Neuropatia stopy – stopa Charcota: objawy i leczenie

• Stopa Charcota najczęściej rozwija się u osób z cukrzycą i neuropatią obwodową.
• Jej objawy to zwykle jednostronny obrzęk, zaczerwienienie i wyraźne ocieplenie w obrębie stopy.
• Zdjęcia rentgenowskie mogą ujawnić złamania i deformacje, ale we wczesnej fazie choroby bywają prawidłowe.
• Głównym celem postępowania jest szybkie unieruchomienie i odciążenie kończyny.
• Stopa Charcota wymaga leczenia prowadzonego przez zespół specjalistów oraz kontroli cukrzycy i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

W ocenie kontroli glikemii warto wiedzieć, czym różni się pomiar HbA1c od codziennej kontroli poziomu cukru we krwi. Wyniki i ryzyko powikłań można omówić podczas konsultacji z diabetologiem online; podejrzenie aktywnej stopy Charcota wymaga jednak także pilnej oceny stacjonarnej.

Stopa Charcota to neurogenna osteoartropatia, w której utrata czucia sprzyja nierozpoznanym przeciążeniom i mikrourazom. Stopa Charcota może obejmować stawy stopy, śródstopie oraz stawy skokowe. W ich obrębie dochodzi do uszkodzenia chrząstek stawowych, złamań, zwichnięć i destrukcji kości stopy [1].

Określenia stopa Charcot, stopa Szarko, neuropatia Charcota i osteoartropatia Charcota bywają stosowane zamiennie. Nie należy jednak mylić ich z opadaniem stopy ani chorobą Charcota–Mariego–Tootha.

Główną przyczyną jest neuropatia obwodowa, a sama choroba Charcota stanowi rzadkie, lecz poważne powikłanie cukrzycy. Obecnie choroba Charcota najczęściej występuje w przebiegu cukrzycy, choć może wystąpić również w przebiegu innych chorób uszkadzających nerwy. Powtarzalne obciążenia uruchamiają stan zapalny, resorpcję kości i niestabilność.

W stopie Charcota często zapada się łuk śródstopia, a przebudowa kości stopy zmienia rozkład nacisku. Zwiększony nacisk po stronie podeszwowej stopy sprzyja modzelom i owrzodzeniom. W zaawansowanym stadium deformacja może utrudniać chodzenie i prowadzić do poważnych zakażeń, w tym zapalenia kości. Objawy neuropatii mogą obejmować drętwienie, mrowienie i ból.

Stopa Charcota wymaga miejscowego odciążenia; kontrola glikemii nie odwraca zmian w stopie Charcota, ale pozostaje istotna w leczeniu neuropatii cukrzycowej i ograniczaniu kolejnych powikłań [2]. Więcej informacji o cukrzycy znajduje się w osobnym przewodniku.

W podejrzeniu aktywnej choroby zaleca się możliwie szybkie unieruchomienie i odciążenie kończyny jeszcze w trakcie diagnostyki. Leczenie zachowawcze opiera się głównie na nieusuwalnym aparacie sięgającym do kolana. Opatrunek gipsowy typu total contact cast (TCC) jest jedną z podstawowych metod. Regularne kontrole i zmiany opatrunku gipsowego umożliwiają dopasowanie go do obrzęku i ocenę skóry [1].

Leczenie stopy Charcota nie ma jednakowego czasu trwania; zależy od fazy choroby i odpowiedzi pacjenta. Remisję ocenia się na podstawie ustąpienia stanu zapalnego, porównania temperatury, badania klinicznego i badań obrazowych, a nie wyłącznie upływu określonej liczby miesięcy [1].

Po remisji w stopie Charcota stosuje się stopniowe wprowadzanie obciążania, wkładki ortopedyczne i specjalistyczne obuwie. Ćwiczeń nie rozpoczyna się samodzielnie w aktywnej fazie. Później fizjoterapia może wspierać równowagę, siłę mięśniową i sprawność ruchową, jeśli stanpacjenta jest ustabilizowany [5].

Ból neuropatyczny leczy się odrębnie. Lekarz może rozważyć duloksetynę, pregabalinę, gabapentynę lub amitryptylinę; leki przeciwpadaczkowe stosowane w bólu neuropatycznym wymagają indywidualnej oceny [4]. Elektrostymulacja TENS bywa metodą pomocniczą w łagodzeniu bólu, lecz nie zastępuje odciążenia w stopie Charcota [6].

Interwencja chirurgiczna może być rozważana przy niestabilności, wysokim ryzyku owrzodzenia, bólu niemożliwym do ustabilizowania lub zaawansowanej deformacji. Głównym celem zabiegu jest stabilizacja i zmniejszenie patologicznego nacisku [1]. W niektórych przypadkach wykonuje się rekonstrukcję albo korekcję wyniosłości kostnych. Przeszczepy skóry dotyczą leczenia ubytków tkanek, a amputacja pozostaje rozwiązaniem ostatecznym przy kończynie, której nie można bezpiecznie uratować.

Profilaktyka obejmuje codzienne oglądanie skóry, szybkie zgłaszanie obrzęku lub ocieplenia, unikanie chodzenia boso i stosowanie odpowiedniego obuwia. Po remisji obuwie i ortezy powinny uwzględniać kształt stopy, niestabilność oraz rozkład nacisku [1].

Należy pamiętać, że elementy stylu życia i indywidualnie dobrane cele glikemii wspierają ogólny stan zdrowia, ale nie zastępują odciążenia aktywnego stawu Charcota. Wskazówki żywieniowe omawia tekst o produktach o niskim indeksie glikemicznym.