Czy alergia na roztocza może minąć? Objawy i leczenie alergii na kurz

• Alergia na roztocza często nasila się rano, w nocy i po kontakcie z pościelą, bo w kurzu domowym najwięcej alergenów bywa w sypialni. Roztocza występują częściej w wilgotnych pomieszczeniach.
• Główne objawy alergii to zatkany nos, wodnisty katar, kichanie, swędzenie nosa, łzawienie oczu, bóle głowy, kaszel i pogorszone codzienne funkcjonowanie.
• Alergia na kurz objawy skórne może dawać jako świąd, wysypkę, pokrzywkę lub zaczerwienienie skóry, ale zmiany skórne trzeba odróżniać od infekcji i innych dermatoz.
• Nieleczona alergia na roztocza może utrwalać stany zapalne nosa i zatok, pogarszać sen oraz u osób predysponowanych wiązać się z astmą oskrzelową [1].
• Leczenie alergii obejmuje ograniczenie kontaktu z alergenami roztoczy, preparaty przeciwhistaminowe, donosowe glikokortykosteroidy, a u wybranych pacjentów immunoterapię.
• W alergii na roztocza kurzu domowego pomagają metody profilaktyczne stosowane regularnie: pranie pościeli, wietrzenie, pokrowce z tkanin barierowych i odkurzanie z filtrem HEPA [4].

Jeżeli dominują objawy skórne, warto pamiętać, że alergia na kurz nie jest jedyną możliwą przyczyną wysypki.

Więcej informacji: Jak leczyć alergię

Roztocza kurzu domowego to mikroskopijne organizmy z grupy pajęczaków, zwykle mające około 0,4 mm długości, dlatego bez mikroskopu nie są widoczne gołym okiem. Nie gryzą, nie są pasożytami i nie atakują ludzkiej skóry. Żyją blisko człowieka, bo żywią się głównie ludzkim naskórkiem oraz złuszczonym naskórkiem ludzkim obecnym w kurzu domowym, pościeli, materacach, dywanach, pluszowych zabawkach i meblach tapicerowanych [1]. Roztocza kurzu domowego produkują około 30 białek uczulajacych.

Alergia na roztocza kurzu domowego rozwija się wtedy, gdy układ odpornościowy traktuje alergeny roztoczy jak zagrożenie i uruchamia reakcję immunologiczną. Najważniejsze czynniki alergenowe w alergii na roztocza kurzu domowego to odchody roztoczy i fragmenty ich ciał, które zawierają substancje prozapalne oraz białka takie jak Der p 1 i Der f 1 [1]. Dla gatunku Dermatophagoides pteronyssinus opisuje się już kilkadziesiąt alergenów, ale pacjent nie musi znać ich nazw — w praktyce najważniejsze jest powiązanie objawów z danym alergenem i wynikiem diagnostyki [7]. W diagnostyce całorocznej alergii wziewnej często szuka się alergenów roztoczy kurzu domowego; ich potwierdzenie pomaga połączyć objawy z ekspozycją.

Roztocza kurzu domowego dobrze rozwijają się w wilgotnym środowisku, zwłaszcza gdy w kurzu domowym jest dużo naskórka; takie połączenie tworzy idealne warunki dla ich rozmnażania. Najkorzystniejsze są dla nich ciepłe i wilgotne warunki zbliżone do temperatury pokojowej oraz około 70% wilgotności, dlatego problem często nasila się w sypialniach, materacach i tekstyliach zatrzymujących wilgoć [1]. W niskiej wilgotności ich liczby zwykle spadają, a roztocza kurzu domowego mają mniej korzystne warunki, dlatego utrzymywanie wilgotności poniżej 50% może ograniczać ilość roztoczy w kurzu domowym [5]. Roztocza widać gołym okiem tylko w uproszczonych opisach; w praktyce ich obecność ocenia się po warunkach w domu, objawach oraz wynikach testów. Całkowite pozbycie się roztoczy nie jest realnym celem, ważniejsza jest redukcja ekspozycji.

W przypadku podejrzenia alergii lekarz zaczyna od wywiadu: pyta, kiedy pojawiają się objawy alergii, czy nasilają się w kurzu domowym, po spaniu w konkretnym łóżku, po odkurzaniu, po kontakcie z materacami i zasłonami albo czy w meblach tapicerowanych gromadzi się kurz. Znaczenie mają też choroby współistniejące, astma, stosowane leki, reakcje alergiczne na inne alergeny i objawy uczulenia u osób dorosłych oraz dzieci.

W alergii na roztocza kurzu domowego do potwierdzenia rozpoznania wykorzystuje się testy skórne, badanie swoistych IgE z krwi i panele alergiczne. Testy skórne zwykle trwają krócej niż godzinę, a wstępny wynik często można omówić tego samego dnia; badanie krwi wymaga próbki pobranej w laboratorium [1]. Jeśli wynik i objawy alergii na roztocza nie pasują do siebie, alergolog może rozważyć próby prowokacyjne, ale robi się je wyłącznie w kontrolowanych warunkach.

Przed testami skórnymi niektóre preparaty, zwłaszcza leki przeciwhistaminowe, mogą wymagać czasowego odstawienia zgodnie z zaleceniem lekarza. Nie należy przerywać terapii alergii samodzielnie, bo może to nasilić dolegliwości albo utrudnić codzienne funkcjonowanie.

Leczenie alergii na roztocza ma ograniczyć kontakt z alergenem, złagodzić objawy i ograniczyć stany zapalne w nosie, spojówkach lub oskrzelach. Całkowite wyeliminowanie roztoczy jest praktycznie niemożliwe. Terapia powinna być dopasowana do nasilenia dolegliwości, wieku pacjenta, astmy i tego, czy alergiczny nieżyt nosa jest całoroczny [2].

W leczeniu objawowym lekarz może zalecić preparaty przeciwhistaminowe, donosowe glikokortykosteroidy, krople do oczu, płukanie nosa albo inhibitory leukotrienów. Leki przeciwhistaminowe działają przede wszystkim przez ograniczanie efektów histaminy, czyli jednego z mediatorów reakcji alergicznej [8]. Płukanie nosa solą fizjologiczną pomaga usuwać wydzielinę i część drażniących cząstek z błony śluzowej, ale nie zastępuje zaleconych leków. Alergia na roztocza wymaga indywidualnego doboru leków, ponieważ te same preparaty mogą działać inaczej u niektórych osób. Alergeny roztoczy w kurzu domowym pozostają źródłem ekspozycji, więc lek nie zastępuje profilaktyki.

Leczenie alergii może obejmować również immunoterapię alergenową, czyli odczulanie; decyzja o immunoterapii alergenowej wymaga potwierdzenia związku objawów z konkretnym alergenem. W alergii na roztocza kurzu domowego immunoterapia swoista polega na stopniowym przyzwyczajaniu organizmu do alergenu przez kontrolowane podawanie dawek alergenu podskórnie lub podjęzykowo [3]. Obecnie immunoterapia może zmniejszać zapotrzebowanie na leki i łagodzić reakcję na dany alergen, ale wymaga kwalifikacji lekarskiej, regularności i obserwacji działań niepożądanych [6]. W wielu schematach immunoterapii alergenowej leczenie trwa co najmniej 3 lata, a typowy zakres wynosi 3–5 lat [9].

W alergii na roztocza kurzu domowego metody profilaktyczne mają duże znaczenie, bo roztocza kurzu domowego gromadzą się tam, gdzie w kurzu domowym jest dużo tkanin, ciepła i wilgoci. Metody profilaktyczne stosowane w sypialni obejmują regularne pranie pościeli w wysokiej temperaturze, wymianę i wietrzenie pościeli. Należy pamiętać o praniu pokrowcy z tkanin barierowych na materac i poduszki oraz ograniczenie dywanów i zasłon [4].

Regularne odkurzanie najlepiej wykonywać odkurzaczem ze specjalnym filtrem. Używanie odkurzaczy z filtrem HEPA może ograniczyć unoszenie drobnych cząstek, chociaż samo sprzątanie nie wystarczy, jeśli w mieszkaniu zostają stare materace, grube wykładziny, pluszowe zabawki i ciężkie zasłony [4]. Warto zainwestować w rozwiązania, które realnie ograniczają alergeny w kurzu domowym: wilgotne ściereczki do przecierania powierzchni, regularne wietrzenie, pranie pościeli i tekstyliów w 60°C, jeśli pozwala na to metka, częste wietrzenie i kontrolę wilgoci[4]. Stosowanie odpowiednich pokrowców i ścieranie kurzu wilgotną ściereczką ma sens w celu eliminacji nadmiaru alergenów z otoczenia.

Roztocza kurzu domowego gorzej funkcjonują w niskich temperaturach i przy niskiej wilgotności, ale domowe sposoby nie powinny opierać się wyłącznie na mrożeniu tekstyliów. Ważniejsze jest utrzymywanie rozsądnej wilgotności, unikanie suszenia prania w zamkniętych pomieszczeniach i ograniczenie miejsc, gdzie alergeny roztoczy i roztocza kurzu domowego łatwo gromadzą się w kurzu domowym. U osób cierpiących na nasilone objawy warto rozważyć sprzątanie w maseczce albo poproszenie innego domownika o odkurzanie.