Cukrzyca typu 1 a 2 – czym się różnią?

Insulina jest hormonem niezbędnym do przenoszenia glukozy z krwi do komórek, gdzie stanowi ona źródło energii. W cukrzycy typu 1 pojawia się bezwzględny niedobór hormonu. W cukrzycy typu 2 tkanki początkowo słabiej reagują na działanie tego hormonu. To podstawowa odpowiedź na pytanie, czym różni się cukrzyca typu 1 od typu 2.

• Cukrzyca typu 1 ma podłoże autoimmunologiczne i prowadzi do zniszczenia komórek beta.
• Cukrzyca typu 2 rozwija się stopniowo, zwykle na tle insulinooporności.
• Objawy cukrzycy typu 1 często narastają szybko, a objawy cukrzycy typu 2 mogą długo nie dawać wyraźnych objawów.
• W obu typach ważna jest kontrola poziomu glukozy we krwi, edukacja i wykonywanie regularnych badań.
• Cukrzyca typu 1 wymaga insulinoterapii. Leczenie cukrzycy typu 2 może obejmować styl życia, leki doustne, leki iniekcyjne i insulinę [2].
• Typu choroby nie rozpoznaje się wyłącznie na podstawie wieku, masy ciała lub pojedynczego pomiaru glikemii.

Więcej informacji o typach choroby znajdziesz w przewodniku cukrzyca. Warto także przeczytać, czy cukrzyca typu 2 to rzeczywiście epidemia XXI wieku.

Cukrzyca jest grupą chorób metabolicznych, a nie jedną chorobą o takim samym przebiegu u wszystkich pacjentów. Istnieją różne rodzaje cukrzycy, ponieważ podwyższony poziom cukru we krwi może wynikać z różnych mechanizmów: braku insuliny, osłabionego działania hormonu, chorób trzustki, ciąży, leków lub uwarunkowań genetycznych [1].

Do najczęstszych typów cukrzycy należą cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2 i cukrzyca ciążowa. Poszczególne typy różnią się przyczyną, tempem rozwoju, wynikami badań dodatkowych i sposobem leczenia. Różnice między cukrzycą typu 1 i cukrzycą typu 2 wynikają więc z odmiennych procesów biologicznych. Prawidłowy poziom glukozy zależy od wydzielania insuliny i wrażliwości tkanek na jej działanie. Prawidłowe działanie tego hormonu umożliwia komórkom wykorzystywanie glukozy.

Glukoza jest podstawowym źródłem energii. Po posiłku trzustka zwiększa produkcję insuliny. Jeżeli produkcja hormonu jest zbyt mała albo jego działanie jest osłabione, stężenie glukozy we krwi rośnie.

Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną i jest nieuleczalną chorobą. Układ odpornościowy niszczy komórki beta wysp trzustkowych. Komórki beta trzustki są odpowiedzialne za produkcję insuliny, dlatego utrata komórek beta prowadzi do bezwzględnego niedoboru hormonu [1]. Choroba autoimmunologiczna nie jest skutkiem niewłaściwej diety ani braku ruchu.

Ta forma cukrzycy często ujawnia się u dzieci, nastolatków i młodych dorosłych, lecz może wystąpić w każdym wieku. Rozpoznanie przed 40. rokiem życia nie przesądza automatycznie o typie, ponieważ cukrzyca typu 2 może wystąpić wcześniej. Różnicowanie typów cukrzycy wymaga oceny klinicznej, a późniejszy początek nie wyklucza cukrzycy typu 1. Cukrzyca typu 1 stanowi około10% wszystkich rozpoznanych przypadków cukrzycy [6].

Czynniki genetyczne mają duże znaczenie, ale nie przesądzają o zachorowaniu. W jej rozwoju uczestniczą procesy autoimmunologiczne i czynniki środowiskowe, a znaczenie dla jej rozwoju pozostaje złożone. Nie ma podstaw, aby twierdzić, że niezdrowy styl życia bezpośrednio powoduje cukrzycę typu 1. Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną, której nie można obecnie zapobiec samą zmianą diety lub aktywności.

Cukrzyca typu 2 jest najczęstszą formą cukrzycy i odpowiada za około 90–95% rozpoznanych przypadków [6]. Cukrzyca typu 2 rozwija się stopniowo. Początkowo komórki organizmu słabiej reagują na insulinę. Trzustka zwiększa produkcję insuliny, lecz z czasem jej komórki odpowiedzialne za produkcję hormonu nie utrzymują prawidłowej glikemii [7].

Czynniki ryzyka obejmują nadwagę lub otyłość, zwłaszcza brzuszną, siedzący tryb życia, małą aktywność fizyczną, obciążenie rodzinne, stan przedcukrzycowy, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe i przebytą cukrzycę ciążową [7]. Cukrzyca typu 2 może jednak wystąpić także u osób bez nadwagi oraz u dzieci i młodych dorosłych.

Cukrzyca typu 2 nie powinna być utożsamiana wyłącznie z niezdrowym stylem życia. Duże znaczenie ma współdziałanie predyspozycji genetycznych, masy ciała, aktywności fizycznej, snu i innych czynników zdrowotnych.

Cukrzyca typu 1 i cukrzyca typu 2 powodują podwyższone stężenie glukozy, choć z odmiennych przyczyn. Cukrzyca typu 1 i cukrzyca typu 2 wymagają kontroli poziomu glukozy, edukacji i oceny ryzyka powikłań. Oba typy cukrzycy mogą dotyczyć dzieci, młodych dorosłych i osób dorosłych. Oba typy mogą też wymagać insuliny, lecz w cukrzycy typu 1 jest ona podstawą leczenia od rozpoznania [2].

Osoby z cukrzycą typu 1 i 2 wymagają regularnego monitorowania. U osób z cukrzycą plan kontroli zależy od terapii i ryzyka hipoglikemii. Długotrwale nieprawidłowe stężenie glukozy we krwi zwiększa ryzyko powikłań, dlatego cele leczenia cukrzycy ustala się indywidualnie [1].

CechaCukrzyca typu 1Cukrzyca typu 2MechanizmChoroba autoimmunologiczna niszcząca komórki betaInsulinooporność i osłabienie wydzielania insulinyPoczątekCzęsto nagłyZwykle rozwija się stopniowoWiekCzęściej dzieci i młodzi dorośli, ale możliwa w każdym wiekuCzęściej osoby dorosłe, ale możliwa także u młodszychMasa ciałaNie rozstrzyga o typieNadwaga zwiększa ryzyko, lecz nie występuje u wszystkichInsulinaKonieczna od rozpoznaniaMoże być potrzebna na różnych etapachProfilaktykaBrak potwierdzonej metody zapobieganiaRyzyko można ograniczać u części osóbPrzebiegObjawy często narastają szybkoMoże długo nie dawać wyraźnych objawów

Różnice między cukrzycą typu 1 i 2 dotyczą przyczyn, tempa rozwoju i leczenia, dlatego typów cukrzycy nie można traktować jak stopni tej samej choroby. Cukrzyca typu 1 i typu 2 są odrębnymi jednostkami chorobowymi. Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną, a cukrzyca typu 2 chorobą metaboliczną z dominującą rolą insulinooporności i dysfunkcji komórek beta. Kluczową rolę w różnicowaniu typów cukrzycy odgrywa mechanizm choroby. Cukrzyca typu 1 wymaga insuliny od momentu rozpoznania. Cukrzyca typu 1 może być rozpoznana również u osoby dorosłej, natomiast cukrzyca typu 2 może wymagać insuliny na różnych etapach. Oba typy mogą prowadzić do uszkodzenia oczu, nerek, nerwów i układu sercowo-naczyniowego [1].

Warto wiedzieć, że diagnostyka cukrzycy opiera się na badaniach poziomu glukozy we krwi. Wykorzystuje się glikemię na czczo, doustny test obciążenia glukozą, hemoglobinę glikowaną HbA1c lub glikemię przygodną w odpowiednim kontekście klinicznym [1].

Sam podwyższony poziom cukru nie określa typu choroby. Różnice między cukrzycą autoimmunologiczną a typem związanym z insulinoopornością wymagają oceny kilku danych jednocześnie. Różnice między cukrzycą typu 1 a cukrzycą typu 2 ocenia się na podstawie objawów, wieku, tempa rozwoju, masy ciała i wywiadu. Lekarz może zlecić autoprzeciwciała oraz peptyd C, który pośrednio odzwierciedla własne wydzielanie insuliny [1]. Taki zestaw badań pozwala w odpowiedni sposób ocenić podejrzenie określonego typu choroby. Stężenie glukozy we krwi potwierdza zaburzenia gospodarki węglowodanowej, ale nie zawsze wyjaśnia ich przyczynę.

Porównanie typu 1 i 2 nie zastępuje diagnostyki. U osób z cukrzycą ocena poziomu glukozy i różnicowanie typów cukrzycy pomagają dobrać właściwe postępowanie. Pytanie, jak odróżnić cukrzycę 1 od 2, nie ma wiarygodnej odpowiedzi bez badań. Osoba chora nie powinna samodzielnie zmieniać leczenia.

Cele leczenia cukrzycy obejmują bezpieczną kontrolę glikemii i ograniczanie ryzyka powikłań. Bezpieczeństwo leczenia cukrzycy wymaga regularnej oceny efektów terapii. Leczenie cukrzycy typu 1 opiera się na insulinoterapii, edukacji i dostosowaniu dawek do posiłków oraz aktywności. Ważna jest także kontrola poziomu glukozy we krwi [2]. Cukrzyca typu 1 może być leczona z użyciem penów, pompy insulinowej lub systemu automatycznego podawania insuliny. Ciągłe monitorowanie glukozy wspiera bezpieczne decyzje terapeutyczne [3].

Leczenie cukrzycy typu 2 dobiera się indywidualnie. W przypadku cukrzycy typu 2 ważną rolę odgrywają odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna, redukcja masy ciała u osób z nadwagą oraz farmakoterapia. Leki doustne i iniekcyjne dobiera się z uwzględnieniem glikemii, ryzyka hipoglikemii, chorób sercowo-naczyniowych, niewydolności nerek i innych obciążeń [2]. Przegląd grup leków przedstawia materiał Leki na cukrzycę.

Odpowiednia dieta nie oznacza całkowitego zakazu węglowodanów. Ważne są jakość produktów, ilość energii i dopasowanie żywienia do terapii. W jadłospisie mogą znaleźć się warzywa, produkty pełnoziarniste, ryby, chude mięso i nasiona roślin strączkowych. Cukry proste i żywność wysokoprzetworzona zwykle wymagają ograniczenia [4].

Osoby chorujące powinny znać zasady postępowania przy hipoglikemii i hiperglikemii. Ważnym elementem leczenia cukrzycy jest edukacja dotycząca samokontroli, pielęgnacji stóp, aktywności fizycznej i przyjmowanych leków. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania różnią się między typami cukrzycy.

Konsultacji wymagają nieprawidłowe wyniki, powtarzający się podwyższony poziom cukru we krwi, wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, niewyjaśniony spadek masy ciała, osłabienie lub nawracające infekcje. Podczas konsultacji z diabetologiem online można omówić objawy, wyniki badań, dotychczasowe leczenie i dalszą diagnostykę.

Uporczywe wymioty, ból brzucha, pogłębiony oddech, nasilone odwodnienie, zaburzenia świadomości lub gwałtowne pogorszenie stanu wymagają pilnej pomocy [5]. Teleporada nie zastępuje wtedy bezpośredniej oceny medycznej.