Cukrzyca alkoholowa – co to jest, objawy, przyczyny i leczenie

• Cukrzyca alkoholowa najczęściej oznacza cukrzycę wtórną związaną z przewlekłym zapaleniem lub innym poważnym uszkodzeniem trzustki.
• Nadmierne spożycie alkoholu może jednocześnie zwiększać ryzyko hiperglikemii i nadmiernego spadku poziomu cukru, szczególnie u osób stosujących insulinę lub leki pobudzające wydzielanie insuliny [3].
• Objawy cukrzycy alkoholowej przypominają objawy innych typów cukrzycy: wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, ogólne osłabienie, problemy z koncentracją i niezamierzona utrata masy ciała.
• Drżenie, potliwość, senność, splątanie i zaburzenia mowy po spożyciu alkoholu mogą wskazywać na hipoglikemię, a jej objawy bywają mylone z upojeniem [4].
• Leczenie cukrzycy alkoholowej wymaga oceny przyczyny, regularnego monitorowania glikemii, zmiany nawyków żywieniowych oraz leczenia uzależnienia; przy zapaleniu trzustki zalecane jest całkowite odstawienie alkoholu [2].

Więcej informacji o mechanizmach i powikłaniach znajdziesz w artykule hipoglikemia – objawy i przyczyny oraz w kategorii zawierającej informacje o cukrzycy.

Co to jest cukrzyca alkoholowa? Termin ten opisuje sytuację, w której zaburzenia regulacji poziomu glukozy pojawiają się u osoby przewlekle spożywającej alkohol, często w następstwie uszkodzenia trzustki. Cukrzyca alkoholowa nie oznacza, że każdy przypadek podwyższonego poziomu cukru u osoby pijącej alkohol ma tę samą przyczynę. Konieczne jest różnicowanie z cukrzycą typu 1, cukrzycą typu 2 oraz rzadszymi postaciami, takimi jak cukrzyca MODY – objawy, przyczyny, leczenie.

Trzustka produkuje insulinę, czyli hormon regulujący poziom cukru. Przewlekłe zapalenie trzustki może uszkadzać komórki odpowiedzialne za produkcję insuliny i innych hormonów kontrolujących glikemię. Jednocześnie może rozwinąć się niewydolność zewnątrzwydzielnicza, zaburzająca trawienie i wchłanianie składników odżywczych. Taki obraz, określany niekiedy jako cukrzyca alkoholowa, jest charakterystyczny dla cukrzycy trzustkowej, w tym cukrzycy typu 3c, opisanej szerzej jako cukrzyca typu 3 – co to jest, objawy, leczenie [1].

Nadmierne spożycie alkoholu jest jedną z ważnych przyczyn ostrego i przewlekłego zapalenia trzustki. Długotrwałe spożywanie alkoholu może prowadzić do nawracających epizodów zapalnych. Nawracający stan zapalny może prowadzić do zwłóknienia, utraty czynnej tkanki gruczołowej i zmniejszonej produkcji insuliny [2]. W tym sensie alkoholizm prowadzi niekiedy do uszkodzeń, na podłożu których rozwija się cukrzyca alkoholowa. Cukrzyca alkoholowa nie jest jednak prostą ani nieuchronną konsekwencją picia.

Po spożyciu etanolu dochodzi także do zmian metabolizmu wątroby, a skutki spożywania alkoholu zależą od dawki i stanu odżywienia. Narząd ten ma istotne znaczenie dla utrzymania prawidłowego poziomu cukru we krwi między posiłkami i w nocy. Regularne spożywanie alkoholu, niedożywienie, uszkodzenia wątroby oraz pusty żołądek mogą ograniczać jej zdolność do uwalniania glukozy. Dlatego historia spożywania alkoholu jest istotnym elementem wywiadu. Jednocześnie słodkie drinki, likiery, piwo czy napoje mieszane dostarczają węglowodanów, dlatego poziom cukru może najpierw wzrosnąć, a po kilku godzinach nagle się obniżyć.

Nadużywanie alkoholu bywa również związane z nadmierną masą ciała, stłuszczeniem wątroby i insulinoopornością. Wpływ spożywania alkoholu może więc obejmować zarówno trzustkę, jak i tkanki obwodowe. U części pacjentów współistnieje więc mechanizm typowy dla cukrzycy typu 2. W takich sytuacjach znaczenie może mieć także otyłość trzewna – przyczyny, objawy, leczenie.

Gdy rozwija się cukrzyca alkoholowa, objawy mogą przypominać symptomy innych typów choroby: zwiększone pragnienie, suchość w ustach, częste oddawanie moczu, pogorszenie widzenia, spadek masy ciała, utrata wagi mimo prawidłowego apetytu oraz ogólne osłabienie. Pełny wykaz objawów cukrzycy warto porównać z opisem, jakie są objawy cukrzycy. Cukrzyca alkoholowa i jej objawy mogą być jednak maskowane przez niedożywienie, choroby wątroby, zapalenie trzustki lub inne schorzenia. Ocena objawów cukrzycy wymaga wówczas badania lekarskiego.

Cukrzyca alkoholowa może przebiegać z dużymi wahaniami glikemii. Objawy hipoglikemii obejmują drżenie, potliwość, kołatanie serca, drażliwość, problemy z koncentracją, senność, splątanie i zaburzenia koordynacji. Niski poziom glukozy we krwi może zaburzać pracę układu nerwowego. W skrajnych przypadkach może dojść do utraty przytomności lub drgawek, a zbyt niskie stężenie glukozy we krwi wymaga szybkiego działania. Objawy te mogą przypominać upojenie alkoholowe, dlatego zachowania jak po alkoholu nie należy automatycznie tłumaczyć wypiciem trunku [4].

Objawy przewlekłego uszkodzenia trzustki obejmują też bóle brzucha promieniujące do pleców, tłuszczowe stolce i niezamierzoną utratę masy ciała [2]. Takie objawy cukrzycy i trzustki wymagają różnicowania. Wpisy wyszukiwane jako cukrzyca alkoholowa forum mogą pomagać zrozumieć doświadczenia innych osób, ale nie pozwalają odróżnić hiperglikemii, hipoglikemii, choroby trzustki ani zatrucia alkoholem.

Leczenie cukrzycy alkoholowej obejmuje dwa równoległe obszary: kontrolę glikemii oraz terapię choroby alkoholowej. W cukrzycy alkoholowej poziom cukru we krwi powinien być oceniany w odniesieniu do posiłków, leków i ryzyka niedocukrzenia. Jeżeli występuje zapalenie trzustki, zaprzestanie picia jest podstawowym elementem postępowania [2]. U osoby uzależnionej nagłe zaprzestanie picia może jednak wywołać zespół abstynencyjny, dlatego detoksykacja i plan utrzymania abstynencji powinny odbywać się pod ścisłą kontrolą specjalistów.

Farmakoterapia jest dobierana indywidualnie. Lekarz uwzględnia zachowaną produkcję insuliny, funkcję wątroby i nerek, stan odżywienia, ryzyko niedocukrzenia oraz choroby współistniejące. W zaawansowanych przypadkach niedoboru insuliny może być konieczna insulinoterapia, natomiast wybór leków nieinsulinowych wymaga oceny bezpieczeństwa i mechanizmu choroby [6]. Cukrzyca alkoholowa może mieć niestabilny przebieg, dlatego samodzielna korekta dawek zwiększa ryzyko hipoglikemii. Nie należy samodzielnie odstawiać ani zmieniać dawek leków.

Główne elementy leczenia to także regularne monitorowanie, edukacja dotycząca hipoglikemii, zmiana nawyków żywieniowych i uzupełnianie niedoborów. Dieta powinna opierać się na regularnych posiłkach, warzywach, produktach pełnoziarnistych, źródłach błonnika, rybach i produktach takich jak chude mięso, ale jej skład musi uwzględniać stan trzustki oraz tolerancję tłuszczu [3]. Zmiana stylu życia, obejmująca regularne posiłki i ograniczenie używek, oraz utrzymanie zdrowego stylu żywienia wspierają kontrolę masy ciała i chorób serca. Zdrowy tryb życia i inne elementy stylu życia nie zastępują jednak leczenia przyczynowego.

Nieleczona cukrzyca alkoholowa może prowadzić do poważnych powikłań ostrych i przewlekłych. Zwiększa ryzyko uszkodzenia naczyń krwionośnych, zmian w siatkówce oka, nerkach i nerwach. Nagły spadek poziomu cukru grozi utratą świadomości, natomiast bardzo wysoki cukier może sprzyjać odwodnieniu i ostrym kryzysom hiperglikemicznym [4]. Długotrwale podwyższony poziom cukru we krwi uszkadza naczynia krwionośne oraz układ nerwowy.

Do przewlekłych następstw, do których prowadzi nieleczona cukrzyca, należą neuropatia cukrzycowa – objawy, zaburzenia prowadzące do utraty czucia w stopach, retinopatia cukrzycowa, choroba nerek i choroby serca. Zaburzenia czucia oraz gojenia ran zwiększają ryzyko zmian określanych jako stopa cukrzycowa. Nieleczona cukrzyca oraz dalsze spożywanie alkoholu w dużych ilościach mogą jednocześnie nasilać uszkodzenia trzustki, wątroby i innych narządów wewnętrznych. Cukrzyca alkoholowa może więc łączyć powikłania metaboliczne z poważnym uszkodzeniem narządów. Poważne uszkodzenie trzustki może trwale ograniczyć produkcję insuliny.