Fazy cyklu miesiączkowego można opisać jako fazę miesiączkową, fazę folikularną, owulację i fazę lutealną. Poszczególne etapy cyklu miesiączkowego są regulowane przez współdziałanie hormonów podwzgórza, przysadki i jajników.
Faza miesiączkowa
Rozpoczyna się pierwszego dnia miesiączki. Spadek stężenia progesteronu i estrogenów sprawia, że błona śluzowa macicy przestaje być podtrzymywana i zaczyna się złuszczać. W efekcie występuje krwawienie.
To, jak długo trwa okres, może różnić się między osobami oraz między kolejnymi miesiączkami. Znaczenie ma nie tylko liczba dni, ale także obfitość krwawienia, ból i zmiana względem wcześniejszego sposobu miesiączkowania.
Faza folikularna
Faza folikularna zaczyna się na początku cyklu i kończy owulacją. W tym czasie zachodzi rozwój pęcherzyków jajnikowych, spośród których zwykle jeden staje się dominujący.
Rosnący poziom estrogenów sprzyja odbudowie endometrium. Faza folikularna jest częścią cyklu, której długość może wykazywać stosunkowo duże różnice. Dlatego nie należy na podstawie samej długości całego cyklu zakładać konkretnego dnia owulacji.
Owulacja
Owulacja oznacza uwolnienie komórki jajowej z dojrzałego pęcherzyka jajnikowego. W cyklu owulacyjnym proces ten jest związany m.in. ze wzrostem stężenia hormonu luteinizującego.
Nie jest prawdą, że u każdej kobiety następuje owulacja dokładnie 14. dnia cyklu. Termin może różnić się pomiędzy kobietami i zmieniać w poszczególnych miesiącach. Na moment owulacji mogą wpływać m.in. długość wcześniejszej fazy cyklu, stres, choroba czy istotne zmiany trybu życia.
Niektóre osoby obserwują w tym okresie zmianę charakteru śluzu szyjkowego, niewielkie zmiany temperatury ciała albo dyskomfort w podbrzuszu. Objawy te nie pozwalają jednak samodzielnie i z pełną pewnością ustalić momentu owulacji. Testy owulacyjne również mają swoje ograniczenia – wskazują określone zmiany hormonalne, ale nie stanowią samodzielnego potwierdzenia, że owulacja rzeczywiście wystąpiła.
Faza lutealna
Po owulacji z pozostałości pęcherzyka powstaje ciałko żółte, produkujące przede wszystkim progesteron. W czasie fazy lutealnej endometrium przygotowywane jest do ewentualnej implantacji zarodka.
Jeśli nie dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej i rozwoju ciąży, aktywność ciałka żółtego stopniowo wygasa. Stężenia progesteronu i estrogenów zmniejszają się, co prowadzi do rozpoczęcia następnej menstruacji.
U części kobiet pod koniec cyklu mogą występować m.in. tkliwość piersi, uczucie wzdęcia, zmiany apetytu czy zmiany nastroju. Ich nasilenie jest indywidualne i na podstawie pojedynczego objawu nie można rozpoznawać zaburzeń hormonalnych.