Herpangina jest ostrą, zakaźną chorobą wirusową, która najczęściej dotyka dzieci. Zwykle zaczyna się nagłą gorączką i bólem gardła, a jej charakterystycznym objawem są drobne pęcherzyki oraz owrzodzenia w tylnej części jamy ustnej. Większość objawów ustępuje samoistnie, ale bolesne przełykanie może prowadzić do ograniczenia picia i odwodnienia.
Najszybszy termin
Nazwa bywa myląca: herpangina nie jest opryszczką ani anginą paciorkowcową. Za zakażenie odpowiadają enterowirusy, dlatego leczenie ma charakter objawowy, a antybiotyki nie działają na jego przyczynę. Jeśli dziecko odmawia picia, oddaje wyraźnie mniej moczu albo staje się senne, potrzebna jest pilna ocena medyczna.
Pobierz aplikację Medicept i umów pierwszą konsultację w niższej cenie. Później łatwo wrócisz do kolejnych usług i swoich dokumentów.
Wirusy Coxsackie należą do enterowirusów innych niż wirus polio. Zakażenia wywołane przez różne typy tych wirusów mogą przebiegać jako herpangina albo choroba dłoni, stóp i jamy ustnej. Najczęstszą przyczyną herpanginy są wirusy Coxsackie grupy A, chociaż podobny obraz choroby mogą wywołać także wirusy Coxsackie B, echowirusy i inne enterowirusy.
Herpangina najczęściej dotyka dzieci, zwłaszcza niemowlęta oraz dzieci w wieku przedszkolnym. Ich układ odpornościowy nie zetknął się jeszcze z wieloma typami wirusa. Zachorować mogą jednak również starsze dzieci, nastolatki i dorośli. Przebycie infekcji zapewnia odporność głównie na konkretny typ enterowirusa, dlatego możliwe są kolejne zakażenia wirusami Coxsackie.
Zachorowania występują przede wszystkim latem i wczesną jesienią, ale infekcja może pojawić się przez cały rok. Herpangina dotyczy głównie błony śluzowej gardła i tylnej części jamy ustnej. Objawy mogą przypominać inne infekcje obejmujące górne drogi oddechowe, dlatego w niejasnych przypadkach rozpoznanie powinien ustalić lekarz.
Pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj nagle. Są to gorączka, ból gardła, ból podczas przełykania, zmniejszony apetyt, rozdrażnienie i ogólne osłabienie. Mogą wystąpić również ból głowy, bóle mięśniowe, nudności, wymioty, ból brzucha oraz powiększenie węzłów chłonnych szyjnych. Niemowlęta czasem bardziej się ślinią. Nasilenie dolegliwości jest zmienne i nie każdy pacjent ma wszystkie objawy.
Najbardziej typowym elementem obrazu choroby są małe, szarawe lub przezroczyste pęcherzyki otoczone czerwoną obwódką. Powstają na podniebieniu miękkim, łukach podniebiennych, języczku, migdałkach i tylnej ścianie gardła. Pęcherzyki szybko pękają, tworząc płytkie, bolesne owrzodzenia. Zmian jest zwykle kilka, niekiedy kilkanaście. Ich położenie z tyłu jamy ustnej stanowi ważną wskazówkę diagnostyczną.
Ból wywołany przez owrzodzenia może utrudniać jedzenie i picie. Niemowlę może odsuwać pierś lub butelkę, płakać podczas karmienia albo nadmiernie się ślinić. Starsze dziecko często skarży się na pieczenie gardła i odmawia kwaśnych napojów. W trakcie choroby ważniejsze od ilości zjedzonego pokarmu jest regularne przyjmowanie płynów.
Herpangina i bostonka są chorobami enterowirusowymi. W obu mogą wystąpić gorączka i bolesne zmiany w jamie ustnej. W herpanginie pęcherzyki i owrzodzenia skupiają się zwykle z tyłu jamy ustnej. W bostonce charakterystyczna jest także wysypka na dłoniach i stopach, czasem również na pośladkach. Obraz kliniczny zależy jednak od typu wirusa, dlatego rozróżnienie nie zawsze jest oczywiste.
Najszybszy termin
Jutro · 10:10Dostępne jutroJeśli objawy wymagają oceny lekarskiej lub dalszych zaleceń, skorzystaj z konsultacji online.
Herpangina nie jest opryszczką. Wirus opryszczki HSV może powodować gorączkę i bolesne zmiany, ale pierwotne opryszczkowe zapalenie jamy ustnej częściej obejmuje przednią część ust, wargi i dziąsła. Zmiany mogą być liczniejsze, bardziej rozległe i towarzyszyć zapaleniu dziąseł. Samodzielne rozpoznanie choroby na podstawie pojedynczej nadżerki jest zawodne.
Angina paciorkowcowa jest zakażeniem bakteryjnym wywołanym przez paciorkowce grupy A. Może powodować nagły ból gardła, gorączkę, powiększenie migdałków i nalot, natomiast owrzodzenia w jamie ustnej przemawiają raczej za infekcją wirusową. Jeśli obraz nie jest jednoznaczny, lekarz może zdecydować o wykonaniu testu antygenowego lub posiewu. Więcej informacji zawiera artykuł Angina paciorkowcowa i jej powikłania.
Rozróżnienie tych infekcji ma znaczenie dla leczenia. Antybiotyki działają na bakterie, lecz nie działają na enterowirusy i nie skracają herpanginy. Nie należy podawać antybiotyku pozostałego po wcześniejszym leczeniu ani stosować go bez rozpoznania i zaleceń lekarza.
Rozpoznanie ustala się zwykle na podstawie przebiegu choroby, wywiadu oraz badania gardła i jamy ustnej. Znaczenie mają nagła gorączka, ból gardła, charakterystyczne położenie pęcherzyków lub owrzodzeń oraz kontakt z podobnie chorującymi osobami. W typowym i łagodnym przebiegu rutynowe badania krwi, oznaczenia przeciwciał oraz wymaz wirusologiczny nie są zazwyczaj potrzebne.
Dodatkowe badania mogą być rozważane, gdy zmiany są nietypowe, objawy mają duże nasilenie, choroba się przedłuża albo trzeba wykluczyć zakażenie bakteryjne lub inną przyczynę owrzodzeń. Metody reakcji łańcuchowej polimerazy, czyli badania PCR wykrywające materiał genetyczny enterowirusów, wykorzystuje się przede wszystkim w ciężkich zakażeniach, podczas ognisk epidemicznych albo z przyczyn epidemiologicznych.
Konsultacja może pomóc ocenić przebieg infekcji i ustalić dalsze postępowanie, ale lekarz może zalecić badanie stacjonarne. Dodatkowe informacje o zdrowiu dziecka nie zastępują oceny medycznej, jeżeli konieczne jest dokładne obejrzenie zmian, zbadanie pacjenta lub sprawdzenie stopnia nawodnienia.
Nie ma swoistego leczenia przeciwwirusowego rutynowo zalecanego w herpanginie. Postępowanie ma charakter objawowy i obejmuje odpoczynek, łagodzenie bólu i gorączki oraz odpowiednie nawodnienie. Celem jest utrzymanie komfortu i zapobieganie odwodnieniu do czasu samoistnego wygojenia błony śluzowej.
Paracetamol lub ibuprofen mogą być stosowane jako leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, jeśli są odpowiednie dla wieku i stanu zdrowia pacjenta. Dawkę należy ustalić według masy ciała, ulotki preparatu albo zaleceń lekarza. Nie wolno przekraczać zalecanych dawek ani łączyć produktów zawierających tę samą substancję. Kwasu acetylosalicylowego nie podaje się dzieciom i nastolatkom podczas infekcji wirusowej.
Pomocne są chłodne, niekwaśne płyny oraz miękkie potrawy o łagodnym smaku. Gorące, pikantne, słone i kwaśne produkty mogą nasilać pieczenie owrzodzeń. Starsze dzieci, które potrafią bezpiecznie wypluć płyn, mogą stosować łagodne płukanki jamy ustnej zalecone przez lekarza. Małym dzieciom nie należy samodzielnie podawać miejscowych środków znieczulających, ponieważ część preparatów nie jest odpowiednia dla ich wieku i może powodować działania niepożądane.
Najczęstszym praktycznym powikłaniem herpanginy jest odwodnienie. Gorączka zwiększa zapotrzebowanie na płyny, a bolesne owrzodzenia sprawiają, że dziecko odmawia picia. Warto często proponować niewielkie porcje chłodnego płynu. Jeśli zwykłe napoje nie wystarczają albo występują wymioty, lekarz lub farmaceuta może zalecić doustny płyn nawadniający odpowiedni do wieku.
Objawy odwodnienia obejmują rzadsze oddawanie moczu lub mniej mokrych pieluch, ciemny mocz, suchość ust i języka, brak łez podczas płaczu, zapadnięte oczy, nietypową senność, osłabienie lub rozdrażnienie. Pilnej konsultacji wymaga dziecko, które konsekwentnie odmawia picia, nie może przełykać płynów albo wymiotuje każdą podaną porcję.
Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają trudności w oddychaniu, sinienie, zaburzenia świadomości, trudność w obudzeniu, drgawki, sztywność karku, nasilony ból głowy z wymiotami lub inne objawy ze strony układu nerwowego. W razie nagłego zagrożenia życia należy zadzwonić pod numer 112 lub 999. Z lekarzem trzeba skontaktować się także przy utrzymującej się albo powracającej wysokiej gorączce, szybkim pogorszeniu stanu, objawach u niemowlęcia oraz u osoby z istotnie osłabioną odpornością.
Rokowanie jest na ogół bardzo dobre, a większość pacjentów zdrowieje bez trwałych powikłań. Rzadko zakażenia wywołane przez niektóre enterowirusy mogą mieć cięższy przebieg. Opisywane powikłania neurologiczne obejmują aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu i ostre porażenie wiotkie. Bardzo rzadko może wystąpić także zapalenie mięśnia sercowego.
Objawami wymagającymi pilnej oceny są między innymi sztywność karku, zaburzenia świadomości, drgawki, osłabienie kończyn, duszność, ból w klatce piersiowej lub nagłe pogorszenie stanu. Podejrzenie zajęcia opon mózgowo-rdzeniowych może wymagać badań szpitalnych, w tym analizy płynu mózgowo-rdzeniowego. Decyzję o zakresie diagnostyki oraz konieczności leczenia szpitalnego podejmuje lekarz. Takie komplikacje są rzadkie i nie stanowią typowego przebiegu herpanginy.
Herpangina jest chorobą samoograniczającą się. Pęcherzyki przechodzą w płytkie owrzodzenia, które najczęściej goją się w ciągu jednego do siedmiu dni. Większość objawów ustępuje samoistnie, a dzieci zwykle wracają do zdrowia w około 7–10 dni. Gorączka może minąć wcześniej niż ból podczas przełykania, dlatego poprawa temperatury nie oznacza, że dziecko natychmiast zacznie normalnie jeść i pić.
Przebieg choroby zależy od rodzaju enterowirusa i stanu pacjenta. Jeśli po kilku dniach nie widać poprawy, gorączka długo się utrzymuje, owrzodzenia nie goją się albo pojawiają się nowe objawy, potrzebna jest ponowna ocena lekarska. Przedłużające się dolegliwości mogą wymagać zweryfikowania rozpoznania.
Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z wydzielinami z nosa i gardła, śliną, płynem ze zmian oraz kałem osoby zakażonej. Wirus może zostać przeniesiony również po dotknięciu zanieczyszczonej zabawki, klamki lub innej powierzchni, a następnie ust, nosa albo oczu. Osoby zakażone wirusami Coxsackie mogą przenosić patogen także wtedy, gdy ich objawy są łagodne.
Największa zakaźność zwykle przypada na okres objawów, ale enterowirus może być wydalany jeszcze przez dni lub tygodnie po poprawie, zwłaszcza z kałem. Nie oznacza to konieczności wielotygodniowej izolacji, lecz uzasadnia konsekwentną higienę także po wyzdrowieniu. O powrocie dziecka do placówki decydują jego stan, brak gorączki, możliwość uczestniczenia w zajęciach oraz zasady obowiązujące w danej placówce.
Ryzyko transmisji zmniejsza dokładne mycie rąk wodą z mydłem, szczególnie po zmianie pieluchy, skorzystaniu z toalety i kontakcie ze śliną chorego. Należy czyścić często dotykane powierzchnie i zabawki, nie dzielić kubków, sztućców ani ręczników oraz ograniczyć bliski kontakt podczas ostrej fazy choroby. Nie ma powszechnie stosowanej szczepionki chroniącej przed wszystkimi enterowirusami wywołującymi herpanginę.
Nie. Herpanginę wywołują enterowirusy, najczęściej wirusy Coxsackie A, natomiast opryszczkę powodują wirusy HSV. Choroby różnią się także typowym rozmieszczeniem zmian w jamie ustnej.
Nie, jeśli rozpoznano niepowikłaną herpanginę. Antybiotyki nie działają na enterowirusy. Mogą być potrzebne wyłącznie wtedy, gdy lekarz rozpozna odrębne lub współistniejące zakażenie bakteryjne.
Typowy obraz obejmuje drobne pęcherzyki, które szybko przekształcają się w owrzodzenia. Gdy pacjent trafia do lekarza później, widoczne mogą być już tylko nadżerki, dlatego liczą się ich wygląd, położenie i przebieg objawów.
Konsultacja jest potrzebna przy niepewnym rozpoznaniu, silnym bólu, przedłużającej się gorączce lub braku poprawy. Pilnej oceny wymaga odmowa picia, mała ilość moczu, narastająca senność, trudności w oddychaniu, drgawki, sztywność karku albo szybkie pogorszenie stanu.
Może służyć wstępnej ocenie objawów i ustaleniu dalszych kroków. Jeżeli obraz gardła jest nieczytelny, istnieje ryzyko odwodnienia albo potrzebne są badania, lekarz może zalecić wizytę osobistą. Każda konsultacja oznacza ocenę lekarską, a nie gwarancję określonego rozpoznania lub leczenia.
Aplikacja Medicept