Bakteryjne zapalenie spojówek — przyczyny, objawy i leczenie

Łagodne ostre bakteryjne zapalenie spojówek często ustępuje samo. Według CDC poprawa bez antybiotyku może pojawić się po 2–5 dniach, choć pełne zniknięcie objawów może potrwać do około 2 tygodni [3]. Ból oka, światłowstręt, pogorszenie widzenia lub objawy u osoby noszącej soczewki kontaktowe wymagają pilnej oceny lekarza okulisty [1, 3, 4].

• Bakteryjne zapalenie spojówek zwykle powoduje przekrwienie spojówek oraz gęstą wydzielinę, która może sklejać powieki.
• Ropna wydzielina zwiększa podejrzenie zakażenia na podłożu bakteryjnym, ale sama nie potwierdza rozpoznania [1].
• Nie każde czerwone oko wymaga antybiotyku. Łagodna infekcja może ustąpić samoistnie, a odpowiednie leczenie zależy od obrazu klinicznego i czynników ryzyka [3, 5].
• Regularne mycie rąk, niepocieranie oczu i nieużywanie wspólnych ręczników pomagają ograniczyć szerzenie się zakażenia [4].
• Podczas aktywnych objawów trzeba przerwać noszenie soczewek kontaktowych. Ze względu na ryzyko zajęcia rogówki potrzebna jest pilna ocena okulistyczna [1, 3].

Informacje o zapaleniu spojówek i innych problemach okulistycznych znajdziesz także w dziale Choroby oczu. Osobno wyjaśniamy również, czy zapalenie spojówek jest zaraźliwe i jak ograniczać przenoszenie zakażenia.

Spojówka jest cienką, przezroczystą błoną wyściełającą wewnętrzną powierzchnię powiek i pokrywającą białą część oka. Zapalenie spojówek spowodowane zakażeniem bakteryjnym wywołuje miejscowy proces zapalny. Może on dotyczyć jednego oka albo obu oczu, a objawy mogą z czasem pojawić się również po drugiej stronie.

Najczęstsza jest postać ostra, zwykle o łagodnym i samoograniczającym się przebiegu. Przewlekłe bakteryjne zapalenie spojówek rozpoznaje się, gdy objawy utrzymują się co najmniej 4 tygodnie. Taki stan może współistnieć z zapaleniem brzegów powiek, nawracać i wymaga oceny okulistycznej [2].

Najbardziej charakterystycznym objawem jest gęsta, śluzowo-ropna lub ropna wydzielina. Osadza się ona na rzęsach i powoduje sklejenie brzegów powiek, szczególnie po przebudzeniu. Towarzyszyć jej mogą przekrwienie spojówek, pieczenie, uczucie ciała obcego, łzawienie oraz obrzęk spojówki lub powiek [1].

Objawy nie zawsze są jednoznaczne. Zaczerwienienie i łzawienie występują również w infekcjach wirusowych, alergii, podrażnieniu, urazie, zespole suchego oka oraz chorobach rogówki. W typowym ostrym zakażeniu wydzielina ropna jest mniej obfita niż w nadostrym zapaleniu gonokokowym, ale jej ilość nie wystarcza do pewnego ustalenia przyczyny [1, 2].

Silny ból, światłowstręt i utrzymujące się pogorszenie widzenia nie pasują do prostego, łagodnego zapalenia spojówek. Niepokojące są również bardzo intensywne zaczerwienienie, szybkie nasilanie się dolegliwości i wyraźny obrzęk. Takie objawy wymagają pilnej oceny, aby wykluczyć zajęcie rogówki lub inną poważną chorobę oczu [3, 4].

To, ile trwa bakteryjne zapalenie spojówek, zależy od rodzaju zakażenia, nasilenia objawów, czynników ryzyka i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. W łagodnej postaci poprawa bez antybiotyku może pojawić się po 2–5 dniach, natomiast całkowite ustąpienie objawów może zająć do około 2 tygodni [3].

Całkowite wyleczenie oznacza ustąpienie zaczerwienienia, wydzieliny i innych dolegliwości, a nie tylko ich przejściowe złagodzenie. Ocena lekarska jest potrzebna, gdy objawy się nasilają, nie zaczynają ustępować, wracają albo utrzymują się mimo rozpoczęcia terapii. Zapalenie trwające co najmniej 4 tygodnie zalicza się do postaci przewlekłej i wymaga diagnostyki okulistycznej [2].

Lekarz bierze pod uwagę początek i przebieg objawów, rodzaj wydzieliny, zajęcie jednego lub obu oczu, używanie soczewek kontaktowych, uraz, choroby współistniejące i stosowane leki. W razie wątpliwości diagnostycznych lub podejrzenia uszkodzenia rogówki potrzebne może być dokładne badanie oka, między innymi w lampie szczelinowej.

Wymaz z worka spojówkowego i badanie mikrobiologiczne nie są konieczne w każdym łagodnym przypadku. Próbkę wydzieliny pobiera się niekiedy wtedy, gdy przebieg jest ciężki lub nietypowy, objawy nawracają albo nie ma poprawy [3]. W przypadku infekcji wywołanej przez gonokoki lub Chlamydia trachomatis potrzebne są ukierunkowana diagnostyka i inne postępowanie niż przy typowym łagodnym zapaleniu spojówek [2].

Leczenie zależy od prawdopodobnej przyczyny, nasilenia objawów i czynników ryzyka. Nie każde czerwone oko ani każdy łagodny przypadek bakteryjnego zapalenia spojówek wymaga antybiotyku. CDC wskazuje, że łagodne zakażenie może ustąpić bez takiego leczenia [3]. Antybiotyk nie działa na wirusowe zapalenie spojówek ani na objawy alergiczne.

Przegląd Cochrane obejmujący 21 badań z udziałem 8805 osób wykazał, że miejscowe antybiotyki w kroplach lub maści umiarkowanie zwiększają szansę ustąpienia ostrego bakteryjnego zapalenia spojówek. Między 4. a 9. dniem objawy ustąpiły u 55,5% uczestników otrzymujących placebo i u 68,2% leczonych antybiotykiem [5]. Wyniki potwierdzają możliwą korzyść, ale pokazują też, że znaczna część łagodnych zakażeń ustępuje samoistnie.

O zastosowaniu i wyborze antybiotyku decyduje lekarz. Znaczenie mają między innymi obfita ropna wydzielina, obniżona odporność, używanie soczewek kontaktowych oraz podejrzenie określonej bakterii [1, 3]. Nie należy samodzielnie stosować kropli pozostałych po wcześniejszym leczeniu ani pożyczać preparatów od innej osoby. Krople zawierające kortykosteroid wymagają oceny okulistycznej i nie powinny być używane na własną rękę. Pilnego, specjalistycznego postępowania wymagają zakażenia nadostre oraz zapalenie spojówek u noworodka [2, 3].

Zimne okłady i sztuczne łzy mogą złagodzić uciążliwe objawy, ale nie leczą przyczyny zakażenia [3]. Wydzielinę można delikatnie usuwać jednorazowym gazikiem zwilżonym czystą wodą lub solą fizjologiczną. Do każdego oka należy użyć osobnego materiału, a przed i po oczyszczaniu dokładnie umyć ręce.

Aby ograniczyć przenoszenie zakażenia, należy dbać o częste mycie rąk, nie pocierać oczu i unikać kontaktu wydzieliny z dłońmi oraz wspólnymi przedmiotami. Nie należy dzielić z innymi osobami ręczników, poduszek ani kosmetyków do oczu, a ręczniki, poszewki i myjki warto regularnie prać [4]. Podczas aktywnych objawów nie wolno nosić soczewek kontaktowych; powrót do nich powinien nastąpić dopiero po ustąpieniu dolegliwości i zgodnie z zaleceniem okulisty [3].