Metody antykoncepcji dla mężczyzn i ich skuteczność

• Dostępne metody antykoncepcji dla mężczyzn to przede wszystkim prezerwatywy i wazektomia.
• Prawidłowo używana prezerwatywa zapobiega ciąży u około 98% użytkowników w ciągu roku [1]. Przy typowym stosowaniu skuteczność jest niższa [2].
• Zabieg wazektomii blokuje transport plemników. Po potwierdzeniu skuteczności w badaniu nasienia ryzyko ciąży wynosi około 1 na 2000 [3].
• Metody antykoncepcji oparte na zachowaniu, w tym stosunek przerywany, są mniej przewidywalne i nie chronią przed zakażeniami.
• Tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn, żel antykoncepcyjny dla mężczyzn i zastrzyk antykoncepcyjny dla mężczyzn nie są jeszcze zatwierdzone ani szeroko dostępne.
• Obiecujące wyniki badań nie zastępują oceny długoterminowego bezpieczeństwa i powrotu płodności.

Podstawy działania różnych sposobów zabezpieczenia wyjaśnia artykuł antykoncepcja – co to jest i jaką formę wybrać.

Męska antykoncepcja to zbiór działań podejmowanych przez mężczyznę w celu zmniejszenia ryzyka zapłodnienia komórki jajowej. Męska antykoncepcja może mieć charakter barierowy, behawioralny albo zabiegowy. Antykoncepcja dla mężczyzn daje mniej możliwości niż metody stosowane przez kobiety, dlatego lista dostępnych opcji pozostaje krótka. W praktyce dostępne metody obejmują prezerwatywy, wazektomię oraz sposoby zależne od przebiegu stosunków seksualnych i obserwacji cyklu partnerki. Te metody antykoncepcji różnią się odwracalnością i zakresem ochrony.

Dobór powinien uwzględniać plany dotyczące potomstwa, zgodność metody ze stanem zdrowia obojga partnerów, potrzebę ochrony przed chorobami przenoszonymi drogą płciową oraz wpływ zabezpieczenia na komfort aktywności seksualnej. Nie istnieje jedna forma antykoncepcji odpowiednia dla każdej pary, dlatego dostępne metody antykoncepcji należy porównywać według skuteczności, odwracalności i bezpieczeństwa. Szersze porównanie zawiera materiał o najskuteczniejszych metodach antykoncepcji.

Prezerwatywy są najczęściej wybierane, gdy potrzebna jest odwracalna antykoncepcja dla mężczyzn. Prezerwatywy lateksowe oraz modele wykonane z poliizoprenu lub poliuretanu tworzą mechaniczną barierę, która zatrzymuje ejakulat. Plemniki zdolne do zapłodnienia zostają zatrzymane przed kontaktem z drogami rodnymi kobiety, dlatego taka antykoncepcja dla mężczyzn uniemożliwia zapłodnienie.

Przy prawidłowym i konsekwentnym użyciu prezerwatywy chronią przed nieplanowaną ciążą w około 98% przypadków w skali roku [1]. Przy typowym stosowaniu odnotowuje się około 13 ciąż na 100 użytkowniczek w pierwszym roku, czyli skuteczność około 87% [2]. Różnica pokazuje, że wskaźnik Pearla i inne miary zależą w dużej mierze od poprawności stosowania.

Ich zaletą jest łatwa dostępność, brak wpływu na produkcję testosteronu i płodność oraz natychmiastowa odwracalność. To jedyna szeroko dostępna męska antykoncepcja, która jednocześnie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową, choć nie eliminuje ryzyka całkowicie [1]. Ograniczeniem może być konieczność użycia przy każdym stosunku, alergia na lateks, pęknięcie, zsunięcie lub zmniejszenie odczuwania przyjemności.

Antykoncepcja dla mężczyzn oparta na zachowaniu obejmuje stosunek przerywany, okresową wstrzemięźliwość seksualną i planowanie współżycia na podstawie obserwacji cyklu partnerki. Wymagają wiedzy o płodności, regularnych obserwacji oraz właściwej edukacji seksualnej.

Stosunek przerywany zależy od samokontroli i momentu wycofania prącia. Płyn przedwytryskowy może zawierać plemniki, dlatego ten sposób nie zapewnia przewidywalnej ochrony. Może też wpływać negatywnie na spontaniczność aktywności seksualnej i zwiększać napięcie związane z możliwością ciąży.

Sposoby oparte na zachowaniu nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Ich efektywność zależy od regularności cyklu, poprawności obserwacji i zaangażowania obojga partnerów. Więcej ograniczeń opisuje artykuł naturalne metody antykoncepcji – czy są skuteczne.

Antykoncepcja dla mężczyzn rozwijana farmakologicznie ma czasowo zahamować produkcję plemników przez wpływ na oś podwzgórze–przysadka–jądra. Progestagen ogranicza wydzielanie LH i FSH, a składnik androgenny w odpowiedniej dawce ma utrzymać funkcje zależne od testosteronu. Celem jest zmniejszenie liczby plemników do poziomu związanego z bardzo małym prawdopodobieństwem zapłodnienia, bez trwałego uszkodzenia płodności.

Badania nad męskimi tabletkami antykoncepcyjnymi trwają od kilkudziesięciu lat, a wśród mężczyzn rośnie gotowość do dzielenia odpowiedzialności za planowanie rodziny. Trwają badania nad preparatami doustnymi, przezskórnymi i iniekcyjnymi. Antykoncepcja u mężczyzn nadal nie obejmuje zatwierdzonych tabletek hormonalnych ani zastrzyków. Każdy taki preparat pozostaje eksperymentalny i powinien być stosowany wyłącznie w ramach badań klinicznych. Każdy preparat wymaga oceny skuteczności, odwracalności i związku ze skutkami ubocznymi.

Antykoncepcja dla mężczyzn w zastrzykach była badana jako połączenie długo działającego testosteronu i progestagenu. Zastrzyki antykoncepcyjne były związane ze skutkami ubocznymi, które ograniczyły dalszą ocenę jednego z programów. W dużym badaniu fazy II schemat hamował spermatogenezę i osiągnął około 96% skuteczności w fazie oceny antykoncepcyjnej [6]. Badanie przerwano wcześniej po analizie bezpieczeństwa. Najczęściej zgłaszanymi skutkami ubocznymi były trądzik, ból w miejscu wstrzyknięcia, zwiększenie libido oraz zaburzenia nastroju, w tym wahania nastroju [6].

Powrót spermatogenezy zwykle następował po zakończeniu terapii, ale nie zawsze w ciągu 3–4 miesięcy; u części uczestników trwał znacznie dłużej [6]. Dlatego zastrzyk antykoncepcyjny dla mężczyzn nie jest rutynową opcją. Teza, że zastrzyki hormonalne powodują rozrost gruczołu krokowego, nie została potwierdzona w tym badaniu i nie powinna być przedstawiana jako ustalony fakt. Zastrzyki antykoncepcyjne dla mężczyzn wymagają podawania co miesiąc.

Męska antykoncepcja w żelu jest obecnie najbardziej zaawansowaną odwracalną formą, jaką stanowi antykoncepcja hormonalna. Preparat łączy segesteron z testosteronem. Nakłada się go codziennie na barki i ramiona. Segesteron hamuje sygnały potrzebne do produkcji plemników, a testosteron ma podtrzymywać funkcje androgenozależne.

Międzynarodowe badanie fazy IIb objęło 462 pary i zostało zakończone. Pełna analiza ma określić skuteczność, bezpieczeństwo i odwracalność metody [7]. Żel antykoncepcyjny dla mężczyzn nie jest jeszcze produktem dopuszczonym do powszechnego stosowania i nie jest szeroko dostępny.

Zestawienie pokazuje różnice w dostępności, odwracalności i ochronie przed STI.

MetodaDostępnośćOdwracalnośćOchrona przed STIGłówne ograniczeniePrezerwatywaszeroko dostępnanatychmiastowatak, częściowazależność od prawidłowego użyciaWazektomiadostępna jako zabiegtraktowana jako trwałaniekonieczność kontroli nasieniaNaturalne metodyłatwo dostępnenatychmiastowanieduża zależność od zachowaniaTabletki hormonalnew fazie badańbadananiebrak zatwierdzonego produktuZastrzyki antykoncepcyjneeksperymentalnebadananieskutki uboczne i brak rejestracjiŻel hormonalnypo fazie IIbbadananiebrak rejestracji i pełnych danych