Jak wygląda odczulanie? Przewodnik po immunoterapii alergenowej

• Samo uczulenie potwierdzone testem nie wystarcza: wynik musi odpowiadać objawom pojawiającym się po ekspozycji na dany alergen.
• Odczulanie podskórne wymaga zastrzyków w placówce i obserwacji po podaniu, natomiast odczulanie podjęzykowe stosuje się zwykle codziennie w domu po pierwszej dawce przyjętej pod nadzorem.
• Leczenie trwa najczęściej co najmniej 3 lata; nie jest terapią na całe życie, ale wymaga systematyczności.
• Nie rozpoczyna się go przy niekontrolowanej astmie, a ciąża, aktywna choroba nowotworowa i czynna niekontrolowana choroba autoimmunologiczna wymagają szczególnej oceny.

Informacje o tym, jak leczyć alergię, pomagają odróżnić leczenie objawowe od przyczynowego. Więcej materiałów obejmujących różne alergie i uczulenia znajduje się w przewodniku tematycznym.

Wyjaśnienie, na czym polega odczulanie, zaczyna się od odróżnienia go od leków łagodzących dolegliwości. Leki przeciwhistaminowe czy glikokortykosteroidy donosowe ograniczają objawy, natomiast immunoterapia alergenowa jest metodą leczenia modyfikującą przebieg IgE-zależnej choroby. Powtarzana ekspozycja na odpowiednio dobrane dawki alergenu zmniejsza reaktywność kliniczną na konkretny czynnik [1].

Bywa opisywana jako jedyny przyczynowy sposób leczenia wybranych alergii wziewnych. Warto jednak podkreślić, że nie usuwa alergii u każdego pacjenta i nie likwiduje objawów alergii natychmiast. Celem jest zmniejszenie nasilenia objawów i zapotrzebowania na leki oraz poprawa codziennego funkcjonowania. Skuteczność immunoterapii zależy między innymi od właściwej kwalifikacji, preparatu z udokumentowanym działaniem i regularności [1].

Najlepiej udokumentowane wskazania obejmują alergiczny nieżyt nosa z zapaleniem spojówek lub bez niego, wywołany przez pyłki roślin, roztocza kurzu domowego albo wybrane alergeny zwierząt. Alergiczne zapalenie spojówek może powodować świąd, łzawienie i zaczerwienienie oczu. U części osób towarzyszy mu sezonowy katar sienny. Immunoterapię rozważa się również w kontrolowanej astmie alergicznej oraz przy alergii na jad owadów błonkoskrzydłych [1].

Alergie pokarmowe wymagają innego postępowania. Immunoterapia doustna pokarmowa, na przykład na orzeszki ziemne, jest odrębną procedurą prowadzoną w wyspecjalizowanych ośrodkach i nie należy utożsamiać jej z domowym odczulaniem podjęzykowym na aeroalergeny [5].

Przeczytaj też: Alergia pokarmowa – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie.

Odczulanie można rozpocząć po wykazaniu związku między ekspozycją, objawami i uczuleniem IgE-zależnym. Alergolog analizuje wywiad, badanie przedmiotowe, testy skórne lub stężenie swoistych IgE. Dodatni wynik bez odpowiadających mu dolegliwości nie jest samodzielnym wskazaniem. Jeśli nie wiesz, czy obserwowane dolegliwości to objawy alergii, przygotuj informacje o czasie ich występowania, sezonowości i możliwych ekspozycjach.

W przypadku pyłków można rozpocząć odczulanie przed sezonem pylenia albo zastosować schemat całoroczny — zależnie od produktu. Przy roztoczach kurzu domowego terapia może być prowadzona zarówno całorocznie, jak i według zasad określonych dla konkretnego preparatu. Nie należy samodzielnie odstawiać leków przeciwalergicznych. Przed pierwszą dawką trzeba poinformować lekarza o infekcji, zaostrzeniu astmy, nowych lekach, ciąży i wcześniejszych reakcjach po szczepionce. Pierwsze efekty odczulania mogą być widoczne po kilku miesiącach.

W SCIT pierwszej fazie zwiększania dawki towarzyszą częstsze wizyty, a po osiągnięciu dawki maksymalnej tolerowanej rozpoczyna się faza podtrzymująca. W praktyce preparat może być podawany później co 4-6 tygodni. W SLIT lek stosuje się zwykle codziennie. Gabinet alergologiczny ustala harmonogram według charakterystyki konkretnego produktu, dlatego nie istnieje jeden plan wspólny dla wszystkich alergenów.

Aby uzyskać długotrwały efekt w alergicznym nieżycie nosa, zaleca się co najmniej 3 lata terapii; często mówi się o okresie 3-5 lat [2]. Pierwsze efekty mogą pojawić się wcześniej, ale ich brak po kilku tygodniach nie oznacza nieskuteczności. Leczenie powinno być okresowo oceniane, a zmniejszenie dawki zażywanych leków może nastąpić tylko po uzgodnieniu z lekarzem.