Jak chronić skórę przed słońcem? Dlaczego latem to tak ważne

Osoby szukające odpowiedzi na pytanie, jak chronić skórę przed słońcem, często koncentrują się na oznaczeniu SPF 50. W praktyce równie ważne są szerokie spektrum ochrony, odpowiednia ilość preparatu i ponowna aplikacja. Krem z filtrem 50 do twarzy może być rozsądnym wyborem podczas silnej ekspozycji na słońce, przy jasnym fototypie, skłonności do przebarwień lub cery wrażliwej, o ile jest dobrze tolerowany i stosowany zgodnie z etykietą [2].

• Promieniowanie UVA dociera do głębszych warstw skóry i uczestniczy w fotostarzeniu, a UVB jest główną przyczyną oparzeń słonecznych. Oba zakresy promieniowania mogą uszkadzać komórki skóry [5].
• Wybieraj kremy przeciwsłoneczne o szerokim spektrum ochrony UVA i UVB, najlepiej wodoodporne oraz z SPF 30 lub wyższym [2]. Kremy z filtrem SPF 50 mogą dawać większy margines ochrony podczas intensywnej ekspozycji.
• Krem SPF należy nanieść obficie na odsłoniętą skórę przed wyjściem i ponawiać aplikację mniej więcej co 2 godziny oraz po pływaniu, osuszeniu ręcznikiem lub intensywnym poceniu [2].
• SPF 50 nie oznacza ochrony przez cały dzień ani możliwości pięćdziesięciokrotnie dłuższego przebywania na słońcu. SPF opisuje ochronę przed dawką promieniowania wywołującą rumień, a nie czas bezpiecznej ekspozycji [3].
• Dzieci nie powinny przebywać na słońcu bez ochrony. U niemowląt poniżej 6. miesiąca życia podstawą są cień i ubranie osłaniające skórę [4].

Nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV jest istotnym czynnikiem ryzyka nowotworów skóry. Więcej o objawach wymagających oceny można przeczytać w artykule Czerniak.

Promieniowanie ultrafioletowe jest niewidzialną częścią promieniowania słonecznego. Krótkotrwała nadmierna ekspozycja może prowadzić do rumienia i oparzenia, natomiast skumulowana dawka UV wiąże się z przedwczesnym starzeniem oraz rozwojem raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego. Intensywne, przerywane ekspozycje i oparzenia słoneczne są z kolei powiązane z ryzykiem czerniaka [1].

Promieniowanie słoneczne inicjuje również stres oksydacyjny i zwiększa w skórze ilość wolnych rodników. To działanie promieni słonecznych nasila się wraz z dawką UV. Nadmiar wolnych rodników, czyli reaktywnych form tlenu, może uszkadzać DNA, błony komórkowe i białka podporowe skóry. Przewlekłe działanie promieni słonecznych sprzyja degradacji kolagenu i elastyny, nierównemu kolorytowi skóry, przebarwieniom oraz zmarszczkom [5].

Nie istnieje zdrowa opalenizna uzyskana pod wpływem UV — zmiana koloru jest reakcją obronną na uszkodzenie. Ochrona skóry ma znaczenie przy każdym fototypie.

Promieniowanie słoneczne obejmuje kilka zakresów fal, ale z punktu widzenia skóry najważniejsze są UVA i UVB.

Promieniowanie słoneczne zawiera UVA o dłuższej długości fali. Promieniowanie UVA przenika głębiej do skóry właściwej i w dużej mierze odpowiada za fotostarzenie. Może przechodzić przez szkło, dlatego skóra twarzy i dłoni jest narażona także podczas jazdy samochodem lub pracy przy oknie. Promieniowanie UVB działa głównie w naskórku i jest podstawowym czynnikiem wywołującym oparzenia słoneczne. Zarówno UVA, jak i UVB uczestniczą w uszkadzaniu DNA i kancerogenezie [5]. Dlatego ochrona przed promieniowaniem powinna obejmować oba zakresy, szczególnie UVA podczas długiej, codziennej ekspozycji.

Pochmurne dni nie oznaczają braku ekspozycji. Warto wiedzieć, że skóra twarzy pozostaje narażona również podczas krótkich wyjść. Promienie UV docierają do powierzchni skóry również wtedy, gdy temperatura jest umiarkowana, a słońce pozostaje za chmurami. Chłód ani wiatr nie chronią przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym. Szczególnie niebezpieczne są długie ekspozycje bez cienia i reaplikacji.

Oznaczenia UVA UVB HEV spotykane na opakowaniach odnoszą się do różnych zakresów promieniowania. HEV to wysokoenergetyczne światło widzialne, potocznie określane światłem niebieskim. Standardowy filtr przeciwsłoneczny jest oceniany przede wszystkim pod kątem promieniowania UV. Przy skłonności do melasmy lub przebarwień dodatkowa ochrona przed światłem widzialnym może wynikać z zastosowania barwionego produktu zawierającego tlenki żelaza [6]. Należy unikać słońca w godzinach 11:00-16:00, gdy promieniowanie UV jest najwyższe.

Filtry mineralne, nazywane też filtrami fizycznymi, zawierają zwykle tlenek cynku, dwutlenek tytanu lub oba te składniki. Określenie filtry fizyczne odnosi się właśnie do tej grupy. Takie preparaty mogą mieć lekką formułę albo bardziej kremową bazę. Filtry chemiczne, określane również jako organiczne, wykorzystują inne cząsteczki pochłaniające energię UV. Współczesne dane wskazują, że obie grupy przede wszystkim absorbują promieniowanie, a filtry mineralne dodatkowo częściowo je rozpraszają [2].

Nie ma jednej kategorii odpowiedniej dla każdego. Kremy z filtrem mineralnym, chemicznym i hybrydowym mogą zapewniać skuteczną ochronę, jeśli spełniają wymagania etykiety. Dla skóry wrażliwej lub cery wrażliwej preparat mineralny bez substancji zapachowych może być lepiej tolerowany. Z kolei nowoczesne filtry chemiczne często pozwalają uzyskać lekką konsystencję i transparentne wykończenie. Najważniejsze, aby odpowiedni produkt miał szerokie spektrum ochrony, był używany w odpowiedniej ilości i nie zniechęcał do regularnej aplikacji.

Prawidłowa aplikacja decyduje o tym, czy krem z filtrem skutecznie chroni skórę przed promieniowaniem. Skóra twarzy wymaga tak samo starannego pokrycia jak pozostałe odsłonięte okolice. Kremy z filtrem należy rozprowadzać równą, obfitą warstwą na odsłoniętych częściach twarzy i ciała około 15 minut przed wyjściem. W ochronie twarzy należy uwzględnić uszy, kark, linię włosów, okolice oczu, grzbiety dłoni i stóp oraz usta zabezpieczone produktem z filtrem [2].

Dla całego ciała osoby dorosłej potrzebna jest zwykle ilość zbliżona do 30 ml. Zbyt mała ilość obniża realną ochronę. Jeżeli spędzasz czas na zewnątrz, ponawiaj aplikację mniej więcej co 2 godziny. Nie warto czekać 3 godziny, jeśli etykieta zaleca wcześniejsze nałożenie kolejnej warstwy. Krem SPF trzeba aplikować ponownie po każdej kąpieli, intensywnym poceniu i wytarciu skóry ręcznikiem, również wtedy, gdy produkt jest opisany jako wodoodporny [2].

Reaplikacja kremu jest potrzebna także w okresie wakacji podczas zwiedzania, pracy w ogrodzie czy jazdy na rowerze. Jedna poranna warstwa nie zapewnia ochrony przez cały dzień. Dotyczy to również produktu z filtrem SPF 50. Kremy z filtrem nie powinny też służyć do wydłużania kąpieli słonecznych. Najbezpieczniejsza strategia łączy filtr przeciwsłoneczny, cień, okulary, kapelusz i zakrywającą skórę odzież. Należy pamiętać, że tylko takie połączenie pozwala zapewnić skórze odpowiednią ochronę w zmiennych warunkach.

Krem BB albo podkład koloryzujący z filtrem SPF może stanowić dodatkową ochronę twarzy, ale tylko wtedy, gdy zostanie nałożony w ilości wymaganej do uzyskania deklarowanego SPF. W praktyce kosmetyki kolorowe często nakłada się zbyt cienko. Z tego powodu łatwiej zapewnić skuteczną ochronę, stosując osobny krem do twarzy z filtrem SPF. Kremy z filtrem nakładane pod makijaż powinny utworzyć równą warstwę. Krem do twarzy z filtrem SPF stosuje się jako ostatni etap pielęgnacji, a makijaż nakłada po utrwaleniu preparatu.

Barwiony krem z SPF zawierający tlenki żelaza może ograniczać szkodliwy wpływ światła widzialnego na przebarwienia i jednocześnie nie pozostawiać białych śladów [6]. Taki barwiony krem lub lekki fluid świetnie sprawdzą się u osób, które chcą połączyć wyrównanie kolorytu z fotoprotekcją. Nadal konieczna jest jednak reaplikacja. Skóra twarzy nie pozostaje chroniona przez cały dzień, zwłaszcza podczas długiego przebywania na świeżym powietrzu.

Dzieci wymagają szczególnie starannej ochrony przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych. Ochronę przeciwsłoneczną trzeba u nich opierać na cieniu, ubraniu i właściwie używanym preparacie. Taką ochronę przeciwsłoneczną należy stosować konsekwentnie. Niemowlęta poniżej 6. miesiąca życia powinny pozostawać poza bezpośrednim słońcem; najważniejsze są cień, przewiewna odzież zakrywająca skórę i kapelusz. Jeśli nie da się osłonić niewielkiego obszaru, sposób użycia preparatu należy omówić z lekarzem i stosować się do etykiety [4].

U dzieci od 6. miesiąca życia stosuje się kremy przeciwsłoneczne i kremy z filtrem przeznaczone dla tej grupy wiekowej, o szerokim spektrum ochrony i odpowiedniej wodoodporności. Produkty z tlenkiem cynku lub dwutlenkiem tytanu bywają dobrym wyborem dla delikatnej skóry. Nie ma jednak podstaw, aby każde dziecko w każdej sytuacji musiało stosować wyłącznie SPF 50. Krem z filtrem SPF 50 można wybrać przy dużej ekspozycji, ale nie zastąpi on cienia. Dla odpowiedniej ochrony poziom SPF trzeba dostosować do ekspozycji i zaleceń produktu; krem nie zastępuje cienia ani odpowiedniej odzieży [4].

Przy atopowym zapaleniu skóry, trądziku różowatym, łuszczycy lub skłonności do alergii wybierając krem, należy zwrócić uwagę na tolerancję, brak substancji zapachowych i możliwie prostą formułę. Nowy krem z SPF można najpierw nałożyć na mały fragment skóry. Skóra twarzy bywa bardziej reaktywna, dlatego tolerancję warto ocenić przed dniem intensywnej ekspozycji na słońce. W razie pieczenia, obrzęku lub nasilonego rumienia preparat trzeba zmyć.

Osobom, u których problem dotyczy twarzy, pomocne mogą być informacje o tym, jak wygląda atopowe zapalenie skóry (AZS) na twarzy. Przy zmianach obejmujących większą powierzchnię warto poznać także zasady łagodzenia objawów atopowego zapalenia skóry u dorosłych.

Promieniowanie słoneczne nie powinno być traktowane jako samodzielna terapia przewlekłej choroby skóry. Dotyczy to również osób szukających informacji o postępowaniu terapeutycznym w przypadku łuszczycy skóry głowy. Niektóre leki i zabiegi mogą zwiększać wrażliwość na UV, dlatego przed dłuższą ekspozycją warto sprawdzić ulotkę i zalecenia lekarza lub farmaceuty [4].

Najczęstszy błąd to zbyt cienka warstwa preparatu. Kremy z filtrem stosowane oszczędnie nie zapewniają wartości SPF deklarowanej na opakowaniu. Kolejne to pomijanie uszu, szyi, dłoni, stóp i skóry głowy, brak reaplikacji po każdej kąpieli oraz przekonanie, że wysoki filtr wystarcza na cały dzień. Odpowiedniej ochrony nie zapewnia także sam podkład z niskim SPF, jeśli jest nakładany oszczędnie.

Drugim problemem jest poleganie wyłącznie na kosmetyku. Ochrona przed słońcem wymaga kilku uzupełniających się metod. Żaden filtr przeciwsłoneczny nie zapewnia pełnej ochrony, nawet gdy jest to krem z filtrem SPF 50. W godzinach silnego nasłonecznienia należy ograniczać ekspozycję, aby chronić swoją skórę przed szkodliwym promieniowaniem, wybierać cień i używać odpowiedniej odzieży. Woda i piasek odbijają promienie, dlatego działaniem promieni może być objęta także skóra pozostająca w pozornym cieniu.

Nie należy również zakładać, że naturalne oleje zapewniają przewidywalną ochronę. Domowe mieszanki nie mają standaryzowanych badań SPF ani potwierdzonego szerokiego spektrum. Czym smarować się przed słońcem? Produktem z deklarowanym SPF, ochroną UVA i UVB oraz instrukcją stosowania.