Paciorkowiec w gardle – jakie objawy występują?

[1].

Sam wygląd gardła nie wystarcza do rozpoznania paciorkowcowego zapalenia gardła. Obecność paciorkowca potwierdza szybki test antygenowy albo posiew; antybiotyków nie stosuje się na wirusowe zapalenie gardła [1].

• Paciorkowiec w gardle wywołuje zwykle nagły ból gardła, gorączkę, zaczerwienienie gardła i migdałków, nalot oraz bolesne węzły chłonne.
• Brak kaszlu może zwiększać podejrzenie zakażenia paciorkowcem, ale nie pozwala samodzielnie postawić diagnozy.
• Rozpoznanie paciorkowcowego zapalenia gardła opiera się na ocenie klinicznej oraz teście Strep A lub posiewie.
• Potwierdzone paciorkowcowe zapalenie gardła wymaga antybiotyku dobranego przez lekarza; najczęściej stosuje się penicylinę lub amoksycylinę [1].
• Trudności w oddychaniu, niemożność połykania płynów, ślinotok, stridor albo szybkie pogorszenie wymagają pilnej oceny [9].

Więcej informacji zawiera materiał angina paciorkowcowa i jej powikłania. Powiązane treści z obszaru gardło, zatoki i uszy pomagają porównać podobne objawy infekcji górnych dróg oddechowych.

• gardło, zatoki i uszy

Paciorkowce, inaczej streptokoki, to bakterie gram-dodatnie obejmujące wiele gatunków. Za klasyczne paciorkowcowe zapalenie gardła odpowiada Streptococcus pyogenes, czyli S. pyogenes lub paciorkowiec ropny. Te chorobotwórcze bakterie kolonizują błonę śluzową gardła i migdałków, wywołując miejscowy stan zapalny [1]. Paciorkowiec w gardle nie jest więc nazwą każdego bólu gardła, lecz określeniem konkretnej przyczyny części infekcji gardła.

Nie każdy paciorkowiec wywołuje tę samą chorobę. Paciorkowiec grupy B, czyli Streptococcus agalactiae (paciorkowiec bezmleczności), ma znaczenie głównie w ciąży i zakażeniach noworodków [7]. Streptococcus pneumoniae może powodować zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok, zapalenie płuc i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych [8]. Nie należy utożsamiać ich z anginą wywołaną przez S. pyogenes.

Paciorkowcowe zapalenie gardła dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych, lecz najczęściej występuje u dzieci w wieku szkolnym, szczególnie między 5. a 15. rokiem życia. U dzieci poniżej 3 lat jest znacznie rzadsze [1].

Objawy paciorkowcowego zapalenia gardła pojawiają się zwykle nagle. Paciorkowcowe zapalenie może dawać bardziej nasilony ból gardła niż łagodna infekcja wirusowa. Najczęściej występują:

• ostry ból gardła i ból przy przełykaniu;
• gorączka, często powyżej 38°C;
• zaczerwienienie błony śluzowej gardła oraz powiększenie migdałków podniebiennych;
• biały nalot na migdałkach lub pasma ropnej wydzieliny;
• powiększenie węzłów chłonnych przedniej części szyi, zwykle bolesnych;
• drobne wybroczyny na błonie śluzowej podniebienia;
• brak kaszlu i kataru;
• nieprzyjemny zapach z ust, który może towarzyszyć ropnemu zapaleniu gardła [1].

U dzieci objawy zakażenia mogą obejmować ból głowy, brak apetytu, nudności, wymioty, bóle brzucha i szorstką wysypkę szkarlatynową [3]. Paciorkowiec w gardle u dziecka nie powinien być rozpoznawany wyłącznie po nalocie, ponieważ podobne objawy występują w innych infekcjach.

Lekarz stawia rozpoznanie na podstawie wywiadu, badania gardła i migdałków oraz testów. Szybki test antygenowy z wymazu z gardła może dać wynik w ciągu kilkunastu minut. Dodatni test potwierdza obecność paciorkowca grupy A. U dzieci po ujemnym szybkim teście zaleca się wykonanie posiewu, natomiast u dorosłych zwykle nie jest to rutynowo konieczne [1].

Posiew wymazu z gardła pozostaje metodą referencyjną. Jest szczególnie przydatny po ujemnym teście u dziecka, przy niejasnym obrazie lub nawrotach [1].

Dodatni wynik bez objawów chorobowych może oznaczać nosicielstwo paciorkowca w gardle. Bezobjawowi nosiciele na ogół nie wymagają antybiotyku, rzadziej zakażają inne osoby i mają bardzo małe ryzyko powikłań [5].

Podstawą leczenia potwierdzonego paciorkowcowego zapalenia gardła jest antybiotykoterapia. Paciorkowcowe zapalenie leczone zgodnie z zaleceniami ma mniejsze ryzyko transmisji i części powikłań [1]. Najczęściej stosuje się penicylinę lub amoksycylinę; są to antybiotyki beta-laktamowe. W razie alergii lekarz dobiera alternatywę z uwzględnieniem rodzaju reakcji uczuleniowej i lokalnej oporności bakterii [1].

Preparat, dawka i czas trwania zależą od wieku, masy ciała, ciąży, chorób współistniejących i alergii. CDC wskazuje 10 dni dla penicyliny lub amoksycyliny [1]. NICE dopuszcza u dorosłych 5–10 dni fenoksymetylopenicyliny [4]. Należy zawsze stosować schemat zalecony przez lekarza. Nie należy przerywać terapii, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej.

Leczenie objawowe obejmuje odpowiednie nawadnianie, odpoczynek oraz leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe dobrane do wieku i przeciwwskazań [4]. Domowe sposoby łagodzące ból gardła mogą przynosić ulgę, ale nie zastępują terapii farmakologicznej. Praktyczne metody łagodzenia dolegliwości opisano w poradniku co na bolące gardło.

Jeżeli po 48 godzinach przyjmowania antybiotyku nie ma poprawy albo stan się pogarsza, należy ponownie skontaktować się z lekarzem [5].

Nieleczone paciorkowcowe zapalenie gardła może prowadzić do poważnych powikłań. Ryzyko poważnych powikłań jest niewielkie, ale uzasadnia prawidłową diagnostykę paciorkowcowego zapalenia gardła. Miejscowe powikłania ropne obejmują ropień okołomigdałkowy, ropień zagardłowy, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok przynosowych i ropne zapalenie węzłów chłonnych. Powikłania immunologiczne to gorączka reumatyczna oraz popaciorkowcowe kłębuszkowe zapalenie nerek [1].

Gorączka reumatyczna może zajmować stawy, układ nerwowy i serce, a to powikłanie nerkowe powodować ciemny mocz, obrzęki i nadciśnienie. Zastosowanie antybiotyków w potwierdzonym zakażeniu ogranicza transmisję i zmniejsza ryzyko części powikłań [1].

Pilna pomoc jest potrzebna, gdy pojawiają się trudności w oddychaniu, niemożność połykania nawet po zastosowaniu leku przeciwbólowego, ślinotok, stridor albo szybkie nasilanie się objawów [9]. Szersze zasady oceny opisuje artykuł zapalenie gardła – kiedy udać się do lekarza.

Przy niejednoznacznych objawach lub potrzebie omówienia wyniku testu możliwa jest e-wizyta u lekarza. Lekarz może wskazać, czy potrzebne jest badanie stacjonarne lub test mikrobiologiczny.