Zapalenie spojówek – objawy, przyczyny i leczenie

Typowe objawy zapalenia spojówek to zaczerwienienie oka, łzawienie, pieczenie lub świąd, uczucie piasku pod powiekami, wydzielina i obrzęk powiek. Wirusowe zapalenie spojówek częściej daje wodnistą wydzielinę, bakteryjne zapalenie spojówek częściej wiąże się z gęstą wydzieliną i sklejaniem powiek, a alergiczne zapalenie spojówek zwykle dotyczy obojga oczu i powoduje nasilony świąd [1].

• Zapalenie spojówek może wywołać zakażenie wirusowe lub bakteryjne, alergia, a rzadziej czynniki drażniące, ciało obce czy grzyby [2].
• Wirusowe zapalenie spojówek i bakteryjne zapalenie spojówek mogą łatwo przenosić się między ludźmi; alergiczne zapalenie spojówek nie jest zakaźne [2].
• Do częstych objawów zapalenia spojówek należą zaczerwienienie, łzawienie, wydzielina, świąd, uczucie ciała obcego oraz obrzęk powiek i brzegów powiek [1].
• Leczenie zapalenia spojówek zależy od przyczyny. Antybiotyki nie działają na wirusowe zapalenie spojówek, a część łagodnych zakażeń bakteryjnych może ustąpić bez antybiotyku [3].
• Ból oka, światłowstręt, utrzymujące się pogorszenie widzenia lub znaczne zaczerwienienie wymagają oceny medycznej [1].

Więcej o transmisji przeczytasz w artykule czy zapalenie spojówek jest zaraźliwe. Inne materiały o narządzie wzroku znajdziesz w sekcji zdrowie oczu.

• zdrowie oczu

Zapalenie spojówek może dotyczyć jednego oka albo obu oczu. Do objawów zapalenia spojówek należą zaczerwienienie, nadmierne łzawienie, pieczenie, świąd, uczucie piasku lub ciała obcego, obrzęk spojówek oraz obrzęk powiek. W zapaleniu spojówek wydzielina może być wodnista, śluzowa lub ropna, a po przebudzeniu powodować sklejanie rzęs i powiek [1].

Wirusowe zapalenie spojówek często zaczyna się w jednym oku i może objąć drugie oko. Wodnista wydzielina, infekcja górnych dróg oddechowych i czasem powiększenie węzłów chłonnych przyusznych mogą występować w zapaleniu spojówek o podłożu wirusowym. Bakteryjne zapalenie spojówek częściej daje ropną lub śluzowo-ropną wydzielinę. Alergiczne zapalenie spojówek zwykle obejmuje oboje oczu, a silny świąd, łzawienie i kichanie mogą towarzyszyć katarowi siennemu [1].

Przebieg zapalenia spojówek zależy od przyczyny. Przemijające zamglenie widzenia może wynikać z łez lub wydzieliny, ale utrzymujące się pogorszenie ostrości widzenia, silny ból, światłowstręt albo bardzo intensywne zaczerwienienie nie powinny być traktowane jako typowe zapalenie spojówek [1].

Najczęstsze przyczyny zapalenia spojówek to wirusy, bakterie i alergeny. Przyczyny zapalenia spojówek mogą być także związane z dymem, pyłem, zanieczyszczonym powietrzem, czynnikami chemicznymi, soczewkami kontaktowymi albo ciałem obcym. Rzadziej przyczyną są grzyby, pasożyty lub inne choroby powierzchni oka [2].

Alergiczne zapalenie spojówek rozwija się po kontakcie z alergenem i nie jest zakaźne. Objawy zwykle nasilają się przy ponownym kontakcie z alergenem. Alergiczne zapalenie może mieć charakter sezonowy albo utrzymywać się cały rok w alergii całorocznej. Do częstych alergenów należą pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, zarodniki pleśni i sierść zwierząt [2]. W przypadku alergicznego zapalenia spojówek dominują świąd, łzawienie, zaczerwienienie i obrzęk spojówek. Alergiczne zapalenie spojówek bywa elementem choroby atopowej; atopowe zapalenie rogówki i spojówek jest przewlekłą postacią alergicznej choroby oka i wymaga kontroli okulistycznej [8].

Zapalenie spojówek może mieć także postać podrażnieniową; występują też rzadkie rodzaje zapalenia spojówek. Powierzchniowe zadrażnienie spojówek może być związane z dymem, pyłem, oparami i innymi czynnikami drażniącymi, a urazy mechaniczne i ciało obce mogą dawać podobne dolegliwości [2]. Grzybicze zapalenie spojówek jest rzadkie i nie powinno być rozpoznawane wyłącznie na podstawie wyglądu oka.

Postępowanie diagnostyczne zwykle obejmuje wywiad i badanie oka. Rozpoznanie uwzględnia początek objawów, charakter wydzieliny, zajęcie jednego lub obu oczu, kontakt z osobą chorą, objawy alergii, soczewki kontaktowe i inne objawy ogólne. Sam obraz kliniczny nie zawsze pozwala pewnie odróżnić wirusowe, bakteryjne i alergiczne zapalenie spojówek [5].

W ciężkich przypadkach, przy nietypowym przebiegu, bardzo obfitej ropnej wydzielinie albo podejrzeniu określonego czynnika etiologicznego lekarz może rozważyć badanie materiału z oka [3]. Jeśli zapalenie spojówek występuje u osoby używającej soczewek kontaktowych, potrzebna jest większa ostrożność, ponieważ przy zakażeniu bakteryjnym rośnie ryzyko zapalenia rogówki [5].

Leczenie zapalenia spojówek dobiera się w zależności od przyczyny i nasilenia. Nie ma jednego preparatu właściwego dla każdego typu choroby. Zimne okłady i sztuczne łzy mogą łagodzić dolegliwości, ale wdrożenie odpowiedniego leczenia przyczynowego zależy od rozpoznania [3].

Wirusowe zapalenie spojówek w większości przypadków ma łagodny przebieg. Leczenie ma najczęściej charakter objawowy, a antybiotyki nie skracają infekcji wirusowej. Leki przeciwwirusowe lekarz może rozważyć w wybranych cięższych zakażeniach, np. związanych z wirusem opryszczki [3].

Łagodne bakteryjne zapalenie może ustąpić samoistnie. Jeśli lekarz uzna to za zasadne, miejscowo stosuje antybiotyk w postaci kropli do oczu lub maści; leczenie bywa szczególnie potrzebne przy ropnej wydzielinie, obniżonej odporności lub podejrzeniu określonych bakterii [3]. Leczenie zapalenia spojówek nie powinno polegać na samodzielnym używaniu kropli pozostałych po wcześniejszej infekcji.

Przy zgłoszeniu dotyczącym Floxalu zaznacz, czy zalecono krople, czy maść, jakie objawy oka się utrzymują oraz czy używasz soczewek kontaktowych.

Alergiczne zapalenie spojówek wymaga przede wszystkim ograniczenia kontaktu z alergenem, gdy jest to możliwe. W leczeniu stosuje się niektóre krople do oczu o działaniu przeciwalergicznym; w cięższych przypadkach terapię powinien prowadzić lekarz, ponieważ steroidowe krople do oczu wymagają kwalifikacji i kontroli [3]. Alergiczne zapalenie może nawracać przez cały okres ekspozycji na alergen.

Domowe sposoby mają zmniejszać dyskomfort i ograniczać szerzenie zakażenia. Zaschniętą wydzielinę można delikatnie usuwać czystym gazikiem lub wacikiem zwilżonym czystą wodą; NHS zaleca użycie przegotowanej wody po ostudzeniu i osobnego materiału dla każdego oka [7]. Chłodne okłady i nawilżające krople typu sztuczne łzy mogą zmniejszyć podrażnienie [3].

Zapalenie spojówek o podłożu zakaźnym łatwo się szerzy, dlatego przy wirusowym i bakteryjnym zapaleniu spojówek istotne znaczenie ma przestrzeganie zasad higieny: częste mycie rąk, unikanie dotykania oczu, korzystanie z osobnych ręczników oraz niepożyczanie kosmetyków i przyborów toaletowych. Nie należy dzielić się poduszkami, kroplami do oczu ani pojemnikami na soczewki [4]. Mycie rąk przed i po oczyszczaniu oka oraz ograniczenie kontaktu z wydzieliną zmniejszają ryzyko przeniesienia zakażenia na inne osoby lub drugie oko.

Podczas objawów zapalenia spojówek należy przerwać noszenie soczewek kontaktowych do czasu ich ustąpienia lub do zgody okulisty. Produkty jednorazowe używane podczas zakażenia, w tym soczewki i pojemniki, należy wymienić zgodnie z zaleceniami higienicznymi [4].

Konsultacja jest wskazana, gdy zapalenie spojówek przebiega z silnym bólem oka, światłowstrętem, utrzymującym się pogorszeniem widzenia, bardzo silnym zaczerwienieniem, brakiem poprawy albo narastaniem objawów [3]. Pilnej oceny wymaga także zapalenie spojówek u noworodka [7]. Osoby z obniżoną odpornością i użytkownicy soczewek kontaktowych powinni mieć niższy próg do konsultacji [5].

Jeśli zapalenie spojówek ma łagodny przebieg i nie ma czerwonych flag, konsultacja z lekarzem online może służyć omówieniu przebiegu dolegliwości, stosowanych preparatów i potrzeby dalszego badania. Ból, światłowstręt, wyraźne pogorszenie widzenia, uraz oka, kontakt z substancją chemiczną lub podejrzenie zajęcia rogówki mogą wymagać pilnej oceny stacjonarnej przez lekarza okulistę. Usługi Medicept są wyłącznie prywatne i nie są finansowane przez NFZ.