Tymotka łąkowa — kiedy pyli? Kalendarz pylenia, objawy alergii i leczenie

• W Polsce pyłki traw są obecne w powietrzu najczęściej od połowy maja do połowy sierpnia, a główny okres wysokich stężeń przypada zwykle na czerwiec i okres do połowy lipca [1].
• Tymotka łąkowa, kupkówka pospolita, życica trwała, wiechlina łąkowa i tomka wonna mają podobne alergeny, dlatego uczulenie na jeden gatunek często łączy się z reakcją na inne trawy.
• Typowe objawy obejmują alergiczny nieżyt nosa i alergiczne zapalenie spojówek. Duszność, uczucie ucisku w klatce lub świsty mogą wskazywać na zajęcie dolnych dróg oddechowych.
• Rozpoznanie opiera się na związku dolegliwości z ekspozycją oraz wynikach testów skórnych punktowych lub oznaczenia swoistych IgE we krwi [3].
• Leczenie może obejmować ograniczanie ekspozycji, leki przeciwhistaminowe i donosowe glikokortykosteroidy [2]. U wybranych pacjentów rozważa się immunoterapię alergenową [4].

Więcej o zasadach postępowania przeczytasz w poradniku jak leczyć alergię. Inne materiały o alergiach wziewnych i pokarmowych znajdziesz w dziale alergie i uczulenia.

Więcej informacji: odczulanie

Kalendarz pylenia roślin przedstawia orientacyjne terminy obecności pyłków w powietrzu. Nie jest prognozą dla konkretnego dnia: początek i intensywność sezonu zmieniają się zależnie od regionu, temperatury, opadów i przebiegu pogody. Znając okresy pylenia poszczególnych roślin, można się odpowiednio przygotować i śledzić stężenia pyłków najważniejsze dla danej osoby. W okresie wiosennym dominują pyłki drzew, następnie na pierwszy plan wysuwają się pyłki traw, a w drugiej połowie lata — pyłki chwastów i zarodniki grzybów pleśniowych. Brzoza osiąga wysokie stężenia zwykle od połowy kwietnia. Puch topoli pojawiający się wiosną jest natomiast nośnikiem nasion, a nie pyłkiem traw [8].

Grupa alergenówOrientacyjny okres w PolscePrzykładyDrzewaod początku roku do końca maja; brzoza zwykle do końca kwietnia lub początku majaleszczyna, olsza, brzoza, dąbTrawy i zbożaod maja do sierpnia, najwyższe stężenia zwykle w czerwcu i do połowy lipca, niekiedy do końca lipcatymotka łąkowa, kupkówka pospolita, życica trwała, wiechlina łąkowaChwastyod maja do początku październikaszczaw, babka, bylica, ambrozjaZarodniki pleśniod późnej wiosny do końca września lub dłużejAlternaria, Cladosporium

Okres pylenia traw zwykle zaczyna się w maju. Badania aerobiologiczne ze Szczecina wykazały obfitą obecność pyłku Poaceae od połowy maja do połowy sierpnia, z największym nasileniem w czerwcu i lipcu [1]. W ostatnich latach terminy sezonu mogą się przesuwać wraz z warunkami pogodowymi. Pyłek może być przenoszony na duże odległości, dlatego uczulające pyłki wywołują objawy także bez przebywania bezpośrednio na łące. Kalendarz alergika warto zestawiać z aktualnymi komunikatami regionalnymi o stężeniach pyłków; pomocny może być także poradnik o tym, co pyli pod koniec maja.

Sezon tymotki przypada na późną wiosnę i lato, a dokładny termin zależy od lokalnej pogody. Tymotka łąkowa (Phleum pratense) jest powszechna na łąkach, pastwiskach i przy drogach oraz należy do najczęściej uczulających traw strefy umiarkowanej. Kwitnienie rozpoczyna się zwykle od końca maja lub początku czerwca, natomiast cały okres pylenia traw może trwać dłużej z powodu aktywności różnych gatunków [1]. Jeden kłos tymotki może wyprodukować ponad milion ziaren pyłku.

Duże podobieństwo białek alergenowych w obrębie podrodziny Pooideae powoduje rozległą reaktywność krzyżową IgE. Oznacza to, że układ odpornościowy osoby uczulonej na tymotkę może reagować także na życicę, kupkówkę, wiechlinę lub tomkę wonną [7]. Dlatego dodatni wynik dla alergenu tymotki łąkowej nie oznacza, że tylko ten gatunek wywołuje objawy. Pytanie o to, kiedy pyli tomka wonna, ma mniejsze znaczenie praktyczne niż obserwacja łącznego stężenia pyłków traw.

Podstawą diagnostyki alergii jest wywiad: czas występowania objawów, ich związek z pobytem na zewnątrz, koszeniem trawy i sezonem pylenia oraz współistnienie astmy lub innych chorób alergicznych. W diagnostyce alergii na pyłki sam dodatni wynik testu wskazuje na uczulenie, czyli sensytyzację, lecz rozpoznanie alergii wymaga zgodności wyniku z objawami klinicznymi.

Testy alergiczne obejmują przede wszystkim punktowe testy skórne oraz oznaczenie swoistych przeciwciał IgE w krwi pacjenta. Test skórny jest badaniem pierwszego poziomu w diagnostyce natychmiastowej alergii IgE-zależnej, a badanie swoistych IgE stanowi alternatywę m.in. wtedy, gdy testu skórnego nie można wykonać [3]. Diagnostyka molekularna określa IgE wobec konkretnych komponentów alergenu. Może pomóc odróżnić pierwotne uczulenie od reaktywności krzyżowej i wesprzeć kwalifikację do immunoterapii, ale zawsze interpretuje się ją łącznie z wywiadem.

Całkowite unikanie pyłków jest niemożliwe, ale można ograniczyć ekspozycję. W okresie wysokiego stężenia warto śledzić prognozy pylenia, planować aktywność po opadach, zamykać okna w wietrzne dni i nie suszyć prania na zewnątrz. Okulary przeciwsłoneczne częściowo chronią oczy. Po powrocie do domu pomocne jest przebranie się, umycie twarzy i włosów oraz niewnoszenie odzieży używanej na zewnątrz do sypialni [6].

Nie zawsze należy stosować częste wietrzenie. Przy wysokim stężeniu danego alergenu lepiej zamykać okna w ciągu dnia i wietrzyć krótko wtedy, gdy lokalny komunikat wskazuje niższe wartości. Należy też unikać koszenia i przebywania przy świeżo skoszonej trawie. W alergii całorocznej przyczyną mogą być inne alergeny, dlatego warto poznać również temat: alergia na roztocza: co warto wiedzieć o alergii na kurz?

U części osób z alergią na pyłki może wystąpić zespół pyłkowo-pokarmowy, określany również jako pollen-food allergy syndrome lub oral allergy syndrome. Po zjedzeniu niektórych surowych owoców albo warzyw pojawiają się wówczas świąd, mrowienie lub niewielki obrzęk jamy ustnej i gardła. Mechanizmem jest reakcja krzyżowa IgE z podobnymi białkami roślinnymi [7].

Nie ma jednak jednej listy produktów zakazanych wszystkim osobom uczulonym na trawy. Nie należy profilaktycznie eliminować zbóż, owoców pestkowych ani innych produktów bez objawów i oceny medycznej. Reakcje po jedzeniu mogą mieć odmienne mechanizmy — wyjaśniają je artykuły Alergia pokarmowa: przyczyny, objawy i leczenie oraz Alergia na salicylany: objawy i leczenie. W przypadku dziecka przydatny jest osobny poradnik: Alergia pokarmowa u dziecka: jakie są objawy i jak leczyć.