Najlepsze tabletki antykoncepcyjne – które wybrać? Ranking kryteriów

Tabletki antykoncepcyjne dzielą się przede wszystkim na dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, zawierające estrogen i progestagen, oraz jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, które nie zawierają estrogenu. To, jak działają tabletki antykoncepcyjne, zależy od rodzaju preparatu: tabletki dwuskładnikowe przede wszystkim hamują owulację, a tabletki jednoskładnikowe zagęszczają śluz szyjkowy; część z nich również hamuje owulację. Obie formy antykoncepcji wymagają regularnego stosowania. Antykoncepcja hormonalna nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Tabletki antykoncepcyjne są jedną z najpopularniejszych metod zapobiegania ciąży.[1]

• Nie ma medycznie uzasadnionego rankingu marek, który wskazywałby najlepsze tabletki antykoncepcyjne dla każdej osoby; skutki uboczne i przeciwwskazania mogą różnić się indywidualnie.
• Główne rodzaje tabletek to tabletki dwuskładnikowe oraz tabletki jednoskładnikowe. Poszczególne tabletki różnią się swoim składem, mechanizmem działania, przeciwwskazaniami i zasadami stosowania. [1]
• Skuteczność tabletek antykoncepcyjnych zależy w dużej mierze od regularności przyjmowania. Pominięcie dawki oraz długotrwałe wymioty lub ciężka biegunka mogą wymagać dodatkowego zabezpieczenia. [2] Niektóre interakcje lekowe także mogą obniżać skuteczność hormonalnej antykoncepcji. [4] Przy idealnym stosowaniu zarówno tabletki dwuskładnikowe, jak i tabletki jednoskładnikowe są skuteczne w ponad 99%, natomiast w typowym stosowaniu skuteczność spada, ponieważ zdarzają się m.in. pominięcia lub nieregularne przyjmowanie. [9]
• Przed rozpoczęciem dwuskładnikowych tabletek należy ocenić przeciwwskazania i zmierzyć ciśnienie tętnicze. Rutynowe badania hormonalne, badanie piersi czy badanie ginekologiczne nie są wymagane u każdej zdrowej osoby tylko po to, aby rozpocząć antykoncepcję doustną. [2]
• Jeśli po rozpoczęciu stosowania pojawiają się nowe lub nasilone dolegliwości, warto skonsultować je z lekarzem. Pomocny może być również artykuł o tym, jakie objawy mogą świadczyć o źle dobranych tabletkach antykoncepcyjnych.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Tabletki antykoncepcyjne.

• receptą online

Mechanizm działania zależy od składu preparatu. Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe zawierają estrogen i progestagen, czyli związek o działaniu zbliżonym do progesteronu. Ich podstawowy efekt antykoncepcyjny wiąże się z hamowaniem owulacji, a więc uwalniania komórki jajowej z jajnika. Dodatkowo hormony wpływają na śluz szyjkowy i endometrium. [1]

Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe zawierają wyłącznie progestagen. Ich działanie obejmuje przede wszystkim zagęszczanie śluzu szyjkowego, co utrudnia plemnikom przemieszczanie się przez szyjkę macicy. W zależności od konkretnego progestagenu tabletki jednoskładnikowe w różnym stopniu hamują owulację; dlatego różne rodzaje preparatów mają również różny sposób rozpoczynania stosowania i postępowania po spóźnionej dawce. [3]

W praktyce tabletki antykoncepcyjne różnią się nie tylko obecnością estrogenu. Tabletki antykoncepcyjne mogą mieć w swoim składzie różne progestageny, różne dawki hormonów i odmienne schematy opakowania. W części preparatów znajdują się tabletki placebo, w innych stosuje się przerwę bez tabletek, a jeszcze inne przyjmuje się bez klasycznej przerwy. O właściwym schemacie decyduje ulotka konkretnego produktu i zalecenie lekarza; nie należy przenosić zasad z jednego preparatu na drugi.

Jeśli zastanawiasz się, jakie tabletki antykoncepcyjne są najlepsze, ciężko będzie udzielić ci odpowiedzi. Na rynku dostępne są dwa rodzaje tabletek: jednoskładnikowe oraz dwuskładnikowe. Różnią się one przede wszystkim obecnością estrogenu i profilem bezpieczeństwa. Podział na tabletki dwuskładnikowe i tabletki jednoskładnikowe jest ważniejszy klinicznie niż popularność marki na polskim rynku, ponieważ tabletki antykoncepcyjne z estrogenem mają inny profil przeciwwskazań i ryzyka niż preparaty bez estrogenu.

CechaTabletki dwuskładnikoweTabletki jednoskładnikoweSkładEstrogen + progestagenProgestagen bez estrogenuGłówny mechanizmPrzede wszystkim hamowanie owulacjiZagęszczanie śluzu szyjkowego; zależnie od preparatu także hamowanie owulacjiRegularnośćPrzyjmowanie codziennie zgodnie ze schematemCodzienne przyjmowanie; znaczenie przyjmowania o tej samej porze zależy od rodzaju progestagenu i instrukcji produktuKiedy rozważa się częściejGdy nie ma przeciwwskazań do estrogenu i metoda odpowiada indywidualnym potrzebomGdy estrogen jest niewskazany lub niepożądany; m.in. w wielu sytuacjach w okresie karmienia piersiąNajważniejsza różnica bezpieczeństwaEstrogen wiąże się z ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych u części pacjentekBrak estrogenu oznacza brak estrogenozależnego wzrostu ryzyka zakrzepowego charakterystycznego dla metod złożonych

Jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne bywają zazwyczaj rekomendowane wtedy, gdy złożona antykoncepcja hormonalna nie jest odpowiednia, ale nie oznacza to, że te tabletki antykoncepcyjne są lepsze dla każdej osoby. Z kolei dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne mogą być dobrym wyborem tylko wtedy, gdy wywiad medyczny nie ujawnia istotnych przeciwwskazań do tej formy antykoncepcji hormonalnej. Dobór tabletek antykoncepcyjnych powinien uwzględniać ogólny stan zdrowia, styl życia, inne leki oraz preferencje dotyczące krwawień i sposobu stosowania. Tak rozumiany dobór antykoncepcji hormonalnej uwzględnia cały obraz kliniczny, a nie pojedynczą cechę preparatu.

W praktyce indywidualna ocena powinna uwzględniać przeciwwskazania, występowanie migreny z aurą, palenie tytoniu, ciśnienie tętnicze, ryzyko zakrzepowe, inne stosowane leki oraz preferencje osoby wybierającej metodę. W przypadku złożonych tabletek zawierających estrogen te czynniki mają szczególne znaczenie dla oceny bezpieczeństwa. [4]

Tabletki antykoncepcyjne mogą zapewniać wysoką skuteczność, gdy są stosowane zgodnie z zaleceniami, ale ich skuteczność w codziennym użyciu zależy od regularności. Tabletki antykoncepcyjne wymagają więc konsekwentnego przestrzegania schematu. Najczęstszym praktycznym problemem nie jest słaba marka tabletek antykoncepcyjnych, lecz błędy w stosowaniu. Pominięcie jednej tabletki lub kilku kolejnych dawek może wymagać postępowania zależnego od typu preparatu, momentu cyklu miesiączkowego i liczby pominiętych tabletek. [2]

Przy idealnym stosowaniu, czyli przyjmowaniu zgodnie z zaleceniami bez pominięć, skuteczność tabletek antykoncepcyjnych przekracza 99%. W typowym stosowaniu jest niższa; NHS wskazuje około 91% dla tabletek dwuskładnikowych i jednoskładnikowych, ponieważ w codziennym życiu zdarzają się m.in. pominięcia i przyjmowanie niezgodne ze schematem. [9] Dlatego ich skuteczność zależy nie tylko od rodzaju preparatu, lecz także od regularności stosowania.

To samo dotyczy rozpoczęcia stosowania. Ochrona tabletek antykoncepcyjnych od pierwszej dawki nie zawsze jest natychmiastowa. W przypadku dwuskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych moment rozpoczęcia względem pierwszego dnia krwawienia cyklu miesiączkowego decyduje o tym, czy potrzebne jest dodatkowe zabezpieczenie. W tabletkach jednoskładnikowych zasady różnią się między preparatami, dlatego nie wolno stosować jednego uniwersalnego limitu godzin dla wszystkich pigułek jednoskładnikowych. [3]

Wymioty lub ciężka biegunka mogą wpływać na skuteczność tabletek antykoncepcyjnych i w niektórych przypadkach wymagają postępowania jak przy pominięciu tabletek. Jeżeli dolegliwości trwają dłużej, trzeba sprawdzić ulotkę konkretnego leku lub skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą, ponieważ zasady dodatkowego zabezpieczenia zależą od rodzaju preparatu. [2]

Ważne są również interakcje. Nie wszystkie inne leki osłabiają tabletki antykoncepcyjne, dlatego nie należy automatycznie zakładać, że każdy antybiotyk zmniejsza ich skuteczność. Szczególną uwagę zwraca się na leki indukujące enzymy wątrobowe, w tym część leków przeciwpadaczkowych, rifampicynę i rifabutynę oraz dziurawiec. [4]

Antykoncepcja hormonalna nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową. Jeśli potrzebna jest ochrona przed STI, prezerwatywa pozostaje metodą barierową służącą również do zmniejszania ryzyka transmisji zakażeń. [1] Dotyczy to zarówno tabletek dwuskładnikowych, jak i jednoskładnikowych; same tabletki nie zapewniają ochrony przed STI, w tym HIV. [1]

Możliwe skutki uboczne tabletek antykoncepcyjnych obejmują m.in. zmiany charakteru krwawień, bóle głowy, zawroty głowy, nudności, tkliwość piersi i zmiany nastroju. Stan skóry może się poprawić lub pogorszyć. W tabletkach jednoskładnikowych szczególnie częste są nieregularne krwawienia lub brak krwawienia. Wiele łagodnych działań niepożądanych może z czasem słabnąć, ale ich utrzymywanie się lub nasilanie wymaga oceny, zwłaszcza jeśli wpływa na codzienne funkcjonowanie. [1] Zwiększona ilość wydzieliny z pochwy to częsty skutek uboczny. NHS również wymienia nieregularne krwawienia lub zmiany krwawień, ból głowy i nudności wśród zgłaszanych działań niepożądanych złożonej tabletki antykoncepcyjnej. [10] Tabletki mogą prowadzić do obniżonego libido u niektórych kobiet.

Najważniejszym rzadkim, ale poważnym zagrożeniem związanym z dwuskładnikowymi tabletkami antykoncepcyjnymi jest zakrzepica żylna oraz inne zdarzenia zakrzepowe. Ryzyko wystąpienia zależy od indywidualnych czynników, m.in. wieku, palenia, otyłości, przebytej zakrzepicy, unieruchomienia, nadciśnienia i innych chorób. [4] Brak estrogenu w tabletkach jednoskładnikowych oznacza mniejsze ryzyko powikłań związanych bezpośrednio z estrogenem. [1] Złożone tabletki zawierające estrogen mogą zwiększać ryzyko zakrzepicy, dlatego przed ich zastosowaniem ocenia się czynniki ryzyka. Palenie po 35. roku życia jest ważnym czynnikiem ograniczającym możliwość stosowania złożonej antykoncepcji hormonalnej i wymaga indywidualnej oceny; według CDC kategoria zależy również od liczby wypalanych papierosów. [4]

Pilnej pomocy medycznej wymagają objawy mogące odpowiadać zakrzepicy lub zatorowości, takie jak jednostronny ból i obrzęk nogi, nagła duszność albo ból w klatce piersiowej, zwłaszcza jeśli występują razem. [6] Nagłe zaburzenia mowy, widzenia, osłabienie jednej strony ciała lub inny nowy objaw neurologiczny również wymagają pilnej oceny. [8]

Nie należy wybierać preparatu tylko dlatego, że ktoś opisuje tabletki antykoncepcyjne jako bez skutków ubocznych. Nie istnieje forma antykoncepcji hormonalnej pozbawiona możliwych działań niepożądanych dla wszystkich. Celem jest wybranie takiej metody, której spodziewane korzyści przewyższają ryzyko w konkretnej sytuacji klinicznej.

Sam wiek nie rozstrzyga, które tabletki antykoncepcyjne będą odpowiednie, ale wraz z wiekiem częściej współistnieją czynniki ryzyka, które zmieniają wybór. Szczególne znaczenie ma palenie po 35. roku życia, migrena z aurą, nadciśnienie i ryzyko zakrzepowe. Po 40. roku życia dobór metody powinien więc opierać się na pełnym profilu zdrowotnym, a nie na naturalnym czy nowocześniejszym typie estrogenu. Więcej o tym zagadnieniu opisujemy w materiale Antykoncepcja po 40. [4]

W okresie karmienia piersią tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe są często rozważaną opcją, ponieważ nie zawierają estrogenu. Złożone tabletki antykoncepcyjne mają ograniczenia szczególnie we wczesnym okresie po porodzie z uwagi na zwiększone ryzyko zakrzepowo-zatorowe i wymagają indywidualnej oceny czasu od porodu oraz innych czynników ryzyka. [4]

W przypadku migreny ważne jest rozróżnienie migreny z aurą od migreny bez aury. Migrena z aurą jest przeciwwskazaniem do stosowania złożonych metod hormonalnych według klasyfikacji CDC ze względu na ryzyko udaru niedokrwiennego. [4]

Przy Hashimoto, insulinooporności, endometriozie, trądziku czy depresji nie istnieje jedna odpowiedź typu ten preparat jest najlepszy. Styl życia, ogólny stan zdrowia, stosowane leki, objawy i przeciwwskazania mogą zmieniać wybór. Warto skonsultować odpowiednią metodę z lekarzem zamiast dobierać ją na podstawie pojedynczego rozpoznania.

Po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych ich działanie antykoncepcyjne ustaje, a płodność może wrócić szybko. WHO podaje, że po odstawieniu zarówno tabletek dwuskładnikowych, jak i jednoskładnikowych nie ma opóźnienia powrotu płodności. Nie ma też potrzeby robienia przerw dla organizmu podczas wieloletniego stosowania, jeśli nie ma medycznego powodu do zmiany lub zakończenia metody. [1]

Po odstawieniu tabletek może zmienić się rytm krwawień, ponieważ organizm wraca do własnego cyklu miesiączkowego. Jeśli w czasie stosowania tabletek antykoncepcyjnych zmniejszyły się nieregularne krwawienia, trądzik albo inne dolegliwości związane z cyklem miesiączkowym, po odstawieniu mogą ponownie stać się widoczne. [1] Moment zakończenia i plan dalszej ochrony przed zajściem w ciążę warto ustalić z lekarzem, zwłaszcza przy zmianie na inną metodę.

Jeśli celem jest ciąża, nie ma obowiązkowego okresu karencji po antykoncepcji doustnej. Gdy ciąża nie jest planowana, nową metodę trzeba wdrożyć bez luki w ochronie. [1]

Podczas konsultacji lekarz powinien ustalić, jakie formy antykoncepcji odpowiadają indywidualnym potrzebom i czy istnieją przeciwwskazania do estrogenu. Tabletki antykoncepcyjne dobiera się w tym kontekście, a nie wyłącznie na podstawie nazwy handlowej. Warto mieć przygotowaną dokumentację medyczną, listę innych leków, informacje o paleniu, migrenie, ciśnieniu, przebytych zakrzepach, chorobach wątroby, ciąży lub porodzie oraz wcześniejszej tolerancji tabletek antykoncepcyjnych. To pozwala dobrać odpowiedni preparat bez tworzenia sztucznego rankingu tabletek antykoncepcyjnych.

Jeśli pacjentka kontynuuje wcześniej stosowany preparat lub potrzebuje omówić zmianę metody, może skorzystać z konsultacji związanej z receptą online. E-recepta nie jest gwarantowana – lekarz może ją wystawić wyłącznie wtedy, gdy po zebraniu wywiadu uzna to za medycznie zasadne. Konsultacje Medicept są wyłącznie prywatne i nie są finansowane przez NFZ. Jeśli lekarz zaleci badanie lub wystawi skierowanie albo zlecenie, może ono dotyczyć wyłącznie świadczenia realizowanego prywatnie i nie uprawnia do realizacji w ramach NFZ.