenu, naproksenu i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych nie należy przyjmować w ciąży bez decyzji lekarza. Ich stosowanie od 20. tygodnia może wpływać na nerki rozwijającego się płodu i ilość płynu owodniowego, a po 28. tygodniu jest przeciwwskazane ze względu na dodatkowe zagrożenia dla matki i dziecka [3].

Antybiotyk nie jest konieczny w każdym przypadku zapalenia ucha. Lekarz może go rozważyć, jeśli rozpozna zakażenie bakteryjne lub zwiększone ryzyko powikłań. Amoksycylina jest jednym z antybiotyków stosowanych w ostrym zapaleniu ucha środkowego. Antybiotyki penicylinowe mogą być przyjmowane w ciąży, gdy zaleci je lekarz [5][6].

Krople przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, zakwaszające lub zmiękczające woskowinę różnią się składem i wskazaniami. Niektórych nie wolno stosować przy perforacji błony bębenkowej. Dlatego przed użyciem kropli do uszu warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Domowe sposoby na ból mogą jedynie łagodzić objawy. Nie usuwają ropnej wydzieliny, nie leczą bakteryjnego zapalenia ucha i nie zastępują diagnostyki.

Do względnie bezpiecznych metod należą:

• ciepłe okłady – suchy, przyjemnie ciepły, ale nie gorący okład można przykładać do okolicy ucha przez kilkanaście minut; ciepłe okłady mogą przynieść krótkotrwałą ulgę;
• ziewanie, przełykanie i żucie gumy – mogą wspomagać otwieranie trąbki słuchowej, zwłaszcza gdy zatkane uszy są związane ze zmianą ciśnienia;
• nawilżanie błony śluzowej nosa solą fizjologiczną – bywa pomocne przy katarze i obrzęku górnych dróg oddechowych;
• odpoczynek i odpowiednie nawodnienie – wspierają regenerację podczas infekcji.

Inhalacje parowe nad naczyniem z gorącą wodą nie są zalecane ze względu na ryzyko oparzenia. Zamiast nich można rozważyć łagodną inhalację solą fizjologiczną albo przebywanie w pomieszczeniu z umiarkowanie wilgotnym powietrzem. Olejki eteryczne nie są obojętne w ciąży i mogą podrażniać drogi oddechowe, dlatego nie należy dodawać ich rutynowo.

Nie wkładaj do wnętrza ucha czosnku, cebuli, patyczków, waty ani innych przedmiotów. Czosnek może podrażnić przewód słuchowy, pozostawić w nim fragmenty i opóźnić właściwe leczenie. Nie należy również wlewać na własną rękę wody utlenionej, alkoholu, Amolu, olejku kamforowego ani przypadkowych preparatów. Szczególnie niebezpieczne jest stosowanie płynów, gdy występuje wyciek lub istnieje podejrzenie uszkodzenia błony bębenkowej.

Kłujący ból może mieć różne podłoża. Przy nawracających dolegliwościach pomocny będzie materiał O czym świadczy kłujący ból ucha.

Pilnej konsultacji wymagają:

• silny lub szybko narastający ból ucha;
• wyciek ropny, krwisty albo wodnisty;
• wysoka gorączka lub wyraźne pogorszenie ogólnego samopoczucia;
• obrzęk, zaczerwienienie lub bolesność za uchem;
• nagłe albo znaczne pogorszenie słuchu;
• silne zawroty głowy, zaburzenia równowagi lub uporczywe wymioty;
• osłabienie mięśni twarzy;
• objawy po urazie głowy lub ucha.

Konsultacja lekarska jest wskazana także wtedy, gdy ból ucha w ciąży nie zmniejsza się w ciągu dwóch–trzech dni, regularnie nawraca albo towarzyszy mu utrzymujące się jednostronne zatkanie. W takich sytuacjach domowe sposoby mogą maskować objawy bez usunięcia ich przyczyny.