Objawy cukrzycy u dzieci – przyczyny i jak je rozpoznać

Najczęstszą postacią rozpoznawaną w pediatrii jest cukrzyca typu 1 u dzieci, jednak coraz częściej diagnozuje się także cukrzycę typu 2. Są to różne rodzaje cukrzycy, o odmiennych mechanizmach i sposobach leczenia. Samych objawów nie należy wykorzystywać do samodzielnego rozpoznania — potrzebna jest ocena lekarza i oznaczenie glukozy we krwi.

• Typowe objawy cukrzycy u dzieci to wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, chudnięcie, osłabienie, senność i rozdrażnienie.
• Zapach acetonu z ust, wymioty, ból brzucha, głęboki oddech i pogorszenie kontaktu mogą wskazywać na cukrzycową kwasicę ketonową i wymagają pilnej pomocy.
• Rozpoznanie cukrzycy opiera się na badaniach glukozy w osoczu krwi żylnej, a w określonych sytuacjach także na HbA1c, teście OGTT i badaniach różnicujących typ choroby [1].
• Leczenie cukrzycy typu 1 obejmuje insulinę, monitorowanie poziomu glukozy, edukację oraz indywidualnie dobrane żywienie i aktywność fizyczną [2].

Więcej informacji o codziennym funkcjonowaniu zawiera poradnik o tym, jak wygląda życie z cukrzycą. Gdy pojawiają się pierwsze niepokojące sygnały, punktem wyjścia może być konsultacja z pediatrą; objawy alarmowe wymagają jednak pomocy stacjonarnej.

Objawy cukrzycy typu 1 wynikają przede wszystkim z narastającego niedoboru insuliny i wysokiego poziomu cukru we krwi. Organizm usuwa nadmiar glukozy z moczem, co zwiększa utratę wody. Aby rozpoznać objawy cukrzycy możliwie wcześnie, warto zwrócić uwagę na siedem sygnałów:

1. wzmożone pragnienie,
2. częste oddawanie moczu lub oddawanie dużych ilości moczu,
3. nocne moczenie u dziecka, które wcześniej pozostawało suche,
4. niewyjaśniony spadek masy ciała mimo apetytu lub napadów głodu,
5. zmęczenie, senność, rozdrażnienie albo problemy z koncentracją,
6. suchą skórę i inne cechy odwodnienia,
7. zapach acetonu z ust, nudności, wymioty lub ból brzucha.

U niemowlęcia sygnałem bywa wyjątkowo ciężka pielucha, osłabienie albo pogorszenie kontaktu. W cukrzycy typu 2 początek może być mniej gwałtowny, a nieprawidłowy poziom cukru bywa wykrywany podczas badań wykonanych z innego powodu [2].

Badania poziomu glukozy we krwi są kluczowe dla potwierdzenia lub wykluczenia podejrzenia. Cukrzycę można rozpoznać m.in. przy glikemii na czczo wynoszącej co najmniej 126 mg/dl, po 2 godzinach testu OGTT przy wyniku co najmniej 200 mg/dl lub przy glikemii przygodnej co najmniej 200 mg/dl, jeśli występują klasyczne objawy hiperglikemii albo przełom hiperglikemiczny [1]. Kryterium może również spełniać HbA1c wynosząca co najmniej 6,5%, oznaczona właściwą metodą [1].

Jeżeli nie ma jednoznacznej hiperglikemii, nieprawidłowy wynik zwykle wymaga potwierdzenia. Lekarz może zlecić glukozę w osoczu krwi żylnej, HbA1c, ciała ketonowe, a przy podejrzeniu cukrzycy typu 1 także autoprzeciwciała i peptyd C. Testu OGTT nie wykonuje się automatycznie u każdego dziecka. W diagnostyce różnicowej znaczenie może mieć także nietolerancja glukozy a cukrzyca.

Leczenie cukrzycy zależy od jej typu. W cukrzycy typu 1 konieczne jest leczenie insuliną. Insulinę podaje się w iniekcjach podskórnych albo za pomocą pompy insulinowej; u części pacjentów pompa współpracuje z systemem ciągłego monitorowania glikemii [2][3].

Codzienne monitorowanie poziomu glukozy jest potrzebne do bezpiecznego dopasowywania insuliny, posiłków i aktywności fizycznej. System continuous glucose monitoring, czyli CGM, pokazuje poziom glukozy i kierunek jego zmian. Zalecenia dla dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1 wskazują na wielokrotne monitorowanie w ciągu doby, z użyciem CGM, gdy jest dostępny i odpowiedni dla dziecka oraz rodziny [2].

Plan żywienia powinien uwzględniać wiek dziecka, zapotrzebowanie energetyczne, aktywność i sposób podawania insuliny. Nie polega na całkowitym zakazie węglowodanów. Ważne są regularne posiłki, nauka oceny ilości węglowodanów, produkty pełnoziarniste oraz bezpieczne postępowanie podczas wysiłku [5]. Rodzice i dziecko powinni wiedzieć, jak reagować na hipoglikemię i hiperglikemię.

W cukrzycy typu 2 leczenie cukrzycy obejmuje zmianę stylu życia, zwiększenie aktywności fizycznej i dostosowanie żywienia; zależnie od stanu dziecka lekarz może także włączyć leki lub insulinę [2]. Warunkiem skutecznego leczenia jest indywidualny plan, edukacja i regularne kontrole.