Nietypowe objawy cukrzycy – jak je rozpoznać i kiedy wykonać badania?

Objawy cukrzycy typu 1 mogą rozwinąć się w krótkim czasie, a objawy cukrzycy typu 2 często narastają powoli. Z tego artykułu dowiesz się, jakie sygnały wymagają badań krwi i kiedy potrzebna jest pilna pomoc.

• Do najczęstszych objawów cukrzycy należą pragnienie, wielomocz, zmęczenie, zaburzenia widzenia i niewyjaśniona utrata masy ciała [2].
• Nietypowe objawy cukrzycy to m.in. zmiany skórne, zakażenia, mrowienie dłoni i stóp oraz trudno gojące się rany [3].
• Objawy cukrzycy typu 2 mogą być subtelne, dlatego osoby z grupy ryzyka powinny wykonywać regularne badania [1].
• Objawy cukrzycy typu 1 u dzieci obejmują m.in. pragnienie, częstsze wizyty w toalecie, moczenie nocne, osłabienie i spadek masy ciała [2].
• Zapach acetonu w wydychanym powietrzu, wymioty, ból brzucha lub zaburzenia świadomości wymagają pilnej oceny [7].

Więcej informacji o diagnostyce i kontroli glikemii zawiera przewodnik cukrzyca. Zależności metaboliczne wyjaśnia również artykuł jakie są przyczyny i skutki nadmiaru insuliny?.

Cukrzyca jest chorobą przewlekłą, a pierwsze objawy cukrzycy wynikają przede wszystkim z tego, że organizm nie może prawidłowo wykorzystać glukozy jako źródła energii. Gdy poziom cukru we krwi rośnie, organizm próbuje usunąć nadmiar glukozy z moczem, co obniża ilość dostępnej wody. Prowadzi to do utraty płynów, odwodnienia i wzmożonego pragnienia. Do najczęstszych należą również senność, drażliwość, osłabienie, problemy z koncentracją i niewyjaśniony spadek masy ciała [2].

W początkowej fazie objawy cukrzycy mogą być mylone z przemęczeniem, infekcją, stresem, niedoborem snu albo działaniem leków. Szczególną uwagę powinno zwrócić współwystępowanie kilku sygnałów, np. gdy częste oddawanie moczu pojawia się razem z dużym pragnieniem, większym apetytem i utratą masy ciała. Nieleczona cukrzyca może z czasem uszkadzać naczynia krwionośne, nerwy, nerki i narząd wzroku [1].

Częste oddawanie moczu, czyli wielomocz, jest jednym z najbardziej charakterystycznych sygnałów hiperglikemii. Gdy stężenie glukozy we krwi przekracza zdolność nerek do jej zwrotnego wchłaniania, glukoza przechodzi do moczu i zwiększa wydalanie wody. Osoba chora może częściej chodzić do toalety także w nocy i potrzebować dużych ilości płynów. Wzmożone pragnienie – polidypsja – jest więc zwykle odpowiedzią na utratę wody [2].

Samo częste oddawanie moczu nie oznacza jednak cukrzycy. Podobny objaw może towarzyszyć zakażeniu układu moczowego, przyjmowaniu leków moczopędnych, chorobom nerek lub nadmiernemu spożyciu płynów. O potrzebie diagnostyki decyduje cały obraz kliniczny oraz wynik pomiaru poziomu glukozy we krwi. Wysoki poziom cukru we krwi wymaga potwierdzenia badaniem laboratoryjnym.

Objawy cukrzycy typu 2 rozwijają się stopniowo i we wczesnym etapie mogą być mało widoczne. Cukrzycy typu 2 nie wyklucza brak klasycznych dolegliwości; w przebiegu cukrzycy typu 2 objawy mogą długo pozostawać niezauważone. Pierwsze objawy cukrzycy typu 2 to pragnienie, częstsze oddawanie moczu, zmęczenie, pogorszenie widzenia, wolniejsze gojenie i powtarzające się zakażenia [2].

Nietypowe objawy cukrzycy typu 2 obejmują rogowacenie ciemne, mrowienie kończyn i problemy z nawracającymi stanami zapalnymi skóry. W przypadku cukrzycy typu 2 jej rozwój wiąże się m.in. z otyłością, rodzinnym obciążeniem, nadciśnieniem tętniczym, brakiem aktywności fizycznej, cukrzycą ciążową i nieprawidłową dietą [2].

Objawy cukrzycy u dzieci mogą obejmować silne pragnienie, wielomocz, ponowne moczenie nocne, osłabienie, drażliwość, większy apetyt i utratę masy ciała [2]. Objawy cukrzycy typu 1 u dzieci mogą nasilać się w krótkim czasie. Cukrzyca typu 2 występuje coraz częściej także u młodzieży, zwłaszcza przy otyłości i niskiej aktywności fizycznej [2]. Cukrzyca ciążowa zwykle nie powoduje wyraźnych objawów, dlatego wymaga badań przesiewowych [3].

Zbyt wysoki poziom cukru we krwi może sprzyjać zakażeniom bakteryjnym i grzybiczym. Nawracające infekcje skóry, zakażenia drożdżakowe i infekcje w okolicach intymnych nie przesądzają o cukrzycy, ale ich powtarzalność może uzasadniać pomiar poziomu glukozy we krwi [3].

Objawy skórne cukrzycy obejmują również suchość, swędzenie skóry i wolniejsze gojenie się ran. Ciemne plamy na szyi, pod pachami albo w pachwinach mogą wskazywać na insulinooporność [4]. Jeżeli na stopie powstaje rana, pęcherz lub modzel, który nie goi się prawidłowo, potrzebna jest szybka ocena. Jednym z zaawansowanych powikłań neuropatycznych jest neuropatia Charcota – specyficzny przypadek stopy cukrzycowej.

Do grupy ryzyka cukrzycy typu 2 należą osoby z nadwagą lub otyłością, brakiem aktywności fizycznej, rodzinnym obciążeniem cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, stanem przedcukrzycowym lub przebytą cukrzycą ciążową [2]. Brak aktywności fizycznej i rodzinne obciążenie zwiększają ryzyko jej rozwoju. Ryzyko zwiększa się po 35. roku życia, ale cukrzyca typu 2 może wystąpić również wcześniej i w każdym wieku.

Regularne badania i badania kontrolne są szczególnie ważne, gdy czynniki ryzyka współistnieją z objawami. Umów konsultację, jeśli wielomocz, pragnienie, zaburzenia widzenia, nawracające infekcje lub utrata masy ciała utrzymują się albo narastają. Osoby po cukrzycy ciążowej powinny pozostawać pod dalszą kontrolą metaboliczną [2].

W diagnostyce cukrzycy ocenia się poziom glukozy we krwi i poziom cukru we krwi za pomocą standaryzowanych badań. Należą do nich glukoza na czczo i test tolerancji glukozy [1]:

• glukoza na czczo w osoczu krwi – badanie glukozy na czczo: prawidłowy poziom glukozy na czczo i glukozy we krwi na czczo wynosi poniżej 100 mg/dl, czyli do 99 mg/dl; wynik 126 mg/dl lub wyższy spełnia kryterium cukrzycy, ale bez jednoznacznych objawów zwykle wymaga potwierdzenia;
• hemoglobina glikowana (HbA1c) – pokazuje średnie stężenie glukozy we krwi z około 2–3 miesięcy; wartość co najmniej 6,5% może stanowić kryterium rozpoznania;
• doustny test tolerancji glukozy (OGTT), czyli krzywa cukrowa – wynik po 2 godzinach co najmniej 200 mg/dl spełnia kryterium cukrzycy;
• przygodna glikemia – co najmniej 200 mg/dl wraz z klasycznymi objawami hiperglikemii może być podstawą rozpoznania [1].

Wyniki badań krwi interpretuje lekarz, uwzględniając warunki pobrania i zmiany poziomu glukozy. Pojedynczy pomiar glukometrem nie wystarcza do rozpoznania ani oceny średniego poziomu cukru. Wczesne rozpoznanie cukrzycy pomaga ograniczać ryzyko poważnych powikłań, także gdy wysoki cukier nie powoduje wyraźnych dolegliwości.

To, na czym polega leczenie, zależy od tego, jaki typ cukrzycy rozpoznano, a także od wyników, wieku i chorób współistniejących. W cukrzycy typu 1 konieczna jest insulina. W przypadku cukrzycy typu 2 stosuje się zmianę stylu życia oraz dobrane indywidualnie leki doustne, iniekcyjne lub insulinę [5].

Grupy preparatów omawia materiał Leki na cukrzycę. Ozempic i Mounjaro mają określone wskazania i przeciwwskazania; nie dobiera się ich wyłącznie na podstawie objawów [5].

Ważnym elementem leczenia chorych na cukrzycę i osób chorych z innymi zaburzeniami metabolicznymi jest monitorowanie poziomu cukru, aktywność fizyczna i sposób żywienia [6]. W diecie cukrzyka mogą występować warzywa, białko, produkty z błonnikiem i makarony pełnoziarniste. Osobnym zagadnieniem jest cukrzyca alkoholowa – co to jest, objawy, przyczyny, leczenie.