Doustny test tolerancji glukozy – na czym polega i jak interpretować wynik?

• Doustny test tolerancji glukozy wykonuje się w godzinach porannych, na czczo i po przespanej nocy.
• Przed badaniem nie należy ograniczać węglowodanów ani nagle zmieniać zwyczajowej aktywności fizycznej.
• Po pobraniu pierwszej próbki krwi należy wypić 75 g glukozy rozpuszczonej zwykle w około 250–300 ml wody.
• Podczas oczekiwania, które obejmuje dwugodzinny okres, nie wolno jeść, palić papierosów ani podejmować aktywności fizycznej.
• U osób niebędących w ciąży wynik po 120 minutach poniżej 140 mg/dl oznacza prawidłową tolerancję glukozy, 140–199 mg/dl wskazuje na nieprawidłową tolerancję, a wartość co najmniej 200 mg/dl spełnia kryterium cukrzycy [2].

Więcej o różnicach między poszczególnymi pomiarami wyjaśnia artykuł krzywa cukrowa – na czym polega badanie. Interpretację nieprawidłowych wyników można omówić podczas konsultacji diabetologicznej online, zwłaszcza gdy wynik OGTT wymaga zestawienia z objawami, HbA1c i innymi badaniami oceniającymi gospodarkę węglowodanową.

Doustny test obciążenia glukozą, nazywany także testem obciążenia glukozą OGTT, sprawdza reakcję organizmu na określoną dawkę cukru prostego. Po wypiciu glukozy jej stężenie we krwi wzrasta, a trzustka wydziela insulinę. Jej działanie ułatwia wychwyt glukozy przez komórki organizmu. Jeśli wydzielanie insuliny jest niewystarczające albo tkanki słabiej na nią odpowiadają, poziom glukozy może pozostawać podwyższony.

Krzywa cukrowa może obejmować sam pomiar glukozy lub równoczesne oznaczenia insuliny. W diagnostyce cukrzycy standardem jest laboratoryjne stężenie glukozy oznaczone w osoczu krwi żylnej. Wynik badania paskowego uzyskany za pomocą glukometru nie zastępuje diagnostycznego OGTT [2].

Badanie OGTT polega na oznaczeniu glikemii i może wykryć zaburzenia, których nie ujawnia pojedynczy pomiar glukozy na czczo. Według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego glikemia po dwóch godzinach OGTT wykrywa więcej przypadków cukrzycy i stanów przedcukrzycowych niż samo oznaczenie na czczo lub HbA1c, choć metody te identyfikują częściowo różne grupy osób [2].

Test obciążenia glukozą lekarz może zlecić m.in. wtedy, gdy glikemia na czczo mieści się w przedziale 100–125 mg/dl, czyli wskazuje na nieprawidłową glikemię na czczo. Wskazaniem może być także podejrzenie nieprawidłowej tolerancji glukozy, dodatni wywiad rodzinny, otyłość, nadciśnienie tętnicze, zespół policystycznych jajników, przebyta cukrzyca ciążowa lub inne czynniki ryzyka cukrzycy typu 2 [2].

Doustny test nie powinien opóźniać pilnej konsultacji lekarskiej i diagnostyki, gdy występują objawy sugerujące znaczną hiperglikemię: wzmożone pragnienie, wielomocz, osłabienie, zaburzenia koncentracji lub niezamierzona utrata wagi. Dotyczy to szczególnie podejrzenia cukrzycy typu 1. W cukrzycy typu 1 objawy mogą rozwijać się szybko. Przy klasycznych objawach i przygodnej glikemii co najmniej 200 mg/dl lekarz może rozpoznać cukrzycę bez wykonywania testu tolerancji [2].

Doustny test obciążenia glukozą wykonuje się w punkcie pobrań. Jego przebieg jest prosty, ale wymaga pozostania w placówce przez około dwie godziny. Badanie wykonuje się w podobny sposób w laboratoriach w całej Polsce, choć szczegóły organizacyjne zależą od lokalizacji placówki. Najpierw krew pobierana jest z żyły łokciowej w celu oznaczenia glukozy na czczo. Następnie należy wypić roztwór glukozy przygotowany w roztworze wodnym: 75 g glukozy rozpuszczonej w około 300 ml wody, zwykle w ciągu 5 minut. Niektóre placówki przygotowują roztwór glukozy na miejscu, a inne proszą o przyniesienie preparatu zawierającego 75 g glukozy z apteki.

Od momentu wypicia glukozy rozpoczyna się pomiar czasu, a kolejne pobranie następuje w określonym czasie. W standardowym teście druga próbka krwi jest pobierana po upływie 120 minut. Przez te dwie godziny pacjent powinien pozostawać w pozycji siedzącej i w spoczynku. Nie wolno jeść, spacerować ani ćwiczyć, ponieważ aktywność fizyczna zwiększa wychwyt glukozy i może zafałszować wynik.

Badanie wykonuje się w laboratorium, a nie w domu. Domowy test glikemiczny wykonany za pomocą glukometru może służyć do samokontroli, ale nie zapewnia warunków wymaganych w diagnostyce cukrzycy.

U kobiet w ciąży badanie OGTT wykonuje się zwykle między 24 a 28 tygodniem ciąży. Jest to test trzypunktowy: pobranie krwi na czczo, po upływie godziny i po 120 minutach od wypicia 75 g glukozy [3].

Kryteria cukrzycy ciążowej są inne niż poza ciążą. Nieprawidłowy jest co najmniej jeden wynik: na czczo 92–125 mg/dl, po 60 minutach co najmniej 180 mg/dl albo po 120 minutach 153–199 mg/dl [3]. Wynik po 2 godzinach wynoszący co najmniej 200 mg/dl może wskazywać na cukrzycę rozpoznaną w ciąży, a nie wyłącznie cukrzycę ciążową. Cukrzyca ciążowa zwiększa ryzyko dużej masy urodzeniowej dziecka.

Test obciążenia glukozą należy odroczyć podczas ostrej infekcji, nasilonego osłabienia lub w innych stanach, które mogą zaburzać glikemię. Badanie należy również przełożyć, gdy pacjent nie jest w stanie zachować wymaganych warunków przygotowania. Jeśli pacjent zwymiotuje roztwór zawierający 75 g glukozy, test obciążenia glukozą nie jest miarodajny i zwykle trzeba ustalić inny termin lub inną formę diagnostyki.

Po wypiciu roztworu zawierającego glukozę mogą wystąpić nudności, zawroty głowy, osłabienie lub uczucie omdlewania; wymioty zdarzają się rzadziej [4]. Jeśli pojawią się niepokojące objawy, proszę zgłosić je personelowi i nie opuszczać placówki bez uzgodnienia.