Hashimoto a ciąża – wpływ na płodność, przebieg i leczenie

• Choroba Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, które może prowadzić do spadku wytwarzania hormonów tarczycy.
• Przed rozpoczęciem starań warto skontrolować TSH i fT4 oraz omówić wyniki z lekarzem. Prawidłowa czynność tarczycy sprzyja płodności i bezpiecznemu przebiegowi ciąży [1].
• Po potwierdzeniu ciąży nie należy samodzielnie zmieniać ani odstawiać lewotyroksyny. Zapotrzebowanie na lek może się zmienić, ale decyzję o dawce podejmuje lekarz.
• Hormony tarczycy są potrzebne do prawidłowego rozwoju mózgu i układu nerwowego dziecka, szczególnie na początku ciąży [4].
• Dodatnie przeciwciała anty-TPO przy prawidłowym TSH i fT4 nie oznaczają automatycznie konieczności rozpoczęcia leczenia. Uzasadniają jednak indywidualnie zaplanowane monitorowanie [5].
• Dieta i suplementacja nie zastępują leczenia niedoczynności tarczycy. Duże dawki jodu lub preparaty z alg nie powinny być przyjmowane bez konsultacji.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Tarczyca.

Choroba Hashimoto, nazywana także zapaleniem tarczycy typu Hashimoto, jest chorobą autoimmunologiczną. Układ odpornościowy wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko komórkom tarczycy. Przewlekły stan zapalny może stopniowo uszkadzać gruczoł, ograniczać produkcję hormonów i prowadzić do niedoczynności tarczycy i zaburzyć jej prawidłowe funkcjonowanie [5].

Nie każda osoba z dodatnimi przeciwciałami ma niedobór hormonów tarczycy. O czynności gruczołu mówią przede wszystkim wyniki TSH i fT4. Przeciwciała anty-TPO i anty-TG pomagają rozpoznać autoimmunologiczne podłoże choroby, ale ich stężenie nie służy do bieżącego ustalania dawki lewotyroksyny. USG tarczycy ocenia jej budowę i bywa wykonywane przy wolu, guzku albo niejednoznacznym obrazie klinicznym; nie zastępuje badań hormonalnych [5].

Objawy niedoczynności, takie jak zmęczenie, uczucie zimna, zaparcia, suchość skóry lub zaburzenia koncentracji, mogą przypominać dolegliwości spotykane w czasie ciąży. Dlatego samopoczucie nie wystarcza do oceny, czy hormony tarczycy znajdują się we właściwym zakresie.

Hashimoto a planowanie ciąży powinno oznaczać przede wszystkim ocenę aktualnej czynności tarczycy. Przed rozpoczęciem starań lekarz może zlecić oznaczenie stężenia TSH i fT4 oraz sprawdzić dotychczasowe leczenie. U kobiety leczonej z powodu jawnej niedoczynności tarczycy celem jest uzyskanie TSH w zakresie referencyjnym odpowiednim dla sytuacji klinicznej. Wytyczne ATA wskazują, że przed poczęciem można dążyć do TSH poniżej 2,5 mU/l, jednak wyniku nie należy interpretować bez uwzględnienia metody badania, historii leczenia i zaleceń lekarza [1].

Niewyrównana niedoczynność tarczycy wpływa na funkcjonowanie układu rozrodczego. Może powodować zaburzenia miesiączkowania i owulacji, a przez to wiązać się z trudniejszym zajściem w ciążę. Samo Hashimoto nie jest jednak równoznaczne z niepłodnością. Na płodność wpływa wiele innych czynników, dlatego przedłużających się trudności z zajściem w ciążę nie należy automatycznie przypisywać wyłącznie tarczycy.

Choroba Hashimoto może współistnieć z innymi chorobami autoimmunologicznymi, między innymi celiakią i cukrzycą typu 1. Zakres dodatkowej diagnostyki wynika z wywiadu oraz objawów. Przy podejrzeniu chorób innych gruczołów pomocny może być materiał wyjaśniający, jakie objawy daje choroba Addisona.

Kluczowe jest wyrównanie niedoboru hormonów tarczycy. W pierwszym trymestrze płód korzysta głównie z tyroksyny dostarczanej przez organizm matki. Około 12. tygodnia jego tarczyca zaczyna pracować, ale przez kolejne tygodnie nie produkuje jeszcze wystarczającej ilości hormonów. Tyroksyna jest szczególnie ważna dla prawidłowego rozwoju mózgu i układu nerwowego dziecka [4].

Nieleczona lub niedostatecznie kontrolowana jawna niedoczynność tarczycy w ciąży wiąże się z większym ryzykiem poronienia, stanu przedrzucawkowego, niedokrwistości, przedwczesnego porodu, niskiej masy urodzeniowej i innych niekorzystnych wyników. Największe ryzyko dotyczy ciężkiej niedoczynności tarczycy [4]. Nie oznacza to, że każde Hashimoto w ciąży prowadzi do powikłań. Przy prawidłowym leczeniu i monitorowaniu wyniki mogą być podobne do obserwowanych u zdrowych kobiet [1].

Samo stężenie przeciwciał nie pozwala przewidzieć przebiegu ciąży. Znacznie ważniejsze są TSH, fT4, czas rozpoznania niedoczynności i odpowiedź na leczenie. Ani prawidłowy wynik, ani leczenie nie stanowią gwarancji, że kobieta urodzi zdrowe dziecko, ale ograniczają ryzyko związane z niedoborem hormonów tarczycy.

Leczenie Hashimoto w ciąży dotyczy przede wszystkim niedoczynności tarczycy. Lekiem pierwszego wyboru jest lewotyroksyna, czyli syntetyczna postać naturalnej tyroksyny T4. Jest uznawana za bezpieczną dla dziecka i zastępuje hormon, którego tarczyca matki nie wytwarza w wystarczającej ilości [3,4].

Zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża dawka może być niekorzystna, dlatego leczenie niedoczynności tarczycy opiera się na wynikach badań, a nie wyłącznie na objawach. Po zmianie dawki lekarz wyznacza termin kolejnej kontroli. Nie należy samodzielnie odstawiać leku po poprawie samopoczucia ani modyfikować dawkowania na podstawie informacji znalezionych w internecie.

Żelazo, wapń i niektóre preparaty prenatalne mogą ograniczać wchłanianie lewotyroksyny przyjmowanej jednocześnie. Sposób rozdzielenia leków i suplementów trzeba ustalić zgodnie z zaleceniami lekarza oraz informacją o stosowanym preparacie [5].

Nie istnieje jedna dieta lecząca autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Jadłospis powinien pokrywać potrzeby kobiet ciężarnych, ale nie może zastępować lewotyroksyny. Rutynowe odstawienie glutenu nie jest zalecane tylko z powodu Hashimoto; dieta bezglutenowa jest potrzebna przy rozpoznanej celiakii lub innym potwierdzonym wskazaniu.

Jod jest potrzebny do produkcji hormonów tarczycy, jednak zarówno jego niedobór, jak i nadmiar może być niekorzystny. Hashimoto w ciąży nie uzasadnia samodzielnego przyjmowania dużych dawek jodu, preparatów z alg, selenu ani kilku suplementów o podobnym składzie. Suplementację należy ustalić z lekarzem z uwzględnieniem diety, badań, chorób współistniejących i pozostałych preparatów [1,5].

Po porodzie zapotrzebowanie na lewotyroksynę zwykle się zmniejsza. U kobiety leczonej jeszcze przed ciążą lekarz może rozważyć powrót do wcześniejszej dawki i kontrolę TSH po około sześciu tygodniach. Jeżeli leczenie rozpoczęto dopiero w ciąży, dalsze postępowanie zależy od rozpoznania, wyników i planów dotyczących kolejnej ciąży [1,3].

Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy zwiększa podatność na poporodowe zapalenie tarczycy. Może ono przebiegać z przejściową nadczynnością, niedoczynnością albo tylko jedną z tych faz. Zmęczenie, obniżenie nastroju, kołatanie serca i problemy z koncentracją łatwo pomylić ze skutkami połogu, dlatego nowe lub nasilone dolegliwości wymagają konsultacji i badań. Lewotyroksyna może być stosowana podczas karmienia piersią zgodnie z zaleceniem lekarza [3,4].