Co na ból gardła? Domowe sposoby, leki i objawy alarmowe

To, co na ból gardła będzie odpowiednie, zależy od jego przyczyny, nasilenia i objawów towarzyszących. Domowe sposoby na ból gardła mogą zmniejszać dyskomfort i nawilżać śluzówkę, natomiast leki na ból gardła działają przede wszystkim objawowo. Ostry ból gardła, trudności w oddychaniu lub przełykaniu, odwodnienie i szybko nasilające się objawy wymagają konsultacji lekarskiej [2].

• Co na bardzo silny ból gardła przy przełykaniu?
• zdrowie uszu, nosa i gardła

Ból gardła często pojawia się w przebiegu przeziębienia, grypy lub innej infekcji wirusowej. Zwykle towarzyszą mu katar, kaszel, chrypka, uczucie rozbicia albo niewysoka gorączka. Antybiotyki nie działają na wirusy, dlatego nie powinny być stosowane bez potwierdzonego wskazania.

Bakteryjną przyczyną może być paciorkowcowe zapalenie gardła. Charakterystyczne bywają nagły początek dolegliwości, wysoka gorączka, ból gardła przy przełykaniu, powiększone węzły chłonne i zaczerwienione migdałki z nalotem. Kaszel i katar występują rzadziej niż podczas infekcji wirusowej. Sam zestaw objawów nie wystarcza jednak do pewnego rozpoznania infekcji bakteryjnej gardła [3].

Podrażnienie gardła może być spowodowane także przez dym tytoniowy, suche powietrze, alergeny, zanieczyszczenia oraz przeciążenie strun głosowych. Nawracająca chrypka, pieczenie i uczucie obecności wydzieliny mogą mieć związek z refluksem. Cofająca się treść żołądkowa może podrażniać przełyk, jamę ustną i okolice krtani [4].

Rzadziej jednostronny, bardzo silny ból wyzwalany przez przełykanie, mówienie lub ziewanie może być objawem neuralgii nerwu językowo-gardłowego. Krótkie napady mogą promieniować do ucha lub żuchwy i wymagają diagnostyki lekarskiej [5]. Przewlekły ból, szczególnie połączony z utrzymującą się chrypką, guzkiem na szyi, krwiopluciem albo niewyjaśnioną utratą masy ciała, nie powinien być przypisywany wyłącznie infekcji. Takie objawy wymagają wykluczenia innych przyczyn, w tym zmian związanych z nowotworem krtani.

Przy łagodnych dolegliwościach zacznij od nawilżenia błony śluzowej gardła. Pij wodę małymi łykami i wybieraj ciepłe napoje o temperaturze, która nie powoduje pieczenia. Nie ma potrzeby wypijania nadmiernych ilości płynów na siłę, ale należy zapobiegać odwodnieniu, zwłaszcza podczas gorączki.

Chłodne napoje, kostki lodu lub lody mogą działać krótkotrwale znieczulająco. Ciepłe napoje bywają natomiast przyjemniejsze przy uczuciu suchości. Wybór zależy od indywidualnej tolerancji. Należy unikać płynów bardzo gorących, mocno słodzonych oraz kwaśnych, jeżeli nasilają podrażnienie.

Odpoczynek głosu pomaga ograniczyć dalsze przeciążanie krtani. Zamiast szeptać, lepiej mówić krótko, spokojnie i bez podnoszenia głosu. Pomocny może być również nawilżacz powietrza, szczególnie w okresie jesienno-zimowym i w ogrzewanych pomieszczeniach. Nawodnienie, odpoczynek głosu i właściwe nawilżenie powietrza są zalecane także osobom, u których występuje chrypka związana z nadmiernym używaniem głosu [6].

Napar z rumianku lub napar z szałwii może być stosowany jako ciepły płyn, o ile nie wywołuje alergii ani dodatkowego pieczenia. Rumianek, szałwia, mięta pieprzowa, imbir, czarny bez i inne rośliny zawierają składniki, takie jak związki fenolowe czy olejki eteryczne. Dane laboratoryjne dotyczące ich działania przeciwzapalnego lub właściwości przeciwbakteryjnych nie oznaczają jednak, że napar zwalczy zakażenie gardła.

Cytryna, ocet jabłkowy, czosnek i intensywne przyprawy mogą u części osób nasilać podrażnienie lub objawy refluksu. Witaminę C najlepiej dostarczać w ramach urozmaiconej diety. Domowe metody nie powinny prowadzić do stosowania silnie kwaśnych lub drażniących mieszanek bezpośrednio na śluzówkę.

Inhalacje parowe nie są konieczne do leczenia bólu gardła. Wdychanie ciepłej pary wodnej może chwilowo poprawiać komfort, ale gorąca woda stwarza ryzyko oparzeń. Nie należy wykonywać inhalacji, przykrywając głowę ręcznikiem nad naczyniem z wrzątkiem, zwłaszcza u dzieci.

Stosowanie olejków eterycznych, w tym olejku z drzewa herbacianego, eukaliptusowego, olejku anyżowego lub mięty, wymaga ostrożności. Olejków nie należy połykać ani nakładać w postaci nierozcieńczonej na błony śluzowe. Mogą wywołać podrażnienie, reakcję alergiczną lub skurcz oskrzeli. W ciąży, u dzieci i osób z astmą ich użycie warto wcześniej skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

W przypadku bólu lub gorączki można rozważyć paracetamol, a u osób bez przeciwwskazań także ibuprofen. Lek należy dobrać do wieku, chorób współistniejących i innych przyjmowanych preparatów oraz stosować zgodnie z ulotką. Ibuprofen nie jest odpowiedni dla każdego, między innymi przy części chorób przewodu pokarmowego, nerek i układu krążenia. Nie należy łączyć preparatów zawierających tę samą substancję czynną [7].

Pastylki do ssania mogą nawilżać śluzówkę gardła. Niektóre tabletki do ssania zawierają składniki miejscowo znieczulające, antyseptyczne albo przeciwzapalne. W preparatach dostępne są między innymi lidokaina, benzydamina, chlorek cetylpirydyniowy lub salicylan choliny. Różnią się przeciwwskazaniami, ograniczeniami wiekowymi i możliwymi działaniami niepożądanymi.

NICE wskazuje, że lecznicze pastylki do ssania zawierające środek miejscowo znieczulający, niesteroidowy lek przeciwzapalny lub antyseptyk mogą u dorosłych zmniejszać ból, ale przeciętny efekt jest niewielki [7]. Preparaty miejscowo znieczulające mogą również osłabiać czucie podczas połykania. Po ich zastosowaniu należy przestrzegać wskazanego w ulotce odstępu przed jedzeniem i piciem.

Antybiotyk nie jest standardowym lekiem na każdy ostry ból gardła. Jest rozważany przede wszystkim przy odpowiednim prawdopodobieństwie lub potwierdzeniu zakażenia bakteryjnego. Decyzję podejmuje lekarzna podstawie objawów, badania i – gdy jest to potrzebne – testu w kierunku paciorkowców [3].

W ciąży w pierwszej kolejności warto zadbać o nawodnienie, odpoczynek, unikanie dymu i łagodne napoje. Paracetamol jest lekiem przeciwbólowym stosowanym w ciąży, ale podobnie jak każdy preparat powinien być przyjmowany tylko wtedy, gdy jest potrzebny, w najmniejszej skutecznej dawce i po sprawdzeniu przeciwwskazań. Inne leki na ból gardła, zioła i olejki warto omówić z lekarzem lub farmaceutą [8].

U dzieci należy zwracać szczególną uwagę na nawodnienie, gorączkę, oddychanie i możliwość przełykania. Małym dzieciom nie podaje się twardych pastylek ani kostek lodu z powodu ryzyka zadławienia. Płukanie jamy ustnej i gardła solą jest przeznaczone wyłącznie dla dziecka, które potrafi bezpiecznie wypłukać i wypluć płyn. Dawkowanie każdego leku musi być dostosowane do wieku lub masy ciała.