Atopowe zapalenie skóry na twarzy — objawy, przyczyny i pielęgnacja

• Atopowe zapalenie skóry to choroba o charakterze nawrotowym: okresy poprawy mogą przeplatać się z zaostrzeniami, a celem postępowania jest kontrola objawów i poprawa komfortu życia [1].
• Typowe objawy AZS na twarzy to suchość, zaczerwienienie, swędzenie skóry, drobne grudki, łuszczenie, pieczenie oraz większa wrażliwość na kosmetyki i środki myjące.
• Przyczyny AZS są złożone; istotną rolę odgrywają uwarunkowania genetyczne, nieprawidłowa struktura bariery skórnej, reakcje układu immunologicznego i czynniki środowiskowe [2].
• Zanieczyszczenie środowiska, dym tytoniowy, suche powietrze, wysoka temperatura, niskie temperatury, pyłki roślin, roztocza, substancje zapachowe i silny stres mogą u części osób zaostrzać objawy AZS [6]; zależność tę wyjaśnia materiał jak stres wpływa na atopowe zapalenie skóry.
• Odpowiednia pielęgnacja skóry atopowej opiera się na łagodnym oczyszczaniu, regularnym stosowaniu emolientów, unikaniu drażniących kosmetyków oraz zabezpieczaniu naskórka przed utratą wody [5].
• Leczenie AZS, zwłaszcza gdy zmiany obejmują powieki, okolice ust lub są sączące, powinno być prowadzone zgodnie z zaleceniami lekarza; samodzielne stosowanie silnych leków na twarz może być ryzykowne [5].
• Podobne objawy mogą dawać kontaktowe zapalenie skóry, łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca, trądzik różowaty lub zakażenie, dlatego przy nawrotach warto potwierdzić rozpoznanie [5].

• chorób skóry
• łuszczyca a łojotokowe zapalenie skóry
• Czerniak – objawy, wygląd, diagnostyka i leczenie
• Opryszczka w nosie – przyczyny, objawy i leczenie

Atopowe zapalenie skóry, czyli atopic dermatitis, jest chorobą przewlekłą, niezakaźną i zapalną, która może wystąpić w każdym wieku, choć zazwyczaj zaczyna się we wczesnym dzieciństwie [1]. Atopowe zapalenie skóry twarzy to jedna z chorób skóry; zmiany skórne pojawiają się na policzkach, czole, brodzie, powiekach, wokół ust albo przy uszach; u części pacjentów współistnieją także ogniska w zgięciach łokciowych, zgięciach stawów, na wierzchu dłoni lub na owłosionej skórze głowy.

W przypadku AZS skóra atopowa szybciej traci wodę, łatwiej reaguje na czynniki drażniące i słabiej toleruje przypadkowe kosmetyki. Na jej powierzchni mogą pojawiać się okresowo rumień, drobne grudki, przeczosy po drapaniu i łuszczące się plamy. W dorosłym życiu atopowe zapalenie skóry twarzy bywa szczególnie obciążające, bo widoczne zmiany wpływają na samoocenę, sen i codzienne funkcjonowanie. Atopowe zapalenie skóry może też współistnieć z alergicznym nieżytem nosa, astmą lub innymi chorobami atopowymi, co pomaga lekarzowi ocenić tło dolegliwości.

Jeżeli pacjent pyta, jak wygląda atopowe zapalenie skóry na twarzy, najkrótsza odpowiedź brzmi: zwykle jest to sucha, zaczerwieniona, swędząca i łatwo podrażniająca się skóra twarzy. Objawy mogą mieć różne nasilenie — od subtelnego przesuszenia i szorstkości po zaostrzenie z intensywnym świądem, obrzękiem, pęknięciami naskórka, sączeniem lub strupkami.

Pierwsze objawy u niemowląt często obejmują policzki i czoło, u starszych dzieci częściej pojawiają się również w zgięciach, a u osób dorosłych mogą dominować okolice oczu, ust, szyi i dłoni [5]. Objawy skóry atopowej zmieniają się w przebiegu choroby; skóra twarzy może reagować szybciej niż grubsza skóra tułowia. W ostrym okresie przeważa stan zapalny, zaczerwienienie i uczucie swędzenia, a w długotrwałym przebiegu skóra staje się pogrubiała, sucha i bardziej podatna na pękanie. Atopowe zapalenie skóry częściej swędzi niż boli; ból, pęcherzyki i gwałtowne pogorszenie powinny skłaniać do poszukiwania innej przyczyny lub powikłania.

Jeżeli nie masz pewności, czy zmiany są AZS, czy innym typem wyprysku, pomocne może być omówienie egzema na twarzy jak leczyć. Zapalenie skóry na twarzy nie zawsze oznacza AZS. Jeśli zmiany są jednostronne, bolesne, pęcherzykowe, ropne albo szybko się szerzą, w różnicowaniu trzeba uwzględnić zakażenia i inne dermatozy;.

Atopowe zapalenie skóry może reagować na różne wyzwalacze, dlatego warto obserwować nie tylko kosmetyki, ale też pogodę, infekcje i rytm dnia. Czynnikami zewnętrznymi, które mogą nasilać objawy AZS, są m.in. suche powietrze, wiatr, pot, wysoka temperatura, niskie temperatury, chlorowana woda, detergenty, obecność substancji zapachowych w kosmetykach i środkach czystości oraz nagłe zmiany temperatury. Amerykańska Akademia Dermatologii wskazuje, że suchy klimat, zmiana temperatury, produkty nakładane na ciało, pot i stres mogą prowokować zaostrzenia u dzieci z egzemą [4].

Zanieczyszczenie powietrza może przyczyniać się do atopowego zapalenia skóry przez stres oksydacyjny, uszkodzenie bariery naskórkowej i zaburzenia odpowiedzi immunologicznej [6]. Dym tytoniowy i inne zanieczyszczenia środowiska również mogą pogarszać stan skóry u podatnych pacjentów, dlatego warto ograniczać ekspozycję na dym, smog i drażniące aerozole.

Alergeny wziewne, takie jak pyłki roślin, sierść zwierząt i roztocza kurzu domowego, u części pacjentów zaostrzają świąd, zwłaszcza gdy współistnieją objawy alergicznego nieżytu nosa. Silny stres może nasilać objawy AZS, choć jego znaczenie jest indywidualne i zwykle współdziała z innymi wyzwalaczami.

Żeby złagodzić objawy atopowego zapalenia skóry twarzy, najpierw trzeba ograniczyć stan zapalny, odbudować barierę naskórkową i zmniejszyć świąd. Podstawą jest codzienne nawilżanie skóry oraz stosowanie emolientów, które zmniejszają utratę wody i wspierają barierę ochronną [5]. Emolienty mogą być stosowane już od 1 dnia życia. Preparaty te należy stosować minimum 2-3 razy dziennie. W zaostrzeniu pomocne bywa odstawienie nowych kosmetyków, unikanie pocierania zmian, chłodne okłady i szybkie nałożenie preparatu ochronnego po umyciu.

Atopowe zapalenie skóry wymaga leczenia stopniowanego: im większy stan zapalny i świąd, tym ważniejsza jest kontrola lekarska. W leczeniu atopowego zapalenia skóry lekarz może zalecić leczenie miejscowe, np. przeciwzapalny krem lub maść, a w wybranych sytuacjach inhibitory kalcyneuryny, szczególnie gdy problem dotyczy wrażliwych okolic twarzy albo wymaga częstego leczenia [4]. Miejscowe glikokortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny, fototerapia, leczenie farmakologiczne ogólne lub terapię farmakologiczną lekami biologicznymi rozważa się zależnie od nasilenia, wieku pacjenta, lokalizacji zmian i odpowiedzi na wcześniejsze postępowanie [5].

Nie należy samodzielnie dobierać mocy steroidu ani czasu terapii na powiekach i wokół ust. Aby ograniczyć objawy AZS bez zwiększania ryzyka podrażnień, postępowanie lecznicze powinno być ustalone z lekarzem, a odpowiednie produkty należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza. Należy pamiętać, że miejscowe sterydy stosuje się maksymalnie przez 2 tygodnie.

Nie istnieje jedna dieta na atopowe zapalenie skóry, którą można bezpiecznie zalecić każdemu. Atopowe zapalenie skóry samo w sobie nie jest wskazaniem do eliminacji całych grup produktów. Alergeny pokarmowe mogą mieć znaczenie u części dzieci i dorosłych, ale eliminacja mleka, jaj, orzechów, pszenicy czy ryb bez potwierdzenia może prowadzić do niedoborów i niepotrzebnych ograniczeń. NICE zaleca, aby podejrzenie alergii pokarmowej oceniać na podstawie wywiadu, objawów oraz właściwie dobranych testów, a nie na podstawie przypadkowych paneli lub testów internetowych [7].

W przypadku niemowląt i małych dzieci mleko krowie bywa rozważane jako potencjalny alergen, ale decyzja o diecie eliminacyjnej powinna być podejmowana z lekarzem lub dietetykiem [7]. To, co wolno jeść przy AZS, zależy od wieku, historii reakcji, wyników badań i ryzyka niedoborów. W praktyce warto prowadzić dzienniczek, w którym zapisuje się pokarmy, kosmetyki, stres, infekcje, warunki pogodowe i nasilenia objawów.

Zamiast fast foodów, słodyczy i wysoko przetworzonej żywności lepiej wybierać regularne, dobrze zbilansowane posiłki z warzywami, białkiem, produktami pełnoziarnistymi i źródłami nienasyconych kwasów tłuszczowych. Taka dieta wspiera ogólną kondycję organizmu, ale nie zastępuje leczenia AZS.

Konsultacja jest wskazana, gdy zmiany zapalne na twarzy pojawiają się po raz pierwszy i nie wiadomo, czy to AZS, kontaktowe zapalenie skóry, trądzik różowaty, infekcja, łuszczyca czy łojotokowe zapalenie skóry. W różnicowaniu pomocne mogą być także artykuły egzema a łuszczyca, ale nie zastępują one badania skóry. W takich sytuacjach pomocna bywa konsultacja dermatologiczna online.

Nawet jeśli wcześniej rozpoznano atopowe zapalenie skóry, nietypowy przebieg wymaga czujności. Pilnej oceny wymagają objawy nadkażeń bakteryjnych: narastający ból, sączenie, ropne krostki, żółte strupy, gorączka, szybkie szerzenie zmian albo brak odpowiedzi na dotychczasowe leczenie [5]. W ciężkich przypadkach, gdy świąd zaburza sen, zmiany obejmują powieki, występuje obrzęk twarzy albo choroba silnie obniża komfort życia, lekarz może zmienić postępowanie lecznicze i ocenić, czy potrzebne są dodatkowe badania.