Jak obniżyć cholesterol? Dieta, aktywność fizyczna i leczenie

Jak obniżyć cholesterol? Podstawą jest ocena profilu lipidowego, zmiana diety, regularna aktywność fizyczna, niepalenie oraz — gdy wymaga tego ryzyko sercowo-naczyniowe — leczenie farmakologiczne. W badaniu WOBASZ II, przeprowadzonym w Polsce w latach 2013–2014, hipercholesterolemię stwierdzono u 70,3% mężczyzn i 64,3% kobiet, co pokazuje skalę problemu w badanej populacji [6].

• Wysoki cholesterol zwykle nie daje objawów; rozpoznaje się go na podstawie lipidogramu.
• Głównym celem postępowania jest obniżenie cholesterolu LDL, a wartość docelowa zależy od całkowitego ryzyka.
• Ograniczenie tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans, większa ilość błonnika oraz zdrowe tłuszcze wspierają obniżenie cholesterolu.
• Aktywność fizyczna, redukcja nadmiernej masy ciała i rzucenie palenia korzystnie wpływają na układ krążenia.
• Przy wysokim ryzyku sama modyfikacja stylu życia może nie wystarczyć i lekarz może zalecić leki.

Więcej o przyczynach i diagnostyce wyjaśnia artykuł hipercholesterolemia. Praktyczne wskazówki dla codziennej diety znajdziesz w dziale zasady żywienia.

• zasady żywienia
• cholesterol czy homocysteina

LDL, czyli low density lipoprotein — lipoproteina małej gęstości — transportuje cholesterol do tkanek. Wysoki poziom LDL, potocznie określany jako zły cholesterol, ma związek przyczynowy z rozwojem miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej [1].

HDL, czyli high density lipoprotein, uczestniczy w transporcie cholesterolu do wątroby. Jest nazywany frakcją dobrego cholesterolu, lecz nawet wysoki poziom dobrego cholesterolu nie równoważy ryzyka związanego z LDL. Ocena dobrego cholesterolu zawsze powinna więc uwzględniać pozostałe frakcje. W lipidogramie ocenia się również cholesterol nie-HDL, obejmujący wszystkie aterogenne lipoproteiny; jest on szczególnie przydatny przy podwyższonych trójglicerydach [2].

Aby obniżyć poziom cholesterolu LDL, warto zastępować tłuszcze nasycone tłuszczami nienasyconymi, eliminować przemysłowe tłuszcze trans i zwiększać udział produktów roślinnych. Dieta śródziemnomorska, oparta na warzywach, owocach, pełnych ziarnach, strączkach, rybach, orzechach oraz oliwie z oliwek, korzystnie wpływa na ryzyko sercowo-naczyniowe [3]. WHO zaleca, aby nasycone kwasy tłuszczowe i tłuszcze trans zastępować przede wszystkim tłuszczami nienasyconymi [4]. Spożywanie tłustych ryb morskich jest korzystne dla poziomu cholesterolu.

Błonnik rozpuszczalny obniża poziom cholesterolu LDL, ograniczając jelitowe wchłanianie kwasów żółciowych. Wyniki badań wskazują, że produkty bogate w błonnik rozpuszczalny wspierają także obniżenie cholesterolu całkowitego [5]. Dobrym źródłem są płatki owsiane, jęczmień, jabłka, warzywa strączkowe, siemię lniane, babka płesznik i chleb pełnoziarnisty. Unikanie palenia tytoniu poprawia poziom cholesterolu HDL.

Regularna aktywność fizyczna wspiera kontrolę masy ciała, ciśnienia, glikemii i trójglicerydów. Dorosłym zaleca się 150–300 minut wysiłku aerobowego o umiarkowanej intensywności tygodniowo albo 75–150 minut wysiłku intensywnego, a także ćwiczenia wzmacniające co najmniej dwa razy w tygodniu [3].

Aktywność fizyczna może obejmować szybki marsz, rower, pływanie lub ćwiczenia dostosowane do sprawności. Przy bólu w klatce piersiowej, omdleniach, nasilonej duszności albo rozpoznanej chorobie serca plan ruchu wymaga wcześniejszej konsultacji.

Suplement nie zastępuje diety ani leków. Kwasy omega-3 w dawkach leczniczych obniżają przede wszystkim trójglicerydy, nie zaś zły cholesterol LDL. Sterole roślinne i babka płesznik mogą wspierać obniżenie cholesterolu, lecz ich zastosowanie trzeba dopasować do leków i chorób współistniejących [1].

Preparaty z czerwonego ryżu, berberyny lub duże dawki innych suplementów mogą powodować działania niepożądane i interakcje [1]. Witamina B12 jest ważna dla układu nerwowego i krwiotworzenia, lecz nie służy do obniżenia cholesterolu ani ryzyka sercowo-naczyniowego [8].

Decyzja zależy od LDL i całkowitego ryzyka. Po zawale, udarze lub przy bardzo wysokim LDL leczenie farmakologiczne może być potrzebne od początku, równolegle z modyfikacją stylu życia [1].

Podstawą są zwykle statyny. Jeśli nie pozwalają osiągnąć celu, lekarz może rozważyć ezetymib, inhibitor PCSK9, kwas bempediowy lub terapię skojarzoną. Lipidogram kontroluje się zwykle po 4–6 tygodniach od rozpoczęcia lub istotnej zmiany leczenia [1]. Leków nie należy odstawiać bez konsultacji.