Krążek antykoncepcyjny – jak działa, jak go stosować i na co uważać?

Krążek dopochwowy nie wymaga codziennego przyjmowania tabletek, ale jego skuteczność zależy od przestrzegania terminów. W artykule wyjaśniamy, jak działa krążek antykoncepcyjny, jak założyć krążek dopochwowy i co zrobić po jego wypadnięciu. Szczegółowe zasady odnoszą się do NuvaRing i nie powinny być automatycznie przenoszone na inne produkty.

• NuvaRing to antykoncepcyjny krążek dopochwowy zawierający estrogen i progestagen: etynyloestradiol oraz etonogestrel [[1]](#zrodlo-1).
• Standardowo pierścień antykoncepcyjny pozostaje w pochwie przez 3 tygodnie, po czym następuje 7-dniowa przerwa i założenie nowego krążka [[2]](#zrodlo-2).
• Przy prawidłowym stosowaniu krążek antykoncepcyjny jest skuteczny w ponad 99%. Błędy w stosowaniu zmniejszają ochronę antykoncepcyjną [[3]](#zrodlo-3).
• Krążek antykoncepcyjny nie chroni przed HIV ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.
• Przed rozpoczęciem stosowania lekarz powinien ocenić przeciwwskazania, ciśnienie tętnicze, ryzyko zakrzepicy oraz możliwe interakcje z lekami i preparatami ziołowymi [[1]](#zrodlo-1).

Podstawowe informacje o doborze zabezpieczenia przed ciążą znajdują się w serwisie Medicept w sekcji antykoncepcja. Wybierając metodę antykoncepcji, należy brać pod uwagę stan zdrowia, wygodę i możliwość prawidłowego stosowania.

Krążek dopochwowy, inaczej pierścień antykoncepcyjny, to elastyczny system terapeutyczny umieszczany samodzielnie w pochwie. NuvaRing zawiera 11,7 mg etonogestrelu i 2,7 mg etynyloestradiolu. Te hormony płciowe są uwalniane średnio w ilości 0,120 mg i 0,015 mg na dobę przez 3 tygodnie [[1]](#zrodlo-1).

Etonogestrel i etynyloestradiol wchłaniają się przez błonę śluzową pochwy. Antykoncepcyjny krążek dopochwowy należy do złożonej antykoncepcji hormonalnej, podobnie jak część tabletek antykoncepcyjnych i plastry, ale różni się drogą podania. Nie jest wkładką wewnątrzmaciczną i pozostaje w pochwie, a nie w jamie macicy.

Elastyczny pierścień dopochwowy nie musi znajdować się w jednym ściśle określonym miejscu. Powinien jednak pozostawać wewnątrz pochwy i być ułożony tak, aby nie powodował dyskomfortu. Ring antykoncepcyjny może być wygodny dla osób, które nie chcą codziennie pamiętać o przyjmowaniu tabletek antykoncepcyjnych.

To, jak działa krążek antykoncepcyjny, wynika z działania uwalnianych hormonów na oś podwzgórze–przysadka–jajniki. Polska ChPL podaje, że działanie antykoncepcyjne NuvaRing opiera się na wielu mechanizmach, z których najważniejszy to hamowanie owulacji [[1]](#zrodlo-1). Złożone hormonalne środki antykoncepcyjne hamują owulację, czyli uwolnienie komórki jajowej. W ten sposób krążek zapobiega zapłodnieniu.

Wytyczne FSRH wskazują również, że zmiany wywołane przez progestagen mogą obejmować śluz szyjkowy i współuczestniczyć w działaniu złożonej antykoncepcji [[4]](#zrodlo-4). Progestageny zagęszczają śluz szyjkowy, co może utrudniać plemnikom przechodzenie przez szyjkę macicy.

Krążek antykoncepcyjny uwalnia hormony stopniowo, dlatego nie wymaga codziennej dawki. Ring antykoncepcyjny nadal wymaga jednak pilnowania daty założenia, usunięcia i rozpoczęcia kolejnego cyklu. Gdy zasady są przestrzegane, działanie antykoncepcyjne utrzymuje się również podczas prawidłowej tygodniowej przerwy.

Krążek dopochwowy nie zabezpiecza przed zakażeniami i chorobami przenoszonymi drogą płciową. W razie potrzeby należy stosować prezerwatywę zewnętrzną. NuvaRing może utrudniać właściwe ułożenie diafragmy, kapturka naszyjkowego lub prezerwatywy dla kobiet, dlatego zgodnie z ChPL nie należy wybierać ich jako dodatkowego zabezpieczenia [[1]](#zrodlo-1).

W schemacie zarejestrowanym dla NuvaRing nowy krążek pozostaje w pochwie nieprzerwanie przez 3 tygodnie. Następnie usuwa się go tego samego dnia tygodnia i mniej więcej o tej samej godzinie, robi 7-dniową przerwę, a po tygodniowej przerwie zakłada kolejny pierścień. Po usunięciu krążka zwykle w ciągu 2–3 dni pojawia się krwawienie z odstawienia, które przypomina miesiączkę. Nowy krążek trzeba założyć w terminie, nawet jeśli krwawienie jeszcze trwa [[1]](#zrodlo-1).

Jeżeli w poprzednim cyklu nie stosowano hormonalnej metody, NuvaRing należy założyć w pierwszym dniu miesiączki. Założenie w pierwszym dniu miesiączki zapewnia ochronę od razu. Rozpoczęcie między 2. a 5. dniem cyklu jest możliwe, ale przez pierwsze 7 dni trzeba dodatkowo stosować mechaniczną metodę antykoncepcji. Przy zmianie z innych form antykoncepcji obowiązują odrębne reguły opisane w ChPL i ulotce [[1]](#zrodlo-1).

Przy prawidłowym stosowaniu krążek antykoncepcyjny osiąga skuteczność ponad 99%. Przy typowym stosowaniu NHS podaje około 91%, ponieważ użytkowniczka może np. zbyt późno założyć nowy pierścień [[3]](#zrodlo-3). W badaniach NuvaRing współczynnik Pearla wynosił 0,64 dla błędu metody i 0,96 w analizie obejmującej również błędy użytkowniczek [[1]](#zrodlo-1).

Jeśli krążek pozostawał w pochwie od 3 do 4 tygodni, polska ulotka wskazuje, że ochrona antykoncepcyjna jest nadal zachowana. Można zrobić zwykłą tygodniową przerwę, a następnie założyć nowy krążek. Jeżeli stosowano go dłużej niż 4 tygodnie, jego skuteczność może być zmniejszona i przed założeniem kolejnego należy wykluczyć ciążę [[2]](#zrodlo-2).

Krążek może wypaść podczas stosunku, przy wyjmowaniu tamponu, wskutek nieprawidłowego założenia albo przy silnym lub przewlekłym zaparciu. Poniższe zalecenia dotyczą wyłącznie NuvaRing; w przypadku innego produktu należy sprawdzić jego własną ulotkę.

Jeśli krążek antykoncepcyjny znajdował się poza pochwą krócej niż 3 godziny, ochrona antykoncepcyjna jest zachowana. Należy umyć go w zimnej lub letniej wodzie, nigdy w gorącej, i jak najszybciej założyć krążek ponownie — nie później niż przed upływem 3 godzin [[1]](#zrodlo-1).

Krążek antykoncepcyjny należy wyrzucić i wybrać jedno z dwóch rozwiązań opisanych dla NuvaRing:

1. jak najszybciej założyć nowy krążek, rozpoczynając następny 3-tygodniowy okres; krwawienie z odstawienia może wtedy nie wystąpić, ale mogą pojawić się plamienia lub nieregularne krwawienia;
2. poczekać na krwawienie z odstawienia i założyć nowy krążek nie później niż 7 dni od usunięcia lub wypadnięcia poprzedniego — tylko jeśli poprzedni pierścień był stosowany nieprzerwanie przez ostatnie 7 dni [[1]](#zrodlo-1).

Jeżeli nie wiadomo, jak długo krążek dopochwowy pozostawał poza pochwą, trzeba wziąć pod uwagę możliwość ciąży. Ujemny wynik testu wykonanego zbyt wcześnie nie wyklucza ciąży. Polska ChPL zaleca wykonanie testu ciążowego przed założeniem nowego systemu. Po stosunku bez skutecznego zabezpieczenia należy pilnie skonsultować potrzebę antykoncepcji awaryjnej [[1]](#zrodlo-1).

Niektóre leki i preparaty ziołowe przyspieszają metabolizm hormonów, przez co mogą zmniejszać skuteczność krążka i powodować krwawienie śródcykliczne. Dotyczy to m.in. wybranych leków przeciwpadaczkowych, ryfampicyny, bosentanu, gryzeofulwiny, części leków przeciw HIV oraz preparatów z zielem dziurawca. Przy krótkim leczeniu induktorem enzymów ChPL przewiduje dodatkową metodę podczas terapii i przez 28 dni po jej zakończeniu; przy terapii długotrwałej zalecana jest odpowiednia metoda niehormonalna [[1]](#zrodlo-1).

Krążek antykoncepcyjny może także wpływać na inne leki. Złożone środki hormonalne mogą obniżać stężenie lamotryginy, co grozi pogorszeniem kontroli napadów, oraz wpływać na stężenie cyklosporyny. NuvaRing jest przeciwwskazany z określonymi terapiami przeciwwirusowymi wymienionymi w ChPL. Każdy nowy lek, suplement lub preparat ziołowy należy omówić z lekarzem albo farmaceutą; nie wolno samodzielnie zmieniać leczenia.

Formalnie ChPL posługuje się określeniem działania niepożądane; w języku potocznym są to skutki uboczne. Do częstych należą zapalenie pochwy, upławy, bóle głowy lub migrena, bóle brzucha, nudności, trądzik, tkliwość piersi, ból miednicy, obniżenie nastroju, świąd narządów płciowych i dyskomfort związany z pierścieniem. Wymieniane są również wypadnięcie krążka, zwiększenie masy ciała oraz depresja, a wśród niezbyt częstych objawów – uczucie zmęczenia [[1]](#zrodlo-1).

Miejscowe skutki uboczne mogą obejmować uczucie ciała obcego, ból, pieczenie lub suchość pochwy. Jeżeli pierścień antykoncepcyjny nadal powoduje dolegliwości po poprawieniu położenia, należy omówić z lekarzem inną metodę antykoncepcji. Utrzymujące się, nasilone albo niepokojące skutki uboczne również wymagają konsultacji.

Przeciwwskazania do stosowania NuvaRing obejmują m.in. czynną lub przebytą żylną chorobę zakrzepowo-zatorową, określone zaburzenia związane z krzepliwością krwi, migrenę z ogniskowymi objawami neurologicznymi, ciężkie nadciśnienie tętnicze, ciężkie choroby wątroby, niektóre nowotwory hormonozależne i niewyjaśnione krwawienia z pochwy. Znaczenie dla bezpieczeństwa stosowania antykoncepcji hormonalnej mają także wiek, BMI, palenie papierosów, planowana operacja, długie unieruchomienie i wywiad rodzinny [[1]](#zrodlo-1).

Pilnej pomocy wymagają objawy możliwej choroby zakrzepowo-zatorowej: jednostronny obrzęk i ból nogi, nagła duszność, krwioplucie, ostry ból w klatce piersiowej, nagłe zaburzenia widzenia albo objawy neurologiczne. Ryzyko jest niewielkie, ale wzrasta w obecności dodatkowych czynników [[1]](#zrodlo-1).

Zwiększenie masy ciała figuruje w polskiej ChPL NuvaRing jako częste działanie niepożądane, jednak samo zgłoszenie objawu nie dowodzi związku przyczynowego [[1]](#zrodlo-1). Wytyczne FSRH wskazują, że nie ma jednoznacznych dowodów, aby złożona antykoncepcja hormonalna powodowała wzrost masy ciała [[4]](#zrodlo-4).

Wyraźna zmiana masy ciała powinna być oceniona w kontekście sposobu żywienia, aktywności, chorób współistniejących i przyjmowanych leków. BMI jest również jednym z elementów oceny ryzyka zakrzepowo-zatorowego.

NuvaRing jest przeznaczony dla kobiet w wieku rozrodczym. Przed przepisaniem lekarz zbiera wywiad osobisty i rodzinny, wyklucza ciążę, sprawdza stosowane leki oraz ocenia ciśnienie tętnicze i czynniki ryzyka zakrzepicy. Na tej podstawie pomaga wybrać metodę antykoncepcji odpowiednią dla danej pacjentki [[1]](#zrodlo-1).

Podczas prywatnej konsultacji w Medicept można omówić krążek antykoncepcyjny i alternatywne rozwiązania. Opłata dotyczy oceny stanu zdrowia i zaleceń lekarza. Ewentualne wystawienie e-recepty zależy od wskazań i bezpieczeństwa; lekarz może odmówić, zalecić inną metodę antykoncepcji albo badanie stacjonarne.