Tabletki antykoncepcyjne a trądzik – jak antykoncepcja wpływa na cerę?

• Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne mogą ograniczać wydzielanie łoju i liczbę zmian trądzikowych, ale poprawa kondycji skóry zwykle nie jest natychmiastowa.
• Pigułki antykoncepcyjne zawierające wyłącznie progestagen nie są standardowym sposobem leczenia trądziku i u części osób mogą zwiększać liczbę zmian skórnych.
• Tabletki antykoncepcyjne na trądzik dobiera się według całego profilu zdrowotnego, a nie wyłącznie oczekiwanego wpływu na cerę.
• Nagłe pogorszenie skóry, nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie lub inne objawy nadmiaru androgenów są wskazaniem do konsultacji.
• Silny ból i obrzęk nogi, duszność, ból w klatce piersiowej albo nagłe zaburzenia mowy, widzenia czy czucia wymagają pilnej pomocy medycznej.

Jeżeli interesują Cię także inne działania niepożądane, przeczytaj: Czy od tabletek antykoncepcyjnych się tyje?

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Tabletki antykoncepcyjne.

• recepta online

Trądzik pospolity rozwija się w obrębie aparatu mieszkowo-łojowego. Znaczenie mają m.in. nadmierne wydzielanie sebum, rogowacenie ujść mieszków włosowych, stan zapalny i aktywność bakterii. Androgeny – potocznie określane jako męskie hormony płciowe, choć występują również u kobiet – zwiększają aktywność gruczołów łojowych. Gruczoły łojowe reagują jednak nie tylko na poziom hormonów we krwi, lecz także na miejscową wrażliwość tkanek. Dlatego wahania hormonalne mogą nasilać występowanie trądziku, zwłaszcza w okresie dojrzewania, przed miesiączką oraz u części dorosłych kobiet.

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne działają na gospodarkę hormonalną dwutorowo: ograniczają jajnikową produkcję androgenów i zwiększają stężenie białka wiążącego hormony płciowe. W efekcie zmniejsza się biologicznie aktywna frakcja testosteronu we krwi, co może osłabić działanie androgenów na receptory skóry i gruczoły łojowe [4]. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z trądzikiem ma podwyższone stężenie całkowitego testosteronu. Istotna bywa również miejscowa wrażliwość skóry na hormony.

Estrogenowa składowa dwuskładnikowych tabletek może dodatkowo ograniczać wydzielanie łoju przez gruczoły łojowe, co jest jednym z mechanizmów ich korzystnego wpływu na zmiany trądzikowe [10].

Określenie trądzik hormonalny jest używane opisowo, najczęściej wobec zmian na dolnej części twarzy, żuchwie i szyi, które nasilają się cyklicznie. Sam wygląd zmian skórnych nie wystarcza jednak do rozpoznania zaburzeń hormonalnych.

Leczenia trądziku tabletkami antykoncepcyjnymi nie należy rozpoczynać na własną rękę ani na podstawie doświadczeń innej osoby. Głównym celem pigułki pozostaje zapobieganie ciąży, a leczenie zmian skórnych jest dodatkowym wskazaniem tylko u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentek. Plan leczenia trądziku powinien uwzględniać jego nasilenie, ryzyko blizn, dotychczasowe terapie i potrzebę antykoncepcji.

Tabletki antykoncepcyjne pomagają na trądzik stopniowo. Pierwsza zauważalna poprawa pojawia się przeciętnie po 2–3 miesiącach [5]. Skuteczności terapii nie ocenia się więc po kilku dniach. Cele leczenia trądziku obejmują zmniejszenie liczby zmian zapalnych, ograniczenie nowych wykwitów i zapobieganie bliznom. Jednocześnie nie trzeba biernie czekać przy wyraźnym nasilaniu zmian, powstawaniu bolesnych guzków, blizn lub pogorszeniu samopoczucia.

W leczeniu trądziku leki hormonalne często łączy się z terapią miejscową, np. retinoidem, nadtlenkiem benzoilu lub kwasem azelainowym, zależnie od postaci trądziku i oceny lekarza [1]. Ocena leczenia trądziku powinna uwzględniać także tolerancję preparatu i wpływ zmian trądzikowych na jakość życia. Kompleksowa terapia hormonalna nie zastępuje właściwej pielęgnacji ani leczenia dermatologicznego. Nie każda poprawa kondycji skóry wymaga też dalszego zwiększania zakresu terapii.

Przed rozpoczęciem stosowania tabletek z estrogenem należy zebrać wywiad i zmierzyć ciśnienie tętnicze [7]. Szczególnej oceny wymagają m.in. przebyta choroba zakrzepowo-zatorowa, trombofilia, migrena z aurą, ciężkie nadciśnienie tętnicze, niektóre choroby wątroby, obciążający wywiad rodzinny oraz palenie papierosów, zwłaszcza po 35. roku życia [6]. Nie jest to pełna lista przeciwwskazań.

Działania niepożądane mogą obejmować plamienia, nudności, bóle głowy lub tkliwość piersi. Rzadziej występują poważne powikłania naczyniowe. Pilnej oceny wymagają: bolesny jednostronny obrzęk kończyny, nagła duszność, ból w klatce piersiowej, krwioplucie, omdlenie, nagłe zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie kończyny albo nietypowy, bardzo silny ból głowy [8].

Nie należy samodzielnie zmieniać ani odstawiać preparatu, jeżeli tabletki antykoncepcyjne są potrzebne do zapobiegania ciąży. Lekarz może omówić inne metody antykoncepcji oraz równoległe możliwości leczenia trądziku.