Zapach czosnku z ust bez jedzenia czosnku – możliwe przyczyny

Nieprzyjemny zapach z ust ma medyczne określenie: halitoza, nazywana również fetor ex ore lub po angielsku bad breath. Sam charakter zapachu nie pozwala jednak rozpoznać konkretnej choroby. Ważne jest, czy przykry zapach występuje stale, czy ustępuje po posiłku, nawodnieniu i umyciu zębów oraz czy towarzyszą mu inne objawy.

• W większości przypadków źródłem halitozy są procesy zachodzące w jamie ustnej, zwłaszcza nalot na tylnej części języka, płytka nazębna, choroby przyzębia i niedostateczna higiena jamy ustnej [1].
• Bakterie obecne w jamie ustnej rozkładają związki zawierające białko i produkują lotne związki, w tym lotne związki siarki odpowiadające za przykry zapach [2].
• Poranny nieświeży oddech może wiązać się ze zmniejszonym wydzielaniem śliny podczas nocnego odpoczynku i zwykle ustępuje po wypiciu płynu, posiłku oraz wykonaniu higieny.
• Jeśli brzydki zapach z ust nie ustępuje mimo właściwej higieny, w pierwszej kolejności warto zgłosić się do stomatologa.
• U dziecka jednostronna, cuchnąca wydzielina z nosa może wskazywać, że w jamie nosowej znajduje się ciało obce i wymaga oceny lekarskiej [6].

Przy objawach ze strony nosa i zatok warto sprawdzić również, co oznacza żółty katar. Więcej materiałów dotyczących infekcji i innych problemów laryngologicznych znajduje się w dziale choroby gardła i zatok.

• choroby gardła i zatok

Halitoza oznacza wyczuwalny, nieprzyjemny zapach w wydychanym powietrzu. Może mieć charakter fizjologiczny, patologiczny albo subiektywny.

Halitoza fizjologiczna pojawia się na przykład po nocnym odpoczynku. W czasie snu zmniejsza się produkcja śliny, która na co dzień oczyszcza jamę ustną, wypłukuje resztki i ogranicza namnażanie części drobnoustrojów. Poranny nieświeży zapach zwykle znika po umyciu zębów i języka, wypiciu wody lub zjedzeniu posiłku.

Patologiczny przykry zapach z ust może występować stale, szybko powracać po wykonaniu higieny albo towarzyszyć zmianom w obrębie jamy ustnej, nosa, gardła czy innych narządów. Jego przyczyny wymagają wówczas ustalenia, a samo maskowanie zapachu gumą lub płukanką nie rozwiązuje problemu.

Halitoza rzekoma występuje, gdy osobę cierpiącą z powodu przekonania o nieświeżym oddechu niepokoi zapach, którego nie potwierdzają inne osoby ani badanie. Taki problem również może istotnie pogarszać jakość życia i wymaga spokojnej, obiektywnej oceny [1].

W ponad 85% przypadków halitozy przyczyna znajduje się w jamie ustnej [1]. Najczęściej odpowiadają za nią:

• obecność nalotu na tylnej części języka – jego nierówna powierzchnia sprzyja zatrzymywaniu złuszczonych komórek, śliny i resztek pokarmowych;
• niedostateczna higiena jamy ustnej – zaniedbania higieniczne prowadzą do gromadzenia płytki nazębnej i resztek w przestrzeniach międzyzębowych;
• zapalenie dziąseł i choroby przyzębia – głębokie kieszonki przyzębne tworzą warunki do rozwoju bakterii produkujących lotne związki siarki [2];
• choroby zębów – zaawansowana próchnica, zgorzel miazgi, nieusunięte korzenie zębowe, ropnie i przetoki ropne mogą powodować intensywny brzydki zapach;
• choroby błony śluzowej – owrzodzenia, martwica lub zakażenia w jamie ustnej wymagają oceny stomatologicznej albo lekarskiej;
• protezy i aparaty ortodontyczne – bez dokładnego oczyszczania ich powierzchni dochodzi do zalegania resztek pokarmowych;
• zmniejszone wydzielanie śliny – może być związane między innymi z odwodnieniem, oddychaniem przez usta, chorobami ślinianek lub przyjmowaniem niektórych leków.

Otwarta zgorzel miazgi może odpowiadać za szczególnie przykry zapach z ust, ale jej objawy nie zawsze obejmują silny ból. Jedna wizyta kontrolna nie zawsze wystarcza do zakończenia leczenia stomatologicznego, zwłaszcza gdy występują choroby przyzębia albo rozległe zmiany zębopochodne.

Brzydki zapach z ust u dziecka najczęściej wiąże się z nalotem na języku, próchnicą, niedokładnym szczotkowaniem, suchością w jamie ustnej, oddychaniem przez usta albo infekcją gardła. Dziecko powinno mieć również ocenione zęby i dziąsła.

Szczególnej uwagi wymaga nieprzyjemny zapach połączony z jednostronną, ropną lub krwistą wydzieliną z nosa. Takie objawy mogą wskazywać, że w przewodzie nosowym znajduje się ciało obce. Problem bywa rozpoznawany dopiero po kilku dniach, gdy pojawia się cuchnąca wydzielina [6]. Nie należy próbować usuwać przedmiotu pęsetą ani wykonywać wielu prób w domu, ponieważ może on przesunąć się głębiej.

Pasożyty nie należą do typowych przyczyn halitozy. Jeśli mimo poprawy higieny przykry zapach z ust utrzymuje się, lepszym pierwszym krokiem jest badanie stomatologiczne i pediatryczne niż wykonywanie przypadkowych testów.

Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad oraz badanie jamy ustnej. Lekarz lub stomatolog pyta między innymi, od kiedy występuje nieprzyjemny zapach, czy potwierdzają go inne osoby, czy pojawia się rano, po każdym posiłku, stale czy okresowo oraz jakie są jego objawy towarzyszące.

Ocenia się między innymi:

• grzbiet języka i obecność nalotu;
• stan zębów i dziąseł;
• przestrzenie międzyzębowe, protezy i aparaty ortodontyczne;
• błonę śluzową jamy ustnej;
• migdałki, nos i zatoki, gdy wskazują na to dolegliwości.

Zapach może być oceniany organoleptycznie przez przeszkoloną osobę. Pomiar stężenia lotnych związków siarki wykonuje się niekiedy za pomocą halimetru. Wynik takiego badania stanowi uzupełnienie oceny, ponieważ pomiar aparatu nie zawsze dobrze odpowiada natężeniu zapachu stwierdzanemu przez człowieka [3].

Badania krwi, badanie mikrobiologiczne, diagnostyka obrazowa lub konsultacja innego specjalisty nie są potrzebne każdemu pacjentowi. Lekarz dobiera je do wywiadu i dodatkowych objawów. Medycyna praktyczna nie opiera rozpoznania chorób wątroby, nerek, cukrzycy czy nowotworu wyłącznie na woni oddechu.

Leczenie halitozy powinno być ukierunkowane na jej przyczyny. Przy chorobach zębów lub przyzębia konieczne może być leczenie stomatologiczne, profesjonalne usunięcie złogów, leczenie kanałowe albo inne postępowanie zalecone po badaniu. Jeśli źródłem problemu jest infekcja laryngologiczna, refluks lub inna choroba, sposób postępowania ustala odpowiedni lekarz.

Domowe sposoby mogą ograniczyć nieświeży zapach, ale nie zastąpią leczenia jego przyczyny. W codziennej higienie warto:

• szczotkować zęby pastą z fluorem co najmniej dwa razy dziennie przez około dwie minuty;
• codziennie wykonywać czyszczenie przestrzeni międzyzębowych za pomocą nici dentystycznej lub szczoteczek międzyzębowych;
• delikatnie oczyszczać grzbiet języka skrobaczką;
• dokładnie myć protezy i zdejmować je na noc;
• dbać o spożywanie odpowiedniej ilości płynów;
• unikać palenia papierosów;
• stosować bezcukrową gumę, jeśli nie ma przeciwwskazań, aby pobudzić produkcję śliny.

Takie elementy higieny są zalecane w profilaktyce nieświeżego oddechu [4]. Oczyszczanie języka może krótkotrwale zmniejszać nasilenie halitozy, ale jakość dowodów dla poszczególnych metod i preparatów jest ograniczona [3].

Płukanki zawierające substancje przeciwbakteryjne lub związki cynku mogą być uzupełnieniem, lecz nie powinny zastępować szczotkowania i nitkowania zębów. Preparaty z chlorheksydyną należy stosować zgodnie z zaleceniem stomatologa, ponieważ długotrwałe używanie może powodować działania niepożądane, między innymi przebarwienia.

Mięta, pietruszka, olejki eteryczne czy guma jedynie czasowo maskują przykry zapach. Aby skutecznie pozbyć się przewlekłej halitozy, trzeba rozpoznać i usunąć jej rzeczywiste źródło.