Tabletki antykoncepcyjne przy karmieniu piersią – jakie można stosować?

Nie każda kobieta po porodzie powinna otrzymać ten sam preparat. Znaczenie mają czas od porodu, przebieg karmienia piersią, choroby przewlekłe, leki, ryzyko zakrzepowo-zatorowe i plany dotyczące kolejnej ciąży. Poniżej wyjaśniamy, jakie tabletki antykoncepcyjne przy karmieniu piersią zwykle się rozważa i kiedy potrzebna jest konsultacja.

• tabletkach antykoncepcyjnych jednoskładnikowych
• doboru metody antykoncepcji
• recepta online

Karmienie piersią może czasowo hamować owulację, ale samo w sobie nie jest pewnym zabezpieczeniem przed kolejną ciążą. Wyjątkiem jest metoda laktacyjnego braku miesiączki, czyli LAM (ang. lactational amenorrhea method). Zgodnie z kryteriami CDC wszystkie trzy warunki muszą być spełnione równocześnie: kobieta nie miesiączkuje, dziecko jest karmione wyłącznie lub niemal wyłącznie piersią, a od porodu minęło mniej niż 6 miesięcy. Przerwy między karmieniami nie powinny przekraczać około 4 godzin w dzień i 6 godzin w nocy [2]. Prolaktyna blokuje wydzielanie hormonów FSH i LH.

Karmienie piersią może wiązać się z niepłodnością laktacyjną, ale nie daje gwarancji. Powrót miesiączki, regularne dokarmianie, rzadsze karmienia, dłuższe przerwy nocne lub ukończenie przez dziecko 6 miesięcy oznaczają, że warunki LAM mogą przestać być spełnione. Płodność może wrócić przed pierwszą miesiączką, dlatego brak krwawienia nie wyklucza możliwości zajścia w ciążę [3]. Owulacja może wystąpić już w 4 tygodniu po porodzie.

Naturalne metody oparte na obserwacji bywają trudniejsze do interpretacji w pierwszych miesiącach po porodzie, gdy cykle są nieregularne. W pierwszych miesiącach karmienie piersią może dodatkowo utrudniać przewidywanie powrotu owulacji. W czasie laktacji warto więc omówić wybór metody antykoncepcyjnej, która nie wymaga przewidywania dni płodnych wyłącznie na podstawie kalendarza.

Karmienie piersią nie wyklucza antykoncepcji hormonalnej, ale jej bezpieczeństwo zależy m.in. od składu i czasu od porodu. Metody zawierające wyłącznie progestagen można stosować wcześniej niż preparaty z estrogenem. U jednych kobiet wybór metody antykoncepcyjnej jest prosty, u innych wymaga oceny chorób współistniejących i ryzyka zakrzepowo-zatorowego. W kryteriach CDC progestagenowe tabletki, implant i iniekcje są dopuszczalne także we wczesnym okresie poporodowym [4].

Hormony mogą przenikać do mleka w niewielkich ilościach, jednak dostępne dane nie wskazują na negatywny wpływ metod progestagenowych na laktację lub rozwój zdrowych niemowląt [4]. Z tego powodu w antykoncepcji hormonalnej kobiet karmiących często rozważa się preparaty bez estrogenu. Dla matek karmiących dobór metody antykoncepcyjnej powinien uwzględniać także przebieg połogu i indywidualne przeciwwskazania.

W praktyce metody antykoncepcji dla matek karmiących warto porządkować według trzech pytań: ile czasu minęło od porodu, czy karmienie piersią jest nadal istotnym elementem żywienia dziecka oraz czy występują przeciwwskazania do estrogenu. Taki schemat pomaga oddzielić metody możliwe do zastosowania od razu od tych, które wymagają odroczenia. Nie zastępuje jednak kwalifikacji medycznej ani sprawdzenia przeciwwskazań do konkretnego preparatu.

Pytanie o nazwy tabletek antykoncepcyjnych przy karmieniu piersią jest częste, ale sama nazwa handlowa nie wystarcza do wyboru. To, jakie preparaty są na rynku dostępne, może się zmieniać. NHS opisuje minipigułki tradycyjne, z dezogestrelem oraz z drospirenonem. Przy wyborze trzeba sprawdzić substancję czynną, przeciwwskazania, interakcje i zasady postępowania po pominięciu dawki [5].

Dopuszczalne opóźnienie może wynosić 3, 12 albo 24 godziny zależnie od rodzaju tabletki. Nie ma jednej reguły dla wszystkich minipigułek [5].

Estrogen może wpływać negatywnie na produkcję mleka, dlatego preparaty złożone nie są zwykle pierwszym wyborem we wczesnym okresie laktacji. NHS zaleca kobietom karmiącym odczekanie co najmniej 6 tygodni po porodzie przed rozpoczęciem złożonej tabletki, plastra lub krążka [3].

Nie oznacza to przeciwwskazania przez cały czas karmienia piersią. Po 6 tygodniach dobór zależy od sytuacji klinicznej, laktacji i czynników ryzyka. Jeśli pojawiają się obawy dotyczące negatywnego wpływu na produkcję mleka, można omówić ze swoim ginekologiem metodę bez estrogenu [4].

Jeśli po rozpoczęciu antykoncepcji hormonalnej obserwujesz wyraźny spadek produkcji mleka, nietypowe krwawienia lub inne działania niepożądane, skonsultuj dalsze postępowanie z lekarzem.

Karmienie piersią nie ogranicza wyboru do tabletki. Inne metody dla kobiet karmiących obejmują implant podskórny, zastrzyki antykoncepcyjne, wkładkę hormonalną lub miedzianą oraz metody barierowe. Część metod progestagenowych można rozpocząć wcześnie po porodzie [4].

Wkładka miedziana nie zawiera hormonów, a hormonalna uwalnia progestagen w jamie macicy. Założenie wkładki domacicznej jest możliwe bezpośrednio po porodzie w odpowiednich warunkach; jeśli nie została założona w ciągu 48 godzin, NHS zwykle zaleca odczekanie do 4 tygodni [3].

Prezerwatywy można stosować po powrocie do aktywności seksualnej. W przeciwieństwie do większości innych metod pomagają ograniczać ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową [6]. Kapturki naszyjkowe i diafragmy można zwykle rozważyć około 6 tygodni po porodzie, po ponownym dopasowaniu [3]. Środki plemnikobójcze stosuje się zgodnie z instrukcją konkretnego wyrobu.

Naturalne metody planowania rodziny mogą być mniej przewidywalne przed powrotem regularnych cykli. LAM jest wyjątkiem tylko przy spełnieniu wszystkich kryteriów [2]. Jeśli dziecko zacznie przesypiać noce, rośnie udział dokarmiania lub wraca miesiączka, trzeba przejść na inne metody zapobiegania ciąży.

Antykoncepcja awaryjna może być potrzebna po stosunku bez zabezpieczenia, pęknięciu prezerwatywy lub istotnym błędzie w stosowaniu regularnej metody. Lewonorgestrel stosuje się do 72 godzin, a octan uliprystalu do 120 godzin po stosunku; lek należy przyjąć możliwie szybko [8].

Karmienie piersią ma znaczenie przy wyborze antykoncepcji awaryjnej. Aktualna informacja EMA dla ellaOne zawierającego octan uliprystalu zaleca przerwę w karmieniu piersią przez tydzień po dawce i odciąganie mleka w celu podtrzymania laktacji [8]. W przypadku lewonorgestrelu zalecenia dotyczące karmienia są inne, dlatego przy każdej antykoncepcji awaryjnej należy sprawdzić aktualną ulotkę konkretnego leku.

Antykoncepcji awaryjnej nie traktuje się jako stałej metody. Po jej zastosowaniu trzeba ustalić, kiedy wznowić regularną antykoncepcję i przez jaki czas stosować dodatkowe zabezpieczenie, ponieważ postępowanie różni się po lewonorgestrelu i octanie uliprystalu [8].

Antykoncepcja po porodzie pozwala świadomie zaplanować odstęp do kolejnej ciąży. WHO po żywym porodzie rekomenduje odczekanie co najmniej 24 miesięcy przed podjęciem próby kolejnego poczęcia, aby zmniejszyć ryzyko niekorzystnych wyników dla matki i dziecka [7]. To zalecenie populacyjne, a indywidualny plan może wymagać konsultacji.

Jeśli kolejne dziecko jest planowane w niedalekiej przyszłości, można rozważyć odwracalną metodę. Gdy kolejnej ciąży nie planujesz w najbliższym czasie, przy metodach długoterminowych zaletą może być brak konieczności pamiętania o codziennej dawce — wybór zależy jednak od preferencji i stanu zdrowia.