Czy cukrzyca typu 2 to rzeczywiście epidemia XXI wieku?

Cukrzyca typu 2 rozwija się zwykle powoli. Przez długi czas poziom glukozy we krwi może pozostawać podwyższony bez wyraźnych dolegliwości, dlatego objawy cukrzycy typu 2 bywają przeoczane. Wczesne rozpoznanie, zmiana stylu życia, kontrola masy ciała oraz właściwie dobrane leki na cukrzycę typu 2 pomagają ograniczać ryzyko powikłań. Leczenie cukrzycy typu 2 powinno być indywidualizowane.

• Cukrzyca typu 2 jest przewlekłą chorobą metaboliczną, w której organizm nie wykorzystuje insuliny prawidłowo, a z czasem może wytwarzać jej za mało.
• Cukrzyca typu 2 często rozwija się przez wiele lat, dlatego objawy mogą długo pozostawać niezauważone.
• Rozwojowi cukrzycy typu 2 sprzyjają predyspozycje rodzinne, nadmierna masa ciała, zwłaszcza otyłość brzuszna, mała ilość ruchu i wiek.
• Rozpoznanie cukrzycy typu 2 opiera się na badaniach laboratoryjnych, m.in. glikemii na czczo, HbA1c lub doustnym teście obciążenia glukozą.
• Leczenie cukrzycy typu 2 obejmuje styl życia, edukację, monitorowanie stanu zdrowia i leki przeciwcukrzycowe dobrane do potrzeb pacjenta.
• Regularna aktywność fizyczna, odpowiednia dieta i utrzymanie prawidłowej masy ciała mogą opóźniać rozwój cukrzycy typu 2 i wspierać kontrolę poziomu cukru [1,3].

Warto sprawdzić, czym różni się cukrzyca typu 1 a 2. Szersze informacje o profilaktyce i codziennym funkcjonowaniu porządkuje dział życie z cukrzycą.

• insulinooporność ‒ ukryta dolegliwość, która niszczy Twoje zdrowie

Cukrzyca typu 2 nie przenosi się między ludźmi. Powszechność cukrzycy typu 2, tempo wzrostu i wpływ na zdrowie uzasadniają jednak określenie globalnej epidemii choroby niezakaźnej. W 2022 roku z cukrzycą żyło 14% dorosłych, wobec 7% w 1990 roku [1]. Cukrzyca typu 2 w największym stopniu odpowiada za skalę problemu, ponieważ stanowi zdecydowaną większość przypadków.

W ostatnich latach wzrost liczby przypadków cukrzycy typu 2 wiąże się m.in. ze starzeniem populacji, nadwagą, otyłością i brakiem aktywności fizycznej. Typ 2 coraz częściej rozpoznaje się także przed późną dorosłością. Nie oznacza to jednak, że cukrzyca typu 2 jest nieunikniona. Stan przedcukrzycowy może być momentem, w którym zmiana stylu życia pozwoli jej przynajmniej opóźnić [1,3].

Cukrzycy typu 2 nie rozpoznaje się wyłącznie na podstawie objawów ani wyniku z glukometru. Kryteria obejmują: glikemię na czczo co najmniej 126 mg/dl, HbA1c co najmniej 6,5%, glikemię co najmniej 200 mg/dl w 120. minucie OGTT lub w pomiarze przygodnym przy typowych objawach hiperglikemii [2]. Cukrzyca typu 2 wymaga interpretacji wyniku przez lekarza, a w określonych sytuacjach także kolejnego oznaczenia poziomu glukozy.

Badanie glukozy na czczo wykonuje się po okresie bez jedzenia. Oznaczenie hemoglobiny glikowanej odzwierciedla średni poziom glukozy z poprzednich tygodni. OGTT pokazuje reakcję organizmu po wypiciu roztworu glukozy. Poziom glukozy we krwi można śledzić glukometrem, lecz domowa samokontrola poziomu cukru we krwi nie zastępuje diagnostyki laboratoryjnej [2,5].

Po rozpoznaniu cukrzycy typu 2 lekarz ocenia również ciśnienie, profil lipidowy, funkcję nerek, albuminurię, stopy i dno oka oraz ustala cele poziomu glukozy. Zakres kontroli zależy od czasu trwania cukrzycy typu 2, stosowanego leczenia i całego stanu zdrowia.

Leczenie cukrzycy typu 2 obejmuje edukację, farmakoterapię i styl życia ukierunkowany na kontrolę ciśnienia, lipidów oraz poziomu glukozy. Cukrzyca typu 2 wymaga doboru leków z uwzględnieniem poziomu glukozy, chorób serca i nerek, ryzyka hipoglikemii, masy ciała, tolerancji i preferencji pacjenta [4]. W leczeniu cukrzycy nie istnieje jeden preparat odpowiedni dla wszystkich.

Cukrzyca typu 2 wymaga spójnego planu: w leczeniu cukrzycy styl życia, zakres aktywności fizycznej oraz monitorowanie poziomu glukozy i poziomu cukru we krwi powinny być dopasowane do pacjenta. Leki na cukrzycę typu 2 mogą być podawane w postaci tabletek lub iniekcji. Grupy leków obejmują metforminę, inhibitory SGLT2, agonistów receptora GLP-1, inhibitory DPP-4, pochodne sulfonylomocznika, tiazolidynodiony, akarbozę oraz insulinę. Cukrzyca typu 2 nie ma jednego leku odpowiedniego dla wszystkich, a leczenie cukrzycy typu 2 powinno uwzględniać choroby współistniejące [4].

Leki inkretynowe obejmują agonistów receptora GLP-1. Preparaty GLP-1 zwiększają zależne od glukozy wydzielanie insuliny, ograniczają wydzielanie glukagonu, mogą spowalniać opróżnianie żołądka i zwiększać uczucie sytości. GLP-1 mogą obniżać poziom glukozy i wspierać redukcję masy ciała u części pacjentów [4].

Działania niepożądane GLP-1 najczęściej dotyczą strony przewodu pokarmowego, np. nudności, wymiotów lub biegunki. Ponieważ opróżnianie żołądka może być wolniejsze, lekarz powinien znać choroby przewodu pokarmowego i wszystkie przyjmowane preparaty.

Inhibitory SGLT2 zmniejszają stężenie glukozy we krwi przez ograniczenie jej zwrotnego wchłaniania w nerkach i zwiększenie wydalania glukozy z moczem. Leki przeciwcukrzycowe z grupy SGLT2 mogą być stosowane z innymi lekami przeciwcukrzycowymi, zależnie od wskazań i funkcji nerek [4].

Do leków starszej generacji należą pochodne sulfonylomocznika. Pobudzają wydzielanie insuliny przez trzustkę, ale mogą wiązać się z niedocukrzeniem i zwiększeniem masy ciała. W leczeniu cukrzycy typu 2 trzeba więc oceniać korzyści, działania niepożądane i interakcje. Informacje na listach refundacyjnych zmieniają się, dlatego nie należy samodzielnie odstawiać ani łączyć preparatów.