Grzybicze zapalenie gardła – objawy, przyczyny i leczenie

• Drożdżaki z rodzaju Candida naturalnie bytują na błonach śluzowych, a choroba rozwija się po zaburzeniu równowagi miejscowej lub odporności.
• Typowe objawy grzybicy gardła to kremowobiałe naloty, zaczerwienienie, pieczenie, zmiana smaku oraz ból przy przełykaniu.
• Ryzyko zwiększają m.in. długotrwała antybiotykoterapia, steroidy wziewne, cukrzyca, suchość jamy ustnej, protezy zębowe i immunosupresja.
• Leczenie grzybiczego zapalenia gardła może być miejscowe lub ogólne, a wybór leku zależy od lokalizacji i nasilenia zmian oraz stanu pacjenta.
• Domowe sposoby mogą łagodzić podrażnienie, ale nie zastępują diagnostyki ani leków przeciwgrzybiczych zaleconych przez lekarza.

Objawy mogą przypominać bakteryjne zapalenie gardła. Więcej materiałów dotyczących podobnych dolegliwości zawiera strona Infekcje i przeziębienie.

• Gardło, zatoki i uszy
• herpangina
• mononukleoza
• alergiczne zapalenie zatok
• zapalenie ucha środkowego
• zapalenie ucha zewnętrznego
• zapalenie wyrostka sutkowego
• Powikłania anginy paciorkowcowej i środki ostrożności w leczeniu

Grzybicze zapalenie gardła należy do kandydoz błon śluzowych. Drożdżaki Candida albicans mogą występować w jamie ustnej bez wywoływania objawów, dlatego sama obecność grzyba w posiewie nie zawsze oznacza aktywne zakażenie. Grzybica gardła rozwija się wtedy, gdy zaburzone zostają mechanizmy ograniczające namnażanie drożdżaków.

Kandydoza może obejmować język, dziąsła, podniebienie, błonę śluzową policzków, gardło i migdałki podniebienne. Najczęstszym czynnikiem etiologicznym jest Candida albicans, choć grzybicze zapalenie gardła mogą wywołać także inne gatunki z rodzaju Candida [1]. Określenia grzybica jamy ustnej, kandydoza ustno-gardłowa oraz grzybica gardła opisują częściowo nakładające się lokalizacje zmian, a nie zawsze odrębne choroby.

Najbardziej charakterystyczne są białe lub kremowe, płytkowate naloty na języku, podniebieniu, migdałkach i tylnej ścianie gardła. Zmiany często można delikatnie zetrzeć, odsłaniając zaczerwienioną, czasem łatwo krwawiącą błonę śluzową [4]. U części pacjentów zamiast białego nalotu występuje głównie rozlane zaczerwienienie i pieczenie.

Grzybica gardła boli zwłaszcza wtedy, gdy grzybicze zapalenie gardła jest rozległe. Jej objawy mogą obejmować biały nalot, pieczenie i trudności w przełykaniu:

• ból gardła, pieczenie i uczucie suchości,
• ból albo trudność podczas połykania,
• biały nalot lub białawe naloty w obrębie jamy ustnej i gardła,
• nieprzyjemny smak, osłabienie smaku lub uczucie przeszkody w gardle,
• pęknięcia i zaczerwienienie kącików ust,
• niekiedy suchy kaszel lub chrypkę, gdy zmiany obejmują krtań.

Wysoka gorączka i wyraźne powiększenie węzłów chłonnych nie są typowym obrazem niepowikłanej kandydozy ustno-gardłowej. Mogą sugerować inną lub współistniejącą infekcję, np. anginę paciorkowcową – jej rozpoznanie wspiera ocena, czy obecny jest paciorkowiec w gardle. Nie należy więc rozpoznawać choroby wyłącznie na podstawie zdjęcia gardła.

Grzybicze zapalenie gardła rozwija się zwykle po naruszeniu naturalnej mikroflory lub osłabieniu miejscowych i ogólnych mechanizmów układu odpornościowego. Długotrwała antybiotykoterapia może zaburzać równowagę mikroorganizmów jamy ustnej, natomiast steroidy wziewne pozostające na błonie śluzowej sprzyjają miejscowemu namnażaniu Candida albicans i innych drożdżaków.

Do ważnych czynników ryzyka należą również źle kontrolowana cukrzyca, zakażenie HIV, chemioterapia, transplantacja narządów, przyjmowanie leków immunosupresyjnych, niedożywienie, niedobory żelaza lub kwasu foliowego oraz choroby przebiegające ze znacznie obniżoną odpornością [2]. Rozwojowi grzybicy jamy ustnej sprzyjają też zmniejszona ilość wydzielanej śliny, palenie papierosów, niedopasowane protezy zębowe i niewłaściwa higiena jamy ustnej [4]. Ryzyko grzybicy jamy ustnej zwiększa się, gdy kilka z tych czynników występuje jednocześnie.

Nadmierne spożycie cukrów może ułatwiać drożdżakom korzystanie z dostępnych substratów, ale sama dieta nie jest zwykle jedyną przyczyną infekcji. Gdy grzybica gardła nawraca, ważniejsze jest znalezienie rzeczywistego czynnika predysponującego niż stosowanie restrykcyjnej diety przeciwgrzybiczej.

Leczenie grzybicy gardła dobiera się do lokalizacji i rozległości zmian, nasilenia objawów, chorób współistniejących, ciąży, przyjmowanych leków oraz ryzyka interakcji. Grzybicze zapalenie gardła można leczyć preparatami stosowanymi miejscowo lub ogólnie.

Flukonazol jest często wybieranym lekiem doustnym, gdy grzybica gardła wymaga terapii ogólnej, a itrakonazol (np. Orungal) lub inne preparaty mogą być rozważane w określonych sytuacjach klinicznych [3]. W grzybicy przełyku konieczne jest leczenie ogólne, ponieważ preparaty miejscowe nie zapewniają wystarczającej skuteczności [1].

Wytyczne dla kandydozy ustno-gardłowej wskazują zazwyczaj terapię trwającą 7–14 dni; nie jest to jednak uniwersalny czas leczenia każdej grzybicy gardła, ponieważ kandydoza przełyku, zakażenie oporne lub ciężka immunosupresja wymagają innego postępowania [1]. Ani dawki, ani preparatu nie należy dobierać samodzielnie. Azole, w tym flukonazol, mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami i nie są odpowiednie dla każdego pacjenta [5].

Leczenie domowe ma wyłącznie znaczenie wspomagające. Odpowiednie nawodnienie organizmu, łagodne płukanie ust roztworem soli, unikanie alkoholu, palenia i bardzo drażniących potraw może zmniejszyć suchość oraz pieczenie. Nie należy natomiast stosować na błony śluzowe olejku z drzewa herbacianego, wody utlenionej ani nadmanganianu potasu bez wyraźnego zalecenia medycznego, ponieważ niewłaściwe stężenie może wywołać podrażnienie lub oparzenie.

Prawidłowa higiena jamy ustnej obejmuje regularne szczotkowanie zębów, czyszczenie języka i właściwą pielęgnację protez. Po zastosowaniu steroidu wziewnego warto wypłukać usta wodą zgodnie z instrukcją preparatu. Antybiotyków nie należy odstawiać ani skracać zaleconej kuracji samodzielnie, ale nie powinno się ich również stosować bez wskazań.

Zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna, sen i ograniczanie przewlekłego stresu wspierają ogólną kondycję organizmu, lecz nie zastępują leków przeciwgrzybiczych. Leczenie domowe nie usuwa przyczyny zakażenia. Nie ma podstaw, aby obiecywać, że probiotyk lub eliminacja cukru samodzielnie usuną aktywne grzybicze zapalenie gardła.

Kandydoza ustno-gardłowa może szerzyć się do przełyku, zwłaszcza u osób z osłabionym układem immunologicznym. Sugerują to ból za mostkiem, bolesne przełykanie, narastająca trudność w połykaniu oraz ograniczenie przyjmowania płynów. U osób ze znaczną immunosupresją zakażenie może mieć cięższy przebieg, a kandydoza błon śluzowych bywa sygnałem wymagającym oceny przyczyny obniżonej odporności [2].