Czy po tabletkach antykoncepcyjnych się tyje?

[3].

Antykoncepcja hormonalna wpływa na organizm kobiety, ale reakcja na konkretny preparat to kwestia indywidualna. Brak dużego efektu w badaniach nie oznacza, że każda osoba zachowa tę samą masę ciała. Znaczenie mają także wiek, dieta, aktywność, sen, choroby współistniejące i inne czynniki.

• Badania nie wykazują, aby tabletki antykoncepcyjne same powodowały znaczący wzrost masy ciała u większości stosujących je kobiet [3].
• To, czy od tabletek antykoncepcyjnych się tyje, należy oceniać na podstawie trendu masy ciała, a nie jednego pomiaru.
• Przejściowe uczucie obrzmienia, wzdęcia lub wahania wody w organizmie mogą zostać odebrane jako tycie po tabletkach antykoncepcyjnych, choć nie muszą oznaczać przyrostu tkanki tłuszczowej [5].
• Preparaty jednoskładnikowe i preparaty dwuskładnikowe różnią się składem, lecz nie ma podstaw, aby wybierać tabletkę wyłącznie na podstawie obietnicy, że nie powoduje przyrostu wagi.
• Szybki, wyraźny wzrost wagi, nasilone obrzęki albo inne niepokojące objawy warto skonsultować z lekarzem.

Szersze omówienie działań niepożądanych znajdziesz w materiale: Jakie mogą być skutki uboczne tabletek antykoncepcyjnych?.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Tabletki antykoncepcyjne.

• antykoncepcji hormonalnej
• recepta online

Najlepiej udokumentowane dane dotyczą złożonej, czyli dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej. Przegląd Cochrane autorstwa Gallo, Lopez i Grimes DA obejmował 49 randomizowanych badań. Tylko cztery porównywały antykoncepcję z placebo lub brakiem interwencji, ale dostępne wyniki nie wskazywały na duży wpływ złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych na masę ciała. Nie wykazano też, aby różne dawki hormonów lub odmienne preparaty konsekwentnie różniły się wpływem na wagę [3].

Odpowiedź na pytanie, czy tabletki antykoncepcyjne powodują tycie, brzmi więc: zazwyczaj nie w sposób bezpośredni i klinicznie istotny. Nie oznacza to, że zgłaszany przyrost masy ciała należy ignorować; trzeba porównać masę ciała sprzed rozpoczęcia antykoncepcji hormonalnej z kolejnymi pomiarami. Przekonanie, że od tabletek antykoncepcyjnych się tyje, często wynika z pojawienia się wzrostu wagi po rozpoczęciu terapii. Samo następstwo czasowe nie potwierdza związku przyczynowego. W badaniach kobiet stosujących tabletki antykoncepcyjne masa ciała może rosnąć, spadać albo pozostawać stabilna, podobnie jak u osób niestosujących tej metody.

Dane dotyczące metod zawierających wyłącznie progestagen są mniej pewne. Przegląd Cochrane wykazał ograniczone dowody na zmianę masy ciała podczas stosowania antykoncepcji progestagennej; w większości badań średnia zmiana po 6–12 miesiącach była niewielka, a jakość dowodów niska [2]. Warto wiedzieć, że wyjątkiem w szerszej grupie metod hormonalnych jest zastrzyk z depot medroksyprogesteronu, który bywa związany z większym przyrostem masy ciała. Nie jest to jednak tabletka antykoncepcyjna [3].

Gdy pacjentka pyta, dlaczego od tabletek antykoncepcyjnych się tyje, najpierw trzeba ustalić, co właściwie zmieniło się w organizmie. Wzrost masy ciała nie zawsze oznacza zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej.

Masa ciała zmienia się z wiekiem również bez antykoncepcji hormonalnej. Znaczenie mogą mieć niedoczynność tarczycy, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, przewlekły stres, niedobór snu, niektóre leki lub zmiana codziennych nawyków. Jeśli dodatkowe kilogramy pojawiają się szybko albo towarzyszą im inne objawy, nie należy automatycznie wiązać ich ze stosowaniem tabletek antykoncepcyjnych.

Jeżeli wydaje się, że od tabletek antykoncepcyjnych się tyje, oddziel krótkotrwałe wahanie od utrwalonego trendu. Waż się raz w tygodniu o podobnej porze i notuj zmiany obwodów, apetytu, aktywności, snu oraz ilości soli w diecie. Pojedynczy pomiar nie pozwala ocenić wpływu antykoncepcji hormonalnej.

Za bardziej miarodajny uznaje się powtarzalny wzrost masy ciała w kolejnych tygodniach. Ocena przyrostu masy ciała powinna uwzględniać masę ciała, obwód talii i zmianę codziennych nawyków. Nie każdy przyrost masy ciała oznacza odkładanie tłuszczu. Jeśli masę ciała zwiększa głównie woda, wynik może zmieniać się szybko, a ubrania nie zawsze stają się wyraźnie ciaśniejsze. Narastanie tkanki tłuszczowej zwykle ma wolniejszy przebieg i wiąże się z długotrwałą przewagą podaży energii nad wydatkiem. Taka obserwacja nie służy samodzielnej diagnozie, ale ułatwia lekarzowi ocenę przyrostu masy ciała i innych możliwych przyczyn.

Tabletki to popularna forma zapobiegania ciąży i postać doustnej antykoncepcji hormonalnej. Preparaty dwuskładnikowe zawierają estrogen i progestagen, a preparaty jednoskładnikowe tylko progestagen. Różnią się zasadami przyjmowania, przeciwwskazaniami i profilem działań niepożądanych. Skutki uboczne antykoncepcji hormonalnej ocenia się więc w odniesieniu do konkretnego preparatu. To, jak działa antykoncepcja hormonalna, zależy również od prawidłowego stosowania konkretnego preparatu. U kobiet stosujących tabletki antykoncepcyjne regularność przyjmowania ma znaczenie dla skuteczności, ale nie dowodzi wpływu na masę ciała.

Nie ma wiarygodnej listy tabletek antykoncepcyjnych, po których się nie tyje, ani pigułek antykoncepcyjnych zapewniających spadek masy ciała. Różne dawki hormonów nie pozwalają przewidzieć reakcji na masę ciała. Dobierając antykoncepcję hormonalną dwuskładnikową lub preparat jednoskładnikowy, lekarz uwzględnia m.in. ciśnienie tętnicze, BMI, palenie tytoniu, migrenę, przebyte choroby, ryzyko zakrzepowe i stosowane leki [1].

Sformułowanie „tabletka dzień” bywa używane nieprecyzyjnie. Codzienna tabletka antykoncepcyjna nie jest tym samym co tabletka dzień po, czyli antykoncepcja awaryjna. Nie należy mieszać tych metod ani zmieniać schematu przyjmowania bez konsultacji.

Przed rozpoczęciem stosowania antykoncepcji hormonalnej warto zapisać masę ciała i, jeśli to przydatne, obwód talii. Pomiar wyjściowy nie jest wymagany do kwalifikacji do każdej metody, ale pomaga później obiektywnie ocenić zmianę. Przy złożonej antykoncepcji hormonalnej konieczny jest natomiast aktualny pomiar ciśnienia tętniczego; rutynowy pakiet badań hormonalnych, prób wątrobowych czy badań krzepnięcia nie jest potrzebny u każdej zdrowej osoby [4].

Aby utrzymać prawidłową masę ciała, pomocne są proste działania:

• ważenie się raz w tygodniu o podobnej porze, a nie codzienne reagowanie na wahania;
• prowadzenie krótkiej notatki o apetycie, obrzękach, cyklu, śnie i samopoczuciu;
• regularne posiłki oparte na warzywach, pełnoziarnistych produktach, źródłach białka i zdrowych tłuszczach;
• ograniczenie nadmiaru soli i wysoko przetworzonych produktów;
• dopasowanie aktywności fizycznej do możliwości zdrowotnych oraz podtrzymywanie regularnej aktywności fizycznej;
• dbanie o sen i regenerację.

Warto zaznaczyć, że stosowanie tabletek antykoncepcyjnych nie wymaga profilaktycznej diety odchudzającej; styl życia powinien wspierać zdrowie niezależnie od wybranej metody. Zbilansowana dieta nie musi oznaczać restrykcji. Celem zdrowej diety jest utrzymać prawidłową masę ciała, a nie kompensować wprowadzanie do organizmu syntetycznych hormonów głodówką. Oceniając swoją sylwetkę, uwzględniaj też obwody i samopoczucie.

Konsultacja jest wskazana, gdy przyrost masy ciała jest szybki, utrzymuje się mimo niezmienionego stylu życia albo towarzyszą mu obrzęki, duszność, kołatanie serca, nadmierne pragnienie lub znaczne osłabienie. Gdy od tabletek antykoncepcyjnych się tyje w sposób wyraźny i postępujący, lekarz może ocenić, czy wzrost masy ciała ma związek z preparatem, czy wymaga poszukiwania innej przyczyny.

Wybór tabletek antykoncepcyjnych, zmiana tabletek antykoncepcyjnych i odstawienie tabletek antykoncepcyjnych powinny być omawiane z lekarzem. Nie odstawiaj tabletek samodzielnie tylko dlatego, że wskazanie na wadze wzrosło po kilku dniach. Nagłe przerwanie stosowania antykoncepcji może pozostawić bez ochrony przed ciążą. Jeżeli skutki uboczne antykoncepcji hormonalnej są uciążliwe, zmianę preparatu lub metody należy omówić z lekarzem. Inne skutki uboczne również mogą wymagać ponownej oceny bezpieczeństwa stosowania. Zmiana tabletek antykoncepcyjnych nie gwarantuje spadku masy ciała, ale może być zasadna po ocenie korzyści i ryzyka. Hormonalne środki antykoncepcyjne dobiera się z uwzględnieniem stanu zdrowia, nie tylko obawy o swoją sylwetkę.

Ból i obrzęk jednej nogi, nagła duszność, ból w klatce piersiowej, zaburzenia widzenia lub nowy, bardzo silny ból głowy wymagają pilnej pomocy medycznej, ponieważ mogą wskazywać na rzadkie, ale poważne powikłania złożonej antykoncepcji hormonalnej [6].

Podczas prywatnej konsultacji można omówić objawy, pomiary, dotychczasowy preparat i dalsze możliwości. Jeżeli kontynuacja lub zmiana leku będzie medycznie uzasadniona, lekarz może rozważyć wystawienie dokumentu takiego jak recepta online; nie jest ona gwarantowana przed oceną medyczną.