Jak zachować się w trakcie upałów, by uniknąć udaru?

• Udar cieplny to najcięższa postać choroby związanej z przegrzaniem organizmu; typowo łączy wzrost temperatury ciała z zaburzeniami działania układu nerwowego.
• Objawy udaru słonecznego i cieplnego mogą obejmować gorącą skórę, ból i zawroty głowy, nudności i wymioty, przyspieszone tętno, dezorientację, zaburzenia koordynacji, drgawki oraz utratę przytomności.
• W przypadku udaru słonecznego lub cieplnego należy zadzwonić pod 112 albo 999, przenieść poszkodowanego w chłodne miejsce, zdjąć zbędną odzież i rozpocząć szybkie schłodzenie.
• Płyny można podawać małymi łykami osobie przytomnej z objawami wyczerpania cieplnego. Nie podawaj płynów osobie nieprzytomnej, splątanej, mającej drgawki lub wymiotującej.
• Jak uniknąć udaru cieplnego? Ogranicz wysiłek i ekspozycję na słońce w godzinach okołopołudniowych, pij regularnie, noś przewiewną odzież i nakrycie głowy oraz korzystaj z chłodnych pomieszczeń.

Nagłe zaburzenia neurologiczne nie zawsze wynikają z przegrzania. Pomocne może być także wyjaśnienie, czym jest przemijający atak niedokrwienny (TIA).

Pierwsze objawy przegrzania organizmu bywają nieswoiste. Wczesne objawy udaru słonecznego mogą poprzedzać gwałtowne pogorszenie: złe samopoczucie, osłabienie, ból głowy, zawroty, wzmożone pragnienie, nadmierne pocenie i mimowolne skurcze mięśni. Objawy udaru słonecznego mogą dodatkowo obejmować zaczerwienienie skóry, silny ból głowy, ogólny niepokój oraz poparzenia skóry po długim przebywaniu na słońcu [2].

Najbardziej niepokojące objawy udaru słonecznego i cieplnego to:

• wysoka temperatura ciała, często przekraczająca 40°C;
• gorąca skóra, która może być sucha, ale niekiedy pozostaje wilgotna;
• brak potu mimo przegrzania, choć w udarze wysiłkowym pocenie może się utrzymywać;
• przyspieszone tętno i przyspieszony oddech;
• dezorientacja, nietypowe zachowanie, zaburzenia widzenia lub koordynacji;
• drgawki, utrata przytomności albo śpiączka.

Objawy neurologiczne są kluczowym sygnałem odróżniającym udar cieplny od zwykłego zmęczenia upałem. To właśnie ten element ma większe znaczenie niż pojedynczy pomiar temperatury ciała, a dynamika temperatury ciała nie powinna opóźniać rozpoczęcia chłodzenia. Jeżeli wystąpią wymienione objawy udaru, wezwij pomoc medyczną, nawet gdy pomiar temperatury nie przekracza 40°C [1]. Więcej o znaczeniu drgawek i głębokich zaburzeń świadomości wyjaśnia materiał Śpiączka hipometaboliczna: przyczyny, objawy, leczenie.

Leczenie udaru słonecznego i cieplnego wymaga szybkiego obniżenia temperatury głębokiej oraz oceny funkcji narządów. W warunkach medycznych monitoruje się między innymi stan neurologiczny, krążenie, oddychanie, temperaturę, diurezę i wyniki badań laboratoryjnych. Płyny dożylne oraz wyrównywanie zaburzeń elektrolitowych są dobierane indywidualnie; samo nawadnianie nie może opóźniać chłodzenia [1].

W ciężkich przypadkach udar cieplny może prowadzić do wstrząsu, niewydolności oddechowej, ostrego uszkodzenia nerek i wątroby, rozpadu mięśni, zaburzeń krzepnięcia oraz uszkodzenia mózgu. Nieleczony heat stroke może zakończyć się trwałym uszkodzeniem narządów albo śmiercią [1]. W skrajnych przypadkach niewydolność wielu narządów rozwija się mimo pozornie krótkiej ekspozycji na wysokie temperatury. Leczenie udaru słonecznego nie powinno więc odbywać się wyłącznie domowymi metodami, gdy występują zaburzenia świadomości lub inne objawy alarmowe.

Nie da się podać jednej odpowiedzi na pytanie, ile trwa udar słoneczny ani jak długo utrzymują się objawy udaru słonecznego. Wyczerpanie cieplne powinno wyraźnie ustępować po około 30 minutach odpoczynku, chłodzenia i picia płynów. Porażenie cieplne może wymagać hospitalizacji i obserwacji, a powrót do pełnej sprawności zależy od nasilenia przegrzania i powikłań [3]. Próba samodzielnego przeczekania objawów nie pozwala bezpiecznie przywrócić równowagę organizmu.