Alergia – objawy, rodzaje, diagnostyka i leczenie

• Najczęstsze objawy alergii to wodnisty katar, kichanie, świąd nosa, łzawienie oczu, pokrzywka, obrzęk, kaszel, świszczący oddech, ból brzucha, wymioty lub biegunka. Objawy alergii mogą obejmować jeden albo kilka układów.
• Rodzaje alergii obejmują m.in. alergię wziewną, pokarmową, kontaktową, na leki i na jad owadów.
• Sam dodatni test nie wystarcza do rozpoznania choroby — wynik trzeba zestawić z objawami i wywiadem.[1]
• Duszność, obrzęk języka lub krtani, omdlenie i spadek ciśnienia mogą oznaczać anafilaksję wymagającą natychmiastowej pomocy.[3]

Więcej materiałów o tym, jakie mogą występować objawy alergii, znajduje się w poradniku tematycznym Medicept. Jeśli problemem są roztocza kurzu domowego, warto przeczytać także, czym charakteryzuje się alergia na roztocza i kurz.

W alergii układ odpornościowy rozpoznaje określone białko lub inną substancję jako zagrożenie. W reakcjach zależnych od immunoglobulin E ponowny kontakt z alergenem aktywuje komórki tuczne i inne komórki zapalne, wywołując reakcję alergiczną. Uwalniane mediatory, w tym histamina, odpowiadają za świąd, obrzęk, zaczerwienienie i nadmierne wydzielanie śluzu. Nie każda nadwrażliwość jest jednak alergią: podobne dolegliwości mogą mieć mechanizm nieimmunologiczny, dlatego diagnostyka nie powinna opierać się wyłącznie na obserwacji jednego objawu.[1]

• Alergia wziewna rozwija się po kontakcie z alergenami obecnymi w powietrzu, takimi jak pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, zarodniki pleśni czy alergeny zwierząt. Objawy alergii wziewnej to zwykle nieżyt nosa, katar sienny, zaczerwienienie oczu i świszczący oddech. W sezonie obecności pyłków roślin pomocne jest sprawdzanie, co pyli w maju i w kolejnych miesiącach.
• Alergia pokarmowa może wywołać objawy ze strony skóry, przewodu pokarmowego, układu oddechowego lub krążenia. W przypadku alergii pokarmowej rozpoznanie wymaga powiązania reakcji z konkretnym pokarmem; dodatnie swoiste IgE wskazuje na uczulenie, ale samo nie przesądza o alergii klinicznej.[1]
• Alergia kontaktowa powoduje wyprysk i zmiany skórne po bezpośrednim kontakcie z alergenami kontaktowymi, np. niklem, substancją zapachową lub składnikiem kosmetyku. Do ustalenia przyczyny służą testy płatkowe.[7] U najmłodszych przydatnym uzupełnieniem jest poradnik o tym, jak może wyglądać alergia skórna u dzieci.
• Alergia na leki może ujawnić się także po wcześniejszych dobrze tolerowanych dawkach, ponieważ do reakcji immunologicznej bywa potrzebne uprzednie uczulenie. Lek może wywołać reakcję alergiczną natychmiastową albo opóźnioną.[8]
• Alergia na jad owadów może wywołać rozległy obrzęk miejscowy albo uogólnioną reakcję alergiczną, włącznie ze wstrząsem anafilaktycznym.[3]

Alergolog planuje diagnostykę po dokładnym wywiadzie z pacjentem. Kluczową rolę mają okoliczności, czas wystąpienia oraz powtarzalność objawów alergii. Testy skórne punktowe i oznaczenie swoistych IgE z próbki krwi pomagają wykazać uczulenie na konkretne alergeny, lecz ich wyniki zawsze wymagają interpretacji w kontekście objawów.[1]

Testy molekularne oznaczają IgE wobec poszczególnych komponentów, czyli białek alergenu. Mogą pomóc odróżnić uczulenie pierwotne od reakcji krzyżowej i dokładniej ocenić profil pacjenta.[6] W wybranych przypadkach lekarz rozważa test prowokacji, wykonywany w warunkach zapewniających bezpieczeństwo.[1]

Postępowanie zależy od rodzaju alergenu, narządów objętych chorobą i nasilenia objawów. Obejmuje unikanie kontaktu z potwierdzonym alergenem, farmakoterapię dobraną przez lekarza oraz — u wybranych pacjentów — immunoterapię alergenową. W alergicznym nieżycie nosa stosuje się m.in. donosowe glikokortykosteroidy i leki przeciwhistaminowe, zależnie od obrazu klinicznego.[2]

W potwierdzonej alergii pokarmowej unikanie alergenów powinno dotyczyć sprawczego pokarmu i być połączone z indywidualnym planem postępowania na wypadek przypadkowego spożycia.[5]

Immunoterapia polega na podawaniu standaryzowanych dawek właściwego alergenu. Może długotrwale zmniejszać objawy i zapotrzebowanie na leki, a u części osób utrzymywać korzyści po zakończeniu terapii; nie oznacza to gwarancji pełnej tolerancji.[6] Więcej informacji wyjaśnia artykuł o tym, na czym polega odczulanie.