Jak obniżyć trójglicerydy? Dieta, ruch i bezpieczne leczenie

Obniżenie poziomu trójglicerydów w dużej mierze zależy od ograniczenia cukrów prostych, alkoholu i nadwyżki energii. Zmiana stylu życia jest podstawą kontroli poziomu trójglicerydów. Równie ważna jest ocena chorób, które mogą podwyższać ich poziom, takich jak cukrzyca typu 2, otyłość, przewlekła choroba nerek czy niedoczynność tarczycy.

• Za podwyższony poziom trójglicerydów na czczo uznaje się wynik od 150 mg/dl. Wartość od 500 mg/dl oznacza ciężką hipertriglicerydemię i zwiększa ryzyko poważnych powikłań, zwłaszcza zapalenia trzustki [1].
• Aby obniżyć poziom trójglicerydów, trzeba ograniczyć cukry proste i alkohol, poprawić jakość tłuszczów, kontrolować masę ciała oraz włączyć aktywność fizyczną.
• Zalecenia wskazują co najmniej 150 minut umiarkowanego ruchu tygodniowo [1].
• Ocena poziomu trójglicerydów powinna uwzględniać cholesterol LDL, cholesterol HDL, cholesterol całkowity, glikemię i ryzyko sercowo-naczyniowe.
• Leczenie farmakologiczne dobiera lekarz, szczególnie przy bardzo wysokich stężeniach lub dużym ryzyku sercowo-naczyniowym [2].

Więcej praktycznych materiałów znajdziesz w sekcji dieta i żywienie. Jeżeli problemem jest także wysoki cholesterol, a zwłaszcza podwyższony cholesterol LDL, zobacz również, jak obniżyć cholesterol.

• dieta i żywienie

Trójglicerydy, czyli estry glicerolu i kwasów tłuszczowych, są źródłem energii. Organizm magazynuje nadmiar trójglicerydów w tkance tłuszczowej. Nadmiar trójglicerydów we krwi może utrzymywać się mimo braku objawów. Gdy dostarczamy duże ilości energii, zwłaszcza z alkoholu, cukru i rafinowanych węglowodanów, wątroba zwiększa ich produkcję.

Za prawidłowy poziom na czczo przyjmuje się zwykle wartość poniżej 150 mg/dl. Próg 150 mg/dl jest punktem odniesienia, a w badaniu bez pozostawania na czczo za podwyższoną uznaje się wartość od 175 mg/dl [1]. Stężenie od 150 do poniżej 500 mg/dl oznacza łagodne lub umiarkowane podwyższenie poziomu trójglicerydów, a wartości powyżej tego zakresu — ciężką hipertriglicerydemię. Stężenia powyżej 1000 mg/dl zwiększają ryzyko ostrego zapalenia trzustki [1]. Ocena poziomu trójglicerydów we krwi jest więc istotna także u osób bez objawów. Wynik powyżej 200 mg/dl mieści się w zakresie łagodnej lub umiarkowanej hipertriglicerydemii i wymaga oceny wraz z pełnym profilem lipidowym [1]. Sama wartość 200 mg/dl nie powinna być interpretowana bez oceny poziomu lipidów.

Trójglicerydy nie są tym samym co cholesterol. Podwyższone stężenie trójglicerydów często współistnieje z niskim cholesterolem HDL i niekorzystnymi zmianami cząstek LDL. Dlatego poziom triglicerydów, cholesterol LDL i cholesterol HDL należy analizować łącznie [1].

Dietetyka kliniczna wskazuje, że najważniejszym krokiem, aby obniżyć poziom trójglicerydów, jest zmiana nawyków żywieniowych i ograniczenie szybko wchłanianych cukrów. Ograniczenie cukrów prostych obejmuje cukier dodany, słodycze, napoje gazowane, syropy, energetyki i duże ilości soków owocowych. W ich miejsce wybieraj wodę, niesłodzone napoje oraz całe owoce. Taka zmiana może znacząco wpłynąć na obniżenie poziomu trójglicerydów [3].

Odpowiednia dieta powinna przypominać model śródziemnomorski: warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe, orzechy, ryby morskie i oleje roślinne. Dieta śródziemnomorska może wspierać obniżenie poziomu trójglicerydów i poprawę wyników profilu lipidowego [5]. Dla obniżenia poziomu trójglicerydów liczy się cały model żywienia, którego korzystny wpływ nie wynika z jednego produktu. Produkty bogate w błonnik pokarmowy, w tym pełnoziarniste pieczywo, płatki owsiane, warzywa i nasiona roślin strączkowych, pomagają poprawić profil lipidowy i kontrolować stężenia trójglicerydów [6].

Tłuszcze nasycone obecne w tłustym mięsie, czerwonym mięsie, maśle, smalcu, pełnotłustych serach i produktach takich jak tłuste mleko warto ograniczyć. Duże ilości tłuszczu w tłustym mięsie utrudniają poprawę całego profilu lipidowego. WHO zaleca, aby dostarczały mniej niż 10% energii, a tłuszcze trans mniej niż 1% [3]. Zamiast nich wybieraj oliwę, olej rzepakowy, olej lniany, orzechy i inne oleje roślinne. Wybieraj gotowanie, duszenie i pieczenie zamiast częstego smażenia.

Kwasy omega 3 zawarte w tłustych rybach morskich mogą mieć korzystny wpływ na stężenia trójglicerydów. Łosoś, makrela, śledź i sardynki są źródłem kwasów omega 3; American Heart Association zaleca spożywanie ryb dwa razy w tygodniu, ze szczególnym uwzględnieniem gatunków tłustych [4]. Żywność nie jest jednak tym samym co lecznicze preparaty kwasów omega 3.

Aby obniżyć poziom trójglicerydów, warto regularnie podejmować aktywność fizyczną. Zalecenia ACC wskazują 150 minut umiarkowanej aktywności albo 75 minut intensywnego wysiłku tygodniowo [1]. Aktywność fizyczną można realizować jako szybki marsz, nordic walking, jazdę na rowerze, pływanie lub ćwiczenia w domu.

Osoba mało aktywna powinna zwiększać aktywność fizyczną stopniowo. Pomocne są codzienne spacery, krótkie odcinki marszu, nordic walking dwa razy w tygodniu i ćwiczenia siłowe dopasowane do stanu zdrowia. Regularny ruch jest ważniejszy niż pojedynczy bardzo intensywny trening. Dla poprawy wyników liczy się systematyczność.

Jeżeli występuje nadwaga, redukcja masy ciała o około 5–10% może znacząco pomóc obniżyć poziom trójglicerydów [1]. Trwała zmiana stylu życia wspiera poprawę glikemii, stężenia trójglicerydów i pozostałych parametrów lipidowych. Efekty stylu życia ocenia się na podstawie zmian poziomu trójglicerydów.

Ograniczenie spożycia alkoholu jest równie ważne, ponieważ alkohol może powodować wzrost poziomu trójglicerydów. Przy wysokich trójglicerydach lekarz może zalecić całkowitą abstynencję [1]. Palenie papierosów zwiększa ryzyko zawału serca i innych chorób sercowo-naczyniowych, dlatego rzucenie palenia powinno być elementem profilaktyki [8].

Badanie trójglicerydów wykonuje się jako część profilu lipidowego, aby ocenić poziom trójglicerydów we krwi oraz zmiany poziomu trójglicerydów po wdrożeniu zaleceń. Do wstępnej oceny dopuszcza się badanie bez pozostawania na czczo, ale gdy podwyższone trójglicerydy wymagają potwierdzenia, zaleca się powtórzenie profilu na czczo [2]. Podwyższone trójglicerydy należy interpretować razem z innymi wynikami. Lekarz może też zlecić glukozę lub HbA1c, TSH, próby wątrobowe i parametry nerkowe.

Utrwalony podwyższony poziom trójglicerydów ocenia się po wykluczeniu przyczyn wtórnych i okresie zmian stylu życia. ACC odnosi się do co najmniej 4–12 tygodni oraz dwóch oznaczeń lipidów na czczo w odpowiednich odstępach [1]. Termin kontroli poziomu trójglicerydów zależy od wartości wyjściowej, przyczyny, leczenia i oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.

Przy ciężkiej hipertriglicerydemii należy szybko skontaktować się z lekarzem, ponieważ tak wysoki poziom trójglicerydów zwiększa ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych, przede wszystkim ostrego zapalenia trzustki. Silny ból w nadbrzuszu, zwłaszcza promieniujący do pleców, a także nudności lub wymioty wymagają pilnej oceny medycznej [9].

Leczenie farmakologiczne zależy od stężenia trójglicerydów, cholesterolu LDL, cukrzycy, chorób układu sercowo-naczyniowego i ryzyka zapalenia trzustki. Dobór terapii jest ściśle związany z przyczyną oraz poziomem lipidów. W ciężkiej hipertriglicerydemii lekarz może rozważyć leki z grupy fibratów lub odpowiednio dobrane preparaty kwasów omega 3. U osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym i podwyższonym cholesterolem LDL podstawą farmakoterapii pozostają statyny [1].

Celem leczenia nie jest wyłącznie obniżenie poziomu trójglicerydów, lecz ograniczenie całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego i poprawa stężenia trójglicerydów we krwi. Wysoki poziom trójglicerydów wymaga także kontroli cholesterolu LDL. Wysokie trójglicerydy nie powinny być leczone przypadkowymi suplementami. Ostropest plamisty, witaminy i dostępne bez recepty mieszanki na cholesterol nie są standardowym leczeniem wysokich trójglicerydów [7].