Opryszczka w nosie – przyczyny, objawy i leczenie

• Opryszczka w obrębie nosa jest zwykle wywoływana przez HSV-1; HSV-2 znacznie częściej odpowiada za zmiany genitalne.
• Typowe objawy opryszczki to pieczenie, mrowienie, swędzące pęcherzyki, bolesne nadżerki i strupy.
• Leczenie opryszczki kremem z acyklowirem można rozważać na skórze twarzy, jeśli pozwala na to ulotka. Nie należy wprowadzać takiego kremu do wnętrza nosa, na powierzchnię błon śluzowych ani do oka.
• Zmiany nawracające zwykle goją się samoistnie; pierwotne zmiany opryszczkowe mogą utrzymywać się około 10–14 dni.
• Pilnej oceny wymagają objawy oczne, szybko narastający obrzęk nosa, gorączka, ropna wydzielina, zaburzenia świadomości lub drgawki.

Wskazówki dotyczące zmian w innej lokalizacji opisuje także artykuł Jak poradzić sobie z opryszczką wargową.

Wirus opryszczki pospolitej, czyli herpes simplex virus, występuje w dwóch głównych typach. HSV-1 najczęściej powoduje opryszczkę wargową i zmiany w okolicy ust, policzków lub nosa. HSV-2 jest przede wszystkim związany z zakażeniem okolicy narządów płciowych, chociaż oba typy mogą zajmować inne części ciała. Według aktualnych szacunków WHO zakażenie HSV-1 dotyczy około 64% osób poniżej 50. roku życia na całym świecie; nie potwierdza to często powtarzanego twierdzenia, że nosicielem wirusa jest 90% całej populacji [1].

Po zakażeniu wirus wnika do zakończeń nerwowych, a następnie pozostaje w organizmie w postaci utajonej. W przypadku zakażenia twarzy stan latencji utrzymuje się zwykle w zwoju nerwu trójdzielnego. Wirus pozostaje w organizmie do końca życia, ale u wielu osób nigdy nie powoduje widocznych nawrotów. Opryszczka w nosie może wystąpić w każdym wieku i nie oznacza, że doszło do nowego zakażenia; często jest reaktywacją wcześniejszej infekcji wirusem HSV [1].

Pod względem przyczyny opryszczka wargowa i opryszczka nosa są zwykle manifestacjami tego samego zakażenia HSV-1; zmienia się przede wszystkim lokalizacja opryszczki. Szerszy opis zmian na ustach zawiera artykuł Opryszczka wargowa.

Najczęstsze przyczyny opryszczki w nosie można podzielić na zakażenie pierwotne i reaktywację wirusa. Zakażenie wirusem opryszczki pospolitej dochodzi głównie przez bezpośredni kontakt ze zmianą, śliną lub skórą w okolicy ust. Nie jest to typowa infekcja przenoszona drogą kropelkową. Ryzyko jest największe, gdy obecne są aktywne pęcherzyki lub owrzodzenia, choć wirus może być wydzielany także bez widocznych objawów [1].

Do przeniesienia wirusa na nos może dojść po dotknięciu opryszczki na ustach, a następnie błony śluzowej nosa. Drobne urazy po intensywnym wydmuchiwaniu nosa, skubaniu skóry lub wyrywaniu włosków mogą naruszać barierę naskórka, ale sama ranka nie wywołuje HSV bez kontaktu z wirusem. Wirus przenosi się przede wszystkim przez kontakt, a nie przez sam chłód. Określenie zimno w nosie jest nazwą potoczną i nie oznacza, że przyczyną zmiany jest niska temperatura.

Nawrót mogą wyzwalać infekcje wirusowe z gorączką, promieniowanie UV, silny stres, przewlekłe zmęczenie, zabieg lub uraz okolicy twarzy. U niektórych osób znaczenie mają również menstruacja i inne sytuacje czasowo zmieniające aktywność układu odpornościowego [1].

Początkowe objawy opryszczki w nosie obejmują zwykle mrowienie, uczucie pieczenia, świąd lub kłucie nozdrzy. W ich miejscu pojawia się zaczerwienienie, a następnie małe pęcherzyki wypełnione przezroczystym płynem. Pęcherzyki mogą tworzyć skupiska, pękać i pozostawiać bolesne nadżerki. W kolejnej fazie tworzą się suche, niekiedy bolesne strupy, które stopniowo odpadają bez pozostawienia śladu. Pierwszym zakażeniom częściej towarzyszą objawy ogólne, takie jak gorączka, ból głowy, bóle mięśni czy powiększenie węzłów chłonnych [1].

Opryszczka na nosie od strony zewnętrznej jest zwykle łatwiejsza do zauważenia. Zmiana w środku nosa może powodować dyskomfort przy dotyku, oddychaniu i wydmuchiwaniu. Niewielkie pęcherzyki nie powinny istotnie utrudniać oddychania. Jeżeli obrzęknięte wykwity utrudniają oddychanie, ból jest wyjątkowo silny albo zmiana ma ropny charakter, trzeba uwzględnić inne schorzenia.

Opryszczka w nosie bywa bolesna, ale u zdrowych osób najczęściej ma samoograniczający przebieg. Zdjęcia w internecie nie pokazują dobrze głębokości zmiany ani jej konsystencji, a opryszczka nosa może przypominać zapalenie przedsionka nosa, czyrak, liszajec, podrażnienie po katarze lub uraz mechaniczny.

Leczenie opryszczki w nosie ma trzy cele: ograniczyć ból i podrażnienie, skrócić uciążliwy przebieg wybranych epizodów oraz zapobiec przeniesieniu zakażenia na inne części twarzy i do oka. U zdrowych osób łagodna opryszczka w nosie zwykle goi się samoistnie. Pierwotne zmiany mogą ustępować w ciągu 10–14 dni, a nawrotowe bywają krótsze [2].

W doustnym leczeniu opryszczki lekarz może rozważyć leki przeciwwirusowe, takie jak acyklowir, walacyklowir lub famcyklowir, gdy epizody są częste, rozległe, bardzo bolesne, utrzymują się długo albo występują u osoby z obniżoną odpornością. Leczenie epizodyczne jest najskuteczniejsze, gdy rozpoczyna się na etapie mrowienia lub pieczenia, zanim rozwiną się pęcherzyki [2]. Nie należy samodzielnie dobierać dawki ani czasu terapii.

Aby złagodzić ból, można rozważyć paracetamol lub ibuprofen, o ile nie ma przeciwwskazań do ich stosowania [2]. Zimny kompres przykładany na skórę wokół nosa może zmniejszyć pieczenie. Nie należy przykładać lodu bezpośrednio do nadżerki.

Domowe sposoby powinny wspierać proces gojenia, a nie zastępować właściwe leczenie. Najbezpieczniejsze domowe metody to delikatne oczyszczanie okolicy, unikanie pocierania, utrzymywanie rąk w czystości i ograniczenie czynników drażniących. Nie należy przebijać pęcherzyków ani odrywać strupów. Ze względu na delikatność błon śluzowych nie należy stosować na nich drażniących preparatów.

Pasta cynkowa, preparaty na bazie cynku i olejek z drzewa herbacianego nie powinny być wprowadzane do wnętrza nosa bez wyraźnego zalecenia specjalisty. Nie są zamiennikiem leczenia przeciwwirusowego, a skoncentrowane lub drażniące substancje mogą pogorszyć podrażnienie błony śluzowej. Z tego samego powodu nie należy stosować na zmianę czosnku, spirytusu, wody utlenionej ani nierozcieńczonych olejków.

Dieta bogata w pełnowartościowe produkty wspiera ogólny stan odżywienia, ale pojedyncza witamina nie usuwa wirusa z organizmu. W artykule Jakich witamin brakuje, gdy wyskakuje opryszczka omówiono, kiedy warto rozważać diagnostykę niedoborów, a kiedy nawrót ma inne przyczyny.

Tak. Opryszczka w nosie jest najbardziej zakaźna, gdy występują pęcherzyki, sączące nadżerki i świeże strupy, ale przeniesienie wirusa jest możliwe również bez widocznej zmiany. Aby uniknąć rozprzestrzeniania, należy unikać dotykania wykwitów, a po aplikacji preparatu wykonać regularne mycie rąk wodą z mydłem [1].

Gdy opryszczka w nosie jest aktywna, rozsądne jest unikanie kontaktu ust i nosa ze skórą innych osób, całowania oraz współdzielenia pomadek, maszynek, ręczników do twarzy i przedmiotów osobistych mających kontakt ze śliną. Używanie wspólnych sztućców nie jest główną drogą zakażenia, jednak do zagojenia zmian lepiej ich nie współdzielić. Należy również unikać dotykania oczu po kontakcie z opryszczką.

Nawroty opryszczki w nosie wynikają z reaktywacji wirusa pozostającego w zwojach nerwowych, a nie z niedoleczenia poprzedniego pęcherzyka. Warto obserwować własne wyzwalacze, takie jak silny stres, brak snu, infekcje, ekspozycja na słońce czy drobne urazy skóry. Jeśli promieniowanie UV wyraźnie poprzedza nawroty opryszczki, ochrona przeciwsłoneczna twarzy może zmniejszać ryzyko kolejnego epizodu [1].

Opryszczka w nosie samodzielnie nie świadczy o niedoborze odporności. Regularny sen, odpoczynek i adekwatna aktywność fizyczna pomagają dbać o ogólną kondycję, ale nie gwarantują, że opryszczka nosa nie powróci. Osoby z chorobami osłabiającymi funkcję układu odpornościowego oraz osoby cierpiące na częste lub ciężkie nawroty mogą omówić z lekarzem leczenie epizodyczne albo profilaktykę przeciwwirusową. Kompleksowe leczenie opryszczki wargowej i nosa powinno uwzględniać częstotliwość zmian, choroby współistniejące, czynność nerek oraz stosowane leki.

Opryszczka w nosie w okresie ciąży wymaga ostrożnego doboru preparatów. W przypadku kobiety ciężarnej nie należy zakładać, że każdy dostępny krem to lek bezpieczny do samodzielnego zastosowania. Charakterystyka Hascovir pro wskazuje, że w ciąży stosuje się go jedynie wtedy, gdy lekarz uzna, że korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym ryzykiem [3]. Szersze omówienie obejmujące acyklowir w ciąży, także w 1. trymestrze, znajduje się w osobnym artykule.

Nie należy utożsamiać opryszczki nosa z opryszczką genitalną w czasie porodu. Największe ryzyko opryszczki noworodkowej wiąże się z nabyciem genitalnego HSV pod koniec ciąży i ekspozycją dziecka podczas porodu [5]. Pytania o ryzyko porodu przedwczesnego lub wad rozwojowych wymagają indywidualnej oceny; danych dotyczących opryszczki narządów płciowych nie należy automatycznie odnosić do pojedynczej zmiany na nosie.

Po porodzie aktywna opryszczka w okolicy ust lub nosa wymaga szczególnej ostrożności: nie należy całować noworodka, trzeba dokładnie myć ręce i ograniczyć możliwość kontaktu dziecka ze zmianą. Zakażenie HSV jest szczególnie niebezpieczne dla noworodków i może mieć ciężki przebieg [1].