Gdzie bolą nerki? Przyczyny, objawy, leczenie i zapobieganie

• Nerki leżą głęboko po obu stronach kręgosłupa, tuż pod dolnymi żebrami; prawa nerka znajduje się nieco niżej niż lewa.
• Nagły, bardzo silny ból nerek, który promieniuje do pachwiny i pojawia się falami, może wskazywać na kolkę nerkową.
• Ból nerek z wysoką gorączką, dreszczami, nudnościami lub bolesnym oddawaniem moczu wymaga pilnej oceny pod kątem odmiedniczkowego zapalenia nerek.
• Ból nasilający się przy ruchu, ucisku albo zmianie pozycji ciała częściej przemawia za przyczyną mięśniowo-szkieletową niż nerkową.
• Badanie ogólne moczu, posiew moczu, badanie krwi i obrazowanie pomagają ustalić przyczynę, ale zakres diagnostyki dobiera lekarz.

Więcej materiałów porządkujących różne przyczyny dolegliwości znajdziesz w dziale ból i stany zapalne.

• klasterowy ból głowy

Nerki to narząd parzysty, położony za jamą brzuszną, po obu stronach kręgosłupa i tuż pod klatką piersiową. Każda ma mniej więcej wielkość pięści [1]. Ból nerek jest dlatego zwykle odczuwany głębiej niż typowy ból pleców: w okolicy lędźwiowej lub bocznej, pod dolnymi żebrami. Może występować jednostronnie albo jako ból obustronny.

Jednostronny ból nerki lewej nie pozwala samodzielnie ustalić rozpoznania. Po lewej stronie ból mogą wywoływać także mięśnie pleców, odcinek lędźwiowy kręgosłupa, jelito czy śledziona. Podobnie jednostronny ból nerki prawej trzeba różnicować m.in. z dolegliwościami kręgosłupa, pęcherzyka żółciowego i innych narządów jamy brzusznej. Sama odpowiedź na pytanie, gdzie boli nerka, nie wystarcza więc do określenia przyczyny. Problemy z nerkami rozwijają się często podstępnie i dają niejednoznaczne objawy.

Objawy bólu nerek zależą od przyczyny. Kamień w moczowodzie może powodować ostry, napadowy ból o charakterze kolkowym, który ma różne nasilenie i promieniuje do pachwiny. Chory bywa niespokojny, a zmianie pozycji ciała nie towarzyszy trwała ulga. W kamicy nerkowej mogą wystąpić również nudności i wymioty oraz obecność krwi w moczu [2].

Odmiedniczkowe zapalenie nerek zwykle daje ból w boku lub okolicy lędźwiowej, wysoką gorączkę, dreszcze, nudności i wymioty. Mogą pojawić się objawy dyzuryczne: pieczenie, bolesne oddawanie moczu, częstomocz, parcie na mocz lub bolesne parcie na pęcherz. Zmiana barwy moczu, jego zmętnienie albo nieprzyjemny zapach również mogą towarzyszyć zakażeniu [3].

Tępy ból, uczucie pełności lub ucisku może mieć charakter przewlekły, ale wiele chorób nerek przez długi czas nie daje objawów. Wczesna przewlekła choroba nerek często pozostaje bezobjawowa i bywa wykrywana dopiero w badaniach krwi oraz moczu [4]. Obrzęki, nadciśnienie tętnicze czy ogólne osłabienie nie są zatem swoistymi objawami bólu nerek, lecz wymagają oceny w odpowiednim kontekście.

Diagnostyka bólu nerek zaczyna się od dokładnego wywiadu. Lekarz pyta o lokalizację, czas trwania i charakter bólu, gorączkę, sposób oddawania moczu, przyjmowane leki, wcześniejszą kamicę oraz choroby przewlekłe. Następnie wykonuje badanie fizykalne, które obejmuje m.in. ocenę brzucha i okolicy lędźwiowej.

Podstawowe badania laboratoryjne mogą obejmować badanie ogólne moczu oraz badanie krwi oceniające stan zapalny i pracę nerek. Przy podejrzeniu odmiedniczkowego zapalenia nerek zaleca się posiew moczu z oznaczeniem wrażliwości drobnoustrojów na antybiotyki [6]. Wyniku nie należy interpretować w oderwaniu od objawów.

Badanie USG pozwala ocenić wielkość nerek, poszerzenie dróg wyprowadzających mocz, obecność części złogów i duże torbiele. Przy ostrym bólu boku i podejrzeniu kamicy dokładniejsza może być tomografia komputerowa bez kontrastu; rodzaj obrazowania zależy od sytuacji klinicznej. Rezonans magnetyczny jest rozważany w wybranych przypadkach, np. gdy trzeba ograniczyć promieniowanie [2, 6].

Leczenie bólu nerek zależy od jego źródła — sam objaw nie jest rozpoznaniem. W zakażeniu lekarz dobiera antybiotyk na podstawie obrazu klinicznego i, gdy jest dostępny, wyniku posiewu. W kamicy może być potrzebne leczenie przeciwbólowe, obserwacja wydalania złogu, terapia ułatwiająca jego przejście lub zabieg chirurgiczny. Utrzymujący się silny ból, zakażenie z przeszkodą w odpływie moczu albo złóg, który ma małą szansę wydalić się samoistnie, wymagają pilnej oceny urologicznej [2, 6].

Leki rozkurczowe są często kojarzone z kolką, jednak wytyczne NICE nie zalecają leków przeciwskurczowych w podejrzeniu kolki nerkowej. Niesteroidowe leki przeciwzapalne są w tej sytuacji stosowane jako leczenie pierwszego wyboru, jeśli nie ma przeciwwskazań [7]. Jednocześnie NLPZ mogą pogarszać funkcję nerek, zwłaszcza przy odwodnieniu, niskim ciśnieniu lub istniejącej chorobie nerek [8]. Dlatego środki przeciwbólowe powinny być dobrane do stanu pacjenta, a nie przyjmowane przypadkowo.

Czy istnieją domowe sposoby na ból nerek? Do czasu konsultacji można odpocząć i notować objawy. Odpowiednie nawodnienie oznacza zwykłe, regularne picie płynów, o ile lekarz nie zalecił ich ograniczenia; gwałtowne wypijanie dużych ilości wody podczas silnej kolki nie usuwa przeszkody. Ciepłe okłady lub poduszka elektryczna mogą przynieść ulgę przy napięciu mięśni, lecz nie leczą kamicy ani zakażenia. Napary ziołowe także nie zastępują diagnostyki. Domowe sposoby nie powinny opóźniać pomocy, jeśli występują objawy alarmowe.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem lub zgłoś się do odpowiedniej placówki, gdy występują:

• silny albo szybko narastający ból nerek;
• wysoka gorączka, dreszcze, splątanie, przyspieszony oddech lub wyraźne osłabienie;
• ból połączony z zatrzymaniem moczu, bardzo małą ilością moczu albo krwiomoczem;
• uporczywe wymioty i brak możliwości przyjmowania płynów;
• podejrzenie kolki u osoby z jedną czynną nerką, w ciąży lub z istotnie obniżoną funkcją nerek.

Gorączka i przeszkoda w odpływie moczu mogą oznaczać zakażenie wymagające pilnego odbarczenia układu moczowego [2, 6]. Jeśli objawy nie wskazują na bezpośrednie zagrożenie, ale utrzymują się lub nawracają, konsultacja lekarska online może pomóc omówić dolegliwości i ustalić, czy potrzebne jest badanie stacjonarne, badania laboratoryjne albo pilna diagnostyka obrazowa.